Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Badania diagnostyczne w alergicznych chorobach oczu

16.06.2014
Ewa Bogacka, Anna Groblewska

Streszczenie

Oko jest miejscem, gdzie często dochodzi do rozwoju reakcji alergicznych. Określenie alergiczne zapalenie spojówek odnosi się do kilku jednostek chorobowych, które charakteryzują się zmianami w zakresie powiek, spojówek i rogówki. Rozpoznanie alergicznego zapalenia spojówek opiera się przede wszystkim na wywiadzie, badaniu aparatu zewnętrznego oka i testach skórnych z aeroalergenami. W przypadkach wątpliwych istnieje szereg metod diagnostycznych do dyspozycji specjalistów: alergologa i/lub okulisty.

Wprowadzenie

Alergiczny nieżyt nosa i spojówek (ANN; allergic rhinoconjunctivitis – ARC) jest najczęstszą chorobą alergiczną na świecie.1 Współistnienie alergii spojówek i nosa jest częste, ponieważ około 90% osób z alergicznym nieżytem nosa ma również zajęte spojówki.2 Natomiast dolegliwości samych spojówek, połączone z ich przekrwieniem, dotyczą 40–60% populacji europejskiej i wynikają z różnych przyczyn.3 Diagnostyka alergii ocznej jest w większości przypadków łatwa i opiera się na 4 etapach:

  • dobrze zebrany wywiad,
  • badanie zewnętrznych struktur oka,
  • diagnostyka podstawowa,
  • diagnostyka specjalistyczna, wykonywana w przypadkach braku diagnozy po wykonaniu badań podstawowych.

Etapy 1–3 są możliwe do przeprowadzenia przez lekarza każdej specjalności w trybie ambulatoryjnym. Natomiast diagnostyka specjalistyczna powinna być prowadzona przez okulistę we współpracy z alergologiem.

Wywiad

Wywiad jest podstawowym elementem diagnostyki alergii oczu. Pytamy o:

  • rodzaj dolegliwości narządu wzroku,
  • obciążenie chorego chorobą alergiczną.

Dolegliwości sugerujące alergię oka przedstawiono w tabeli 1. Są one typowe dla najczęstszych alergii ocznych: nieżytu okresowego (intermittent allergic conjunctivitis – IAC), sezonowego (seasonal allergic conjunctivitis – SAC) i całorocznego, przetrwałego nieżytu alergicznego spojówek (persistent allergic conjunctivitis – PAC).4,5

Tabela 1. Dolegliwości sugerujące alergię oka
  • świąd oczu – najbardziej patognomoniczny objaw alergii narządu wzroku występuje u 88% chorych; może dotyczyć powiek lub tylko kątów oczu
  • przekrwienie oczu, występuje u 76% osób z alergią oczu, najczęściej w połączeniu ze świądem spojówek i/lub nosa
  • napadowe łzawienie, szczególnie połączone z wysiękiem z nosa i kichaniem; dotyczy 88% osób z ARC
ARC – alergiczny nieżyt nosa i spojówek

W tabeli 2. przedstawiono dolegliwości, które mogą towarzyszyć alergii oczu, ale wymagają diagnostyki okulistycznej, ponieważ mogą oznaczać poważne uszkodzenie narządu wzroku.4,5

Tabela 2. Dolegliwości, które mogą towarzyszyć alergii oczu, ale wymagają diagnostyki okulistycznej
  • światłowstręt – dowodzi uszkodzenia rogówki, również w przebiegu cięższych chorób alergicznych oczu, jak VKC czy AKC
  • pieczenie oczu połączone z nadmiernym lub skąpym łzawieniem – sugeruje zespół suchego oka, który co najmniej w połowie przypadków współistnieje z alergią oczu
  • ból i/lub nieostre widzenie, mogą występować w alergii oczu o ciężkim przebiegu VKC czy AKC, ale wymagają natychmiastowego wykluczenia innych, poważnych przyczyn okulistycznych, np. jaskry czy zatoru tętnicy środkowej siatkówki
AKC – atopowe zapalenie spojówek i rogówki (atopic keratoconjunctivitis), VKC – wiosenne zapalenie spojówek i rogówki (vernal keratoconjunctivitis)

Jeśli powyższe dolegliwości występują u osoby z „dodatnim wywiadem alergicznym”, rozpoznanie alergii jest wysoce prawdopodobne.

Dodatni wywiad alergiczny to:5

  • występowanie chorób alergicznych w najbliższej rodzinie pacjenta,
  • występowanie w przeszłości i/lub obecnie u pacjenta zdiagnozowanych chorób alergicznych, takich jak atopowe zapalenie skóry (atopic dermatitis – AD), astma oskrzelowa czy ANN, rzadziej alergia pokarmowa,
  • sezonowość objawów lub związek czasowy z wprowadzeniem zwierzęcia do domu lub rozpoczęciem pracy w zawodach: spawanie, galwanizacja, lutowanie, kotlarstwo, fryzjerstwo, kwiaciarstwo i przemyśle: chemicznym, spożywczym, tytoniowym, farmaceutycznym, ogrodniczym, zakładach kosmetycznych i laboratoriach (szczególnie praca ze zwierzętami laboratoryjnymi),
  • reakcja skórna skóry powiek i oczodołu po zastosowaniu nowego kosmetyku lub kropli do oczu.

Badanie zewnętrznych struktur oka

Oglądanie okolicy oczu i aparatu ochronnego oka pozwala stwierdzić zmiany sugerujące alergie oczu (tab. 3, ryc. 1. i 2).

Tabela 3. Zmiany sugerujące alergię oczu wykrywane w badaniu zewnętrznych struktur oka
  • przekrwienie spojówek o charakterze powierzchownym lub mieszanym
  • ciągnąca się, śluzowa wydzielina
  • obrzęk powiek, ich podwinięcie lub odwinięcie, fałd skóry powieki dolnej
  • wypadanie rzęs, przerzedzenie brwi, szczególnie ich zewnętrznych części
  • zmiany skóry powiek i oczodołu, cienie pod oczyma
  • zmiany skórne twarzy (trądzik, AD)
  • w cięższych schorzeniach (AKC, VKC) zmiany rogówkowe – ubytki nabłonka, owrzodzenia, blizny, nowotworzenie naczyń, stożek rogówki
  • jeśli lekarz potrafi wywinąć powiekę górną, to może wykryć na spojówce powiekowej brodawki: od małych do olbrzymich
AD – atopowe zapalenie skóry (atopic dermatitis), AKC – atopowe zapalenie spojówek i rogówki (atopic keratoconjunctivitis), VKC – wiosenne zapalenie spojówek i rogówki (vernal keratoconjunctivitis)


Ryc. 1. Budowa oka. 1. powieka, 2. tęczówka, 3. źrenica, 4. komora tylna, 6. twardówka, 7. naczyniówka, 8. siatkówka, 9. spojówka, 10. komora przednia, 11. ciało rzęskowe, 12. soczewka, 13. ciało szkliste, 14. nerw wzrokowy
      
Ryc. 2. Etapy odwracania powieki górnej

Diagnostyka podstawowa alergii oczu

W przypadku dodatniego wywiadu alergologicznego i dolegliwości, sugerujących chorobę alergiczną narządu wzroku, zlecenie podstawowych badań pozwala rozpoznać większość przypadków IAC i PAC. Są to:

  • testy skórne z aeroalergenami (skin prick test – SPT) – dodatnie w 96% w SAC,1,6 co przy zgodności z wywiadem wystarcza do ustalenia rozpoznania, w PAC pozytywne w 60%, w wiosennym zapaleniu spojówek i rogówki (VKC) od 50%7 do 55%,8,9 w AKC w 33%, a tylko w 16% olbrzymiobrodawkowego zapalenia spojówek (giant papillare conjunctivitis – GPC),8,9
  • oznaczenie swoistych immunoglobulin E (sIgE) w przypadku niecharakterystycznych testów skórnych, zmian skórnych utrudniających wykonanie SPT (dermografizm, atopowe zapalenie skóry [AZS]) lub braku zgodności ich wyniku z wywiadem. Ocenia się, że w przypadku VKC mogą one wykazać IgE zależną alergię dodatkowo u 10% chorych z ujemnymi SPT,9
  • testy płatkowe w przypadku zmian skóry powiek i wokół nich. Są pomocne w wykrywaniu przyczyny zmian skórnych w AKC i w kontaktowym zapaleniu brzegów powiek i spojówek (contact blepharoconjunctivitis – ConBC).

Diagnostyka specjalistyczna

strona 1 z 2
Zobacz także

Konferencje i szkolenia

7-9 listopada 2019, Walencja
15th ISOPT Clinical
więcej »
24-26 października 2019, Lugano
ESASO OCTA Course
więcej »
24-26 października 2019, Wrocław
IX Międzynarodowa Konferencja "Okulistyka - kontrowersje"
Zobacz wszystkie konferencje i szkolenia »

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.