W postaci ocznej badaniem oftalmoskopowym można stwierdzić obecność szarobiałego ziarniniaka w biegunie tylnym lub na obwodzie siatkówki, często z pozapalnym proliferującym pasmem włóknistym i sierpowatym uniesieniem siatkówki wokół zmiany.
Kryteria rozpoznania
- dodatni wywiad epidemiologiczny (np. geofagia w wywiadzie, obecność nieodrobaczanych szczeniąt w najbliższym otoczeniu, spożywanie niemytych owoców i warzyw z przydomowego ogródka, zabawa w niezabezpieczonej piaskownicy)
- swoiste przeciwciała w klasie IgG lub IgE we krwi obwodowej
- eozynofilia we krwi obwodowej (>440/µl lub >4%)
- charakterystyczne objawy kliniczne lub cechy stwierdzane w badaniach obrazowych
- wiek pacjenta (ma znaczenie pomocnicze): dzieci <5. rż. w zespole larwy wędrującej trzewnej oraz wiek dziecięcy i młodzieńczy (zwłaszcza chłopcy) w zespole larwy wędrującej ocznej
Toksokarozę ukrytą rozpoznaje się najczęściej tylko na podstawie złagodzenia lub ustąpienia nieswoistych objawów klinicznych po zastosowaniu swoistego leczenia przeciwpasożytniczego.
Rozpoznanie różnicowe
- zespół larwy wędrującej trzewnej wywołany przez pasożyta jenotów Baylisascaris procyonis
- eozynofilowe zapalenie mózgu w przebiegu inwazji Gnathostoma spinigerum i Angiostrongylus cantonensis
- zespół tropikalnej eozynofilii płucnej wywoływany przez Wuchereria bancrofti i Brugia malayi
- larwalna postać glistnicy
- węgorczyca (strongyloidoza)
- choroby alergiczne (astma, pokrzywka, atopowe zapalenie skóry, reakcje polekowe)
- choroby autoimmunologiczne (toczeń rumieniowaty układowy, guzkowe zapalenie tętnic, zapalenie wielomięśniowe i skórno-mięśniowe)
- choroby limfo- i mieloproliferacyjne
- siatkówczak i inne nowotwory gałki ocznej
- toksoplazmoza oczna
- gruźlica narządu wzroku
- wysiękowe zapalenie siatkówki (choroba Coatsa)
- eozynofilia idiopatyczna.
Leczenie
Lekiem z wyboru w terapii zespołu larwy wędrującej trzewnej jest albendazol w dawce 15 mg/kg mc./d (maks. 800 mg/d) przez 5–10 dni. W toksokarozie ocznej uzupełniająco stosuje się glikokortykosteroidy ogólnie lub miejscowo oraz leczenie zabiegowe (witrektomia i fotokoagulacja laserowa). Stosowanie leczenia w przypadkach bezobjawowych jest kontrowersyjne; można rozważyć jednorazowe leczenie albendazolem przez 5 dni (w dawce jw.).
Monitorowanie
Zaleca się regularną kontrolę eozynofilii oraz aktywności aminotransferaz we krwi obwodowej podczas leczenia albendazolem. Leczenie należy przerwać w przypadku pojawienia się cech uszkodzenia wątroby. Okresowe badanie dna oka przeprowadza się w razie ponownego pogorszenia ostrości wzroku.
Powikłania
- Zespół larwy wędrującej trzewnej: utrata lub brak przyrostu masy ciała, opóźnienie rozwoju fizycznego, niewydolność wątroby, zwłóknienie płuc, eozynofilowe zapalenie mięśnia sercowego z niewydolnością serca.
- Toksokaroza oczna: trakcyjne odwarstwienie siatkówki, zaćma, zanik gałki ocznej, zez, trwałe ubytki w polu widzenia, niedowidzenie, ślepota.
- Neurotoksokaroza: zmiany osobowości i zachowania, padaczka, objawy ubytkowe.
Rokowanie
Rokowanie jest dobre u pacjentów z niepełnym zespołem larwy wędrującej trzewnej oraz w postaci ukrytej zarażenia, natomiast poważne i niepewne w toksokarozie ocznej oraz w przypadku lokalizacji migrujących larw w OUN lub mięśniu sercowym.Zapobieganie
- regularne odrobaczanie psów i kotów, zwłaszcza młodych
- dokładne mycie owoców i warzyw przed spożyciem
- stosowanie rękawic ochronnych (gumowych lub lateksowych) do pracy w ogrodzie
- usuwanie kału psów i kotów z terenów rekreacyjnych i parków miejskich, zwłaszcza tych, w których bawią się dzieci, oraz zabezpieczanie piaskownic przed zanieczyszczeniem odchodami zwierząt
