Podniesienie granicy wieku i umożliwienie skorzystania z programu powszechnych szczepień przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) nawet do ukończenia 19. roku życia mogłoby być prawdziwym przełomem w profilaktyce pierwotnej zakażeń tym wirusem – uważają eksperci. Minister zdrowia Izabela Leszczyna jest „za”, ale zaznacza, że w tej sprawie musi się wypowiedzieć przede wszystkim Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT).
Fot. www.istockphoto.com
- Aktualnie przeciwko HPV jest zaszczepione niespełna 15% (dokładnie – 14,39%) populacji dzieci i nastolatków urodzonych w latach 2006–2016 (nie są to dane kompletne)
- W przypadku rocznika 2011 (jednego z dwóch, objętych programem w 2022 r.) wśród dziewcząt odsetek zaszczepionych zbliża się do 40%
- Sukces programu zależeć będzie od tego czy (i jak szybko) zapadnie decyzja o rozszerzeniu kryterium wieku umożliwiającego skorzystanie z programu – optymalnie do ukończenia 19. roku życia
- Minister zdrowia potwierdziła, że postulat podwyższenia górnej granicy wieku w programie powszechnych szczepień przeciwko HPV jest resortowi zdrowia znany i jest brany pod uwagę
- W sierpniu do szkół i rodziców trafi, jak w poprzednim roku, list przekonujący do podjęcia decyzji o zaszczepieniu dziecka przeciwko HPV
W czwartek minister zdrowia gościła w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB, by oficjalnie ogłosić przełom w profilaktyce wtórnej raka szyjki macicy – dostępność nowoczesnego testu molekularnego w kierunku wysokoonkogennych typów HPV (HPV HR) oraz cytologii na podłożu płynnym (LBC). Nowoczesne metody, jak tłumaczyli eksperci, dają niemal 100% prawdziwych wyników, podczas gdy czułość cytologii tradycyjnej to ok. 70% – problemem są przede wszystkim wyniki fałszywie ujemne.
Izabela Leszczyna podkreślała przy tym, że badania profilaktyczne są skuteczne, jeśli są wykonywane. – Często nie przychodzimy na badania, bo się boimy wyników. Test molekularny pozwala wykryć wirusa, który dopiero może spowodować, że będziemy chore – stwierdziła. Zachęcała kobiety do wykonywania badań, które są dostępne w 2700 poradni ginekologicznych mających kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ). Leszczyna dodała, że będzie rozmawiać z lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), by również w gabinetach lekarzy rodzinnych położne mogły wykonywać takie badania.
Prof. Andrzej Nowakowski podkreślał, że test molekularny HPV HR ma blisko 2-krotnie większą zdolność do wykrywania zmian przedrakowych szyjki macicy niż cytologia konwencjonalna, czyli cytologia pobierana na szkiełko podstawowe. – Pozwala 2-krotnie zwiększyć wykrywalność stanów przedrakowych i raka szyjki macicy – dodał. W jego ocenie zanim w Polsce uda się osiągnąć ochronę populacyjną przed HPV, co jest możliwe dzięki realizacji programu powszechnych szczepień, trzeba doskonalić narzędzia profilaktyki wtórnej.
Choć konferencja prasowa była poświęcona właśnie profilaktyce wtórnej, temat szczepień ochronnych wracał w wypowiedziach i ekspertów, i minister zdrowia, która obok apelu o uczestnictwo w badaniach profilaktycznych powtarzała apele do rodziców, by decydowali się na szczepienie dzieci. Jednak ze skutecznością tych apeli jest problem – zgodnie z danymi Centrum e-Zdrowia (CeZ) oraz prezentowaną w ostatnich tygodniach w Sejmie informacją o realizacji programu szczepień ochronnych, aktualnie przeciwko HPV jest zaszczepione niespełna 15% (dokładnie – 14,39%) populacji dzieci i nastolatków urodzonych w latach 2006–2016 (p. Program szczepień przeciwko HPV – gdzie jesteśmy po 2 latach?). To nie są dane kompletne, bo obejmują jedynie szczepienia wykonane w ramach programu, który rozpoczęto w czerwcu 2022 roku oraz osoby, które zrealizowały receptę na szczepionkę, natomiast nie ma w nich informacji o szczepieniach wykonanych w ramach programów samorządowych.
Prof. Andrzej Nowakowski przyznał, że rzeczywiście wyszczepialność w całej populacji jest mała, ale zwrócił uwagę, że w przypadku rocznika 2011 (jednego z dwóch, objętych programem w 2022 r.) wśród dziewcząt odsetek zaszczepionych zbliża się do 40%. To również efekt decyzji podjętej w ubiegłym roku, która umożliwiła kontynuowanie szczepienia w ramach programu po ukończeniu 14. roku życia, jeśli pierwszą dawkę podano przed 14. urodzinami. Oczywiście, 40% zaszczepienia to odsetek odległy od zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, czyli 90% (p. Programy szczepień przeciwko HPV. Aktualne (2022) stanowisko WHO), czy też nawet założeń Narodowej Strategii Onkologicznej, ale można – według eksperta – potraktować go jak wskazówkę. Sukces programu zależeć będzie od tego czy (i jak szybko) zapadnie decyzja o rozszerzeniu kryterium wieku umożliwiającego skorzystanie z programu – optymalnie do ukończenia 19. roku życia. – W 19. roku życia mamy ostatni bilans zdrowia oraz ostatnie obowiązkowe szczepienie, dawkę przypominającą szczepienia przeciw błonicy i tężcowi – przypominał. Byłaby to dobra okazja do skorzystania również ze szczepienia przeciwko HPV.
Argumentem za takim rozwiązaniem jest również to, że po uzyskaniu pełnoletniości młodzi ludzie już samodzielnie podejmują decyzję o swoim szczepieniu. Można założyć, że przynajmniej część z nich – m.in. dzięki prowadzonej w szkołach edukacji zdrowotnej lub skierowanym do nich kampaniom edukacyjnym w mediach społecznościowych nie będzie chciała pozbawiać się ochrony nowotworami HPV-zależnymi (bo to nie tylko rak szyjki macicy).
Minister zdrowia potwierdziła, że postulat podwyższenia górnej granicy wieku w programie powszechnych szczepień przeciwko HPV jest resortowi zdrowia znany i jest brany pod uwagę. Był brany pod uwagę już wcześniej, ale w pierwszym kroku rząd zdecydował się na niższą granicę wieku, ponieważ dane naukowe wskazują, że szczepienie charakteryzuje się największą skutecznością, jeśli wykona się je odpowiednio wcześnie. Jednak, jak powiedziała, jeśli AOTMiT pozytywnie oceni pomysł objęcia programem również starszych nastolatków (takie programy są realizowane w niektórych krajach, a w Polsce jedna ze szczepionek jest bezpłatna dla osób do 18. rż. (p. Które szczepionki są objęte refundacją apteczną od 1 lipca 2025 roku?), ten drugi krok również zostanie zrobiony. Nie wiadomo jednak, kiedy. W sierpniu, jak zapowiedziała szefowa resortu zdrowia, do szkół i rodziców trafi, jak w poprzednim roku, list przekonujący do podjęcia decyzji o zaszczepieniu dziecka przeciwko HPV.
