Rozpoczęto pierwszy na świecie program szczepień przeciwko rzeżączce

W Anglii 4 sierpnia 2025 roku rozpoczęto pierwszy na świecie programu szczepień przeciwko rzeżączce z wykorzystaniem rekombinowanej, białkowej szczepionki przeciwko meningokokom grupy B (4CMenB), która może zapewnić ochronę krzyżową wobec N. gonorrhoeae (p. Szczepienie przeciwko meningokokom grupy B a ryzyko rzeżączki – atrakcyjna teoria czy rzeczywisty efekt?). Program skierowany jest do osób z grup ryzyka zakażeń przenoszonych drogą kontaktów seksualnych (STI).

Ze szczepienia w ramach programu będą mogły skorzystać osoby z grup ryzyka zakażeń przenoszonych drogą kontaktów seksualnych (STI), w tym homoseksualni i biseksualni mężczyźni, którzy deklarują wielu partnerów seksualnych i którzy w ciągu ostatnich 12 miesięcy przeszli bakteryjne STI. Osobom kwalifikującym się do szczepienia przeciwko rzeżączce będą proponowane również inne szczepienia: przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu B, typu A, ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) oraz przeciwko mpox.

Program szczepień jest odpowiedzią na znaczne zwiększenie zachorowalności na rzeżączkę oraz nasilenie się zjawiska oporności N. gonorrhoeae na leki przeciwdrobnoustrojowe. Będzie realizowany w poradniach zdrowia seksualnego, a szczepionki powinny być dostępne na miejscu we wszystkich placówkach do 4 września br. Szacuje się, że w ciągu 10 lat szczepienie uchroni przed rzeżączkę nawet 100 000 osób i pozwoli zaoszczędzić 7,9 mln GBP.

Aktualnie nie ma szczepionki bezpośrednio skierowanej przeciwko N. gonorrhoeae. Do realizacji programu zostanie wykorzystana rekombinowana, białkowa szczepionka przeciwko meningokokom grupy B (4CMenB; Bexsero). Neisseria gonorrhoeae i Neisseria meningitidis są blisko spokrewnione i wykazują duże podobieństwo w budowie antygenów powierzchniowych – obie wytwarzają pęcherzyki błony zewnętrznej (OMV), co sugeruje możliwość ochrony krzyżowej. 4CMenB ma w swoim składzie antygen w postaci OMV (oprócz tego zawiera 3 dodatkowe rekombinowane białka: NHBA, NadA oraz fHbp). Aktualnie szczepionka nie jest zarejestrowana w tym wskazaniu, zatem w ramach programu będzie stosowana off label.

Wyniki kilku badań obserwacyjnych z grupą kontrolną (kohortowych oraz kliniczno-kontrolnych) wskazują, że 4CMen B może mieć dodatkowy (poza ochroną przed meningokokami grupy B) efekt ochronny w postaci zmniejszenia ryzyka rzeżączki. W przeglądzie systematycznym piśmiennictwa z metaanalizą badań obserwacyjnych opublikowanym w lipcu 2024 roku wykazano, że dodatkowy efekt ochronny ≥1 dawki 4CMenB wobec rzeżączki może wynosić 23–47%, 2 dawek 33–40%, a 1 dawki 26%. Nie są znane dokładne dane dotyczące czasy otrzymywania się ochrony poszczepiennej (p. Co wiadomo z badań nad skutecznością szczepienia przeciwko meningokokom grupy B w zapobieganiu rzeżączce?). Brytyjski Joint Committee on Vaccination and Immunisation (JCVI) już jesienią 2023 roku wydał rekomendacje dotyczące rozpoczęcia szczepień przeciwko rzeżączce z użyciem 4CMenB w grupach ryzyka.