Recepta refundowana na szczepionki z kodem uprawnień dodatkowych

Kto jest uprawniony do wystawienia recepty refundowanej na bezpłatny preparat szczepionkowy?

Uchwalona w dniu 5 grudnia 2024 roku nowelizacja przepisów zniosła ograniczenia preskrypcji bezpłatnych produktów leczniczych w grupie wiekowej ≥65 lat i <18 lat (wprowadzono refundację automatyczną na podstawie wieku pacjenta oraz refundacyjnych wskazań klinicznych). Nie jest też uwarunkowana zawarciem umowy z NFZ przez osobę wystawiającą receptę.¹ Od 14 lutego 2025 roku refundowaną receptę na bezpłatny preparat szczepionkowy może wystawić każda osoba uprawniona do wystawiania recept zgodnie z jej kompetencjami zawodowymi, w tym również posiadająca prawo wykonywania zawodu, która zaprzestała jego wykonywania i wystawia receptę pro auctore lub pro familiae (tzn. dla siebie albo dla małżonka, albo dla osoby pozostającej we wspólnym pożyciu, albo dla krewnych lub powinowatych w linii prostej, a w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa)².

Pielęgniarki i położne posiadające dyplom ukończenia studiów drugiego stopnia na kierunku pielęgniarstwo lub położnictwo, a także posiadające tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa mają uprawnienia zawodowe do samodzielnego wystawiania recept na preparaty do wykonania zalecanych szczepień ochronnych.³ Położne nie mają jednak uprawnień do wystawiania recept na bezpłatne preparaty w grupie wiekowej ≥65 lat i <18 lat z wykazu D2 i D1 (ich recepta np. na szczepionkę przeciwko HPV dla osoby do 18. rż. będzie ze standardową 50% refundacją). Podobnie pielęgniarki nie mogą wystawiać recept na bezpłatne szczepionki dla kobiet w ciąży i połogu z wykazu E (ich recepta np. na szczepionkę przeciw grypie dla pełnoletniej kobiety w ciąży będzie z 50% odpłatnością).⁴

W wyniku nowelizacji¹ przepisów farmaceuci mogą wystawić pacjentowi w aptece receptę na produkt immunologiczny niezbędny do przeprowadzania w aptece każdego zalecanego szczepienia ochronnego (nie tylko przeciw grypie⁵) – bez konieczności odsyłania pacjenta po receptę refundowaną do lekarza.⁶ Recepta farmaceutyczna wystawiona w tym trybie nie jest realizowana z odpłatnością 100% i uwzględnia dodatkowe uprawnienia refundacyjne pacjentów do bezpłatnego zaopatrzenia w szczepionki. Farmaceuci nie mają jednak kompetencji do wystawiania recept z kodem „C” na bezpłatne szczepionki przewidziane w wykazie E dla kobiet w ciąży oraz w połogu.⁷ Tak jak dotychczas, recepta farmaceutyczna może być podstawą do realizacji szczepienia tylko w tej aptece ogólnodostępnej, w której farmaceuta wystawił tę receptę. W konsekwencji tych zmian osoba w grupie wiekowej ≥65 lat poddawana szczepieniu może otrzymać w aptece receptę refundowaną na każdą szczepionkę zalecaną oraz zostać bezpłatnie⁸ zaszczepiona w tej samej placówce⁹. Zgodnie z interpretacją Ministerstwa Zdrowia – dzieci i młodzież w wieku <18 lat nie mogą być szczepione w aptekach przez farmaceutów.¹⁰ Bez zmian pozostawiono przepisy, które dopuszczają przeprowadzanie szczepień zalecanych oraz szczepień przeciwko COVID-19 u osób do ukończenia 18. roku życia wyłącznie przez lekarza, felczera, pielęgniarkę, położną, higienistkę szkolną lub ratownika medycznego (odesłanie w art. 19 ust. 5ba pkt 2) do przypadków określonych w art. 19 ust. 5b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924 z późn. zm.).

Praktyczną barierą realizacji nowych kompetencji przez farmaceutów może być wypełnienie wskazań refundacyjnych szczepionek warunkujących refundację nie tylko wiekiem, lecz także określonym stanem klinicznym pacjenta podanym w obwieszczeniu Ministra Zdrowia. Farmaceuta nie ma kompetencji do samodzielnego postawienia rozpoznania choroby przewlekłej warunkującej występowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na chorobę zakaźną. W takich przypadkach do wystawienia recepty przez farmaceutę z kodem „S” niezbędna jest dodatkowa dokumentacja pacjenta zawierająca wymagane do refundacji rozpoznanie choroby przewlekłej (z odpowiednim kodem ICD-10).