Zasady realizacji szczepień przeciwko COVID-19 w Polsce (stan na 19.04.2023 r.)

06.02.2023
Omówienie artykułu: Komunikaty Ministra Zdrowia w sprawie stosowania szczepionek przeciwko COVID-19 (3.–13. pozycja piśmiennictwa)

Opracowała mgr Małgorzata Ściubisz, Polski Instytut Evidence-Based Medicine w Krakowie

Skróty: COVID-19 (coronavirus disease) – choroba spowodowana przez SARS-CoV-2, SARS-CoV-2 (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) – koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2

Od Redakcji

Niniejszy artykuł stanowi podsumowanie najważniejszych zasad szczepienia przeciwko COVID-19 w Polsce zgodnie z komunikatami Ministra Zdrowia. Artykuł będzie aktualizowany w razie pojawienia się nowych zaleceń.

Dostępne szczepionki przeciwko COVID-19

W Unii Europejskiej (UE) zarejestrowano obecnie do użytku 6 szczepionek przeciwko COVID-19 (tab. 1):

  • 2 szczepionki mRNA: Comirnaty (firmy Pfizer/BioNTech) i Spikevax (firmy Moderna),
  • 2 szczepionki wektorowe oparte na zmodyfikowanych adenowirusach niezdolnych do replikacji: szympansim (preparat Vaxzevria firmy AstraZeneca) lub ludzkim typu 26 (szczepionka Jcovden firmy Janssen/Johnson&Johnson),
  • szczepionka podjednostkowa zawierająca rekombinowane białko S z adiuwantem Matrix-M (Nuvaxovid firmy Novavax),
  • szczepionka inaktywowana firmy Valneva z adiuwantem CpG1018 (aktualnie niedostępna w Polsce).

Dostępne są również 4 nowe 2-walentne szczepionki mRNA przeciwko COVID-19 skierowane przeciwko wariantowi oryginalnemu i wybranemu podwariantowi Omikron (tab. 1):

  • szczepionka Comirnaty BA.1 oraz Comirnaty BA.4–5
  • szczepionka Spikevax BA.1 oraz Spikevax BA.4–5.

Tabela 1. Podstawowe informacje dotyczące szczepionek przeciwko COVID-19 aktualnie zarejestrowanych w Polscea
Nazwa szczepionki (technologia) Wskazania wiekowe Kolor wieczka fiolki/obramowania etykiety Wielkość (objętość) dawki Czy wymaga rozcieńczenia przed podaniem?
Szczepienie podstawowe Szczepienie przypominające
szczepionki monowalentne
Comirnaty (mRNA) od 6 mies. do 4 lat kasztanowy 3 µg (0,2 ml) nie dotyczy tak
5–11 lat pomarańczowy 10 µg (0,2 ml) 10 µg (0,2 ml) tak
≥12 lat fioletowy 30 µg (0,3 ml) 30 µg (0,3 ml) tak
Spikevax (mRNA) ≥12 lat czerwony 100 µg (0,5 ml) 50 µg (0,25 ml) nie
6–11 lat lub ≥12 lat (tylko szczepienie przypominające) niebieski 50 µg (0,5 ml) 50 µg (0,5 ml) lub 25 µg (0,25 ml) nie
Nuvaxovid (podjednostkowa, rekombinowana, z adiuwantem) ≥12 lat nie dotyczy 5 µg białka S (kolec) SARS-CoV-2 (0,5 ml) 5 µg białka S (kolec) SARS-CoV-2 (0,5 ml) nie
Vaxzevria (wektor adenowirusowy) ≥18 lat nie dotyczy 5 × 1010 cząstek wirusowychb (0,5 ml) 5 × 1010 cząstek wirusowychb (0,5 ml) nie
Jcovden (wektor adenowirusowy) ≥18 lat nie dotyczy ≥8,92 log10 cząstek zakaźnychc (0,5 ml) ≥8,92 log10 cząstek zakaźnychc (0,5 ml) nie
szczepionki 2-walentne
Comirnaty (mRNA) ≥12 lat szary
etykieta z napisem „Comirnaty Original/Omicron BA.1”
nie dotyczy 15+15 µg (0,3 ml) nie
≥12 lat szary
etykieta z napisem „Comirnaty Original/Omicron BA.4–5”
nie dotyczy 15+15 µg (0,3 ml) nie
5–11 lat pomarańczowy
etykieta z napisem „Comirnaty Original/Omicron BA.4–5”
nie dotyczy 5+5 µg (0,2 ml) tak
Spikevax (mRNA) ≥6 lat niebieski
etykieta z napisem „Spikevax Original/Omicron BA.1”
nie dotyczy 25+25 µg (0,5 ml) dla osób w wieku ≥12 lat lub 12,5+12,5 µg (0,25 ml) dla dzieci w wieku 6–11 lat nie
≥12 lat niebieski
etykieta z napisem „Spikevax Original/Omicron BA.4–5”
nie dotyczy 25+25 µg (0,5 ml) nie
a Opracowano na podstawie Charakterystyki Produktu Leczniczego poszczególnych preparatów. Wszystkie wymienione preparaty są konfekcjonowane w opakowaniach wielodawkowych.
b Rekombinowany niezdolny do replikacji wektor adenowirusowy namnażany w linii ludzkich zarodkowych komórek nerki (HEK-293) kodujący białko S SARS-CoV-2.
c Rekombinowany niezdolny do replikacji wektor adenowirusowy namnażany w linii ludzkich zarodkowych komórek siatkówki (PER.C6) kodujący białko S SARS-CoV-2.

Grupy osób, którym zaleca się szczepienie przeciwko COVID-19

Szczepienie przeciwko COVID-19 zaleca się wszystkim osobom w wieku ≥6 miesięcy, u których nie stwierdzono przeciwwskazań do podania tych szczepionek.

Kwalifikacja do szczepienia i jego realizacja

1. Dzieci w wieku od 6 miesięcy do 4 lat włącznie

  • Do szczepienia dzieci w wieku od 6 miesięcy do 4 lat włącznie przeznaczony jest preparat Comirnaty w dawce 3 µg (0,2 ml [tab. 1]).
  • O kwalifikacji do szczepienia każdorazowo decyduje lekarz (również lekarz stażysta lub rezydent), zgodnie z ogólnymi zasadami przyjętymi dla szczepień przeciwko COVID-19 (przy kwalifikacji lekarskiej do szczepienia należy korzystać z „Kwestionariusza wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem dziecka w wieku od 6 miesięcy do 4 lat przeciwko COVID-19” [dokument dostępny jest na stronie internetowej MZ]).
  • Jeżeli wywiad przesiewowy nie ujawnia objawów alarmowych, a dziecko wygląda na zdrowe i jego stan ogólny jest dobry, przesiewowe badanie przedmiotowe można ograniczyć do: pomiaru temperatury ciała (metodą bezdotykową), oglądania skóry (wykwity) i oceny układu oddechowego (pod kątem duszności i innych objawów infekcji).
  • U dzieci chorych przewlekle zaleca się rozszerzyć badanie przedmiotowe o sprawdzenie objawów mogących wskazywać na zaostrzenie choroby podstawowej.
  • U niemowląt w wieku od 6 do <12 miesięcy preferowanym miejscem wstrzyknięcia szczepionki jest przednio-boczna okolica uda. U dzieci w wieku od 12 miesięcy zalecane miejsce wstrzyknięcia to przednio-boczna okolica uda lub mięsień naramienny (jeśli jego masa jest wystarczająca).
  • Jeżeli pomiędzy kolejnymi dawkami schematu dziecko ukończy 5 lat (5. urodziny), szczepienie należy dokończyć preparatem w dawce 3 µg (0,2 ml).

2. Dzieci w wieku 5–11 lat

  • Do szczepienia dzieci w wieku 5–11 lat przeznaczony jest preparat Comirnaty w dawce 10 µg (0,2 ml [tab. 1]).
  • O kwalifikacji do szczepienia każdorazowo decyduje lekarz (również lekarz stażysta lub rezydent), zgodnie z ogólnymi zasadami przyjętymi dla szczepień przeciwko COVID-19 (przy kwalifikacji lekarskiej do szczepienia należy korzystać z „Kwestionariusza wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem dziecka w wieku 5–11 lat przeciwko COVID-19” [dokument dostępny jest na stronie internetowej MZ]).
  • Dzieci powinny otrzymać preparat szczepionkowy odpowiedni dla ich wieku kalendarzowego, niezależnie od wysokości i masy ciała.
  • Jeżeli dziecko ukończy 12 lat (12. urodziny) między podaniem pierwszej i drugiej dawki, należy podać szczepionkę właściwą dla wieku w dniu szczepienia: (1) jako pierwszą dawkę należy podać szczepionkę dopuszczoną do stosowania u osób w wieku 5–11 lat (dawka 10 µg o objętości 0,2 ml preparatu z fiolki z pomarańczowym wieczkiem), (2) jako drugą dawkę należy podać szczepionkę dopuszczoną do stosowania u osób w wieku ≥12 lat (dawka 30 µg o objętości 0,3 ml preparatu z fiolki z fioletowym wieczkiem).

3. Młodzież w wieku 12–15 lat oraz osoby w wieku ≥16 lat

  • Do szczepienia dorosłych i młodzieży w wieku ≥12 lat przeznaczone są preparaty: Comirnaty (30 µg), Spikevax lub Nuvaxovid, natomiast u osób w wieku ≥18 lat dodatkowo preparaty wektorowe VaxzevriaJcovden (aktualnie szczepionki wektorowe nie są powszechnie dostępne w Polsce i są rzadko stosowane – przyp. red. [tab. 1]).
  • O kwalifikacji do szczepienia osoby w wieku do 15 lat włącznie każdorazowo decyduje lekarz (również lekarz stażysta lub rezydent), zgodnie z ogólnymi zasadami przyjętymi dla szczepień przeciwko COVID-19.
  • Przy kwalifikacji lekarskiej do szczepienia należy korzystać z „Kwestionariusza wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem osoby małoletniej przeciwko COVID-19” lub „Kwestionariusza wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem osoby dorosłej przeciwko COVID-19” [dokumenty dostępne są na stronie internetowej MZ]).

Schematy szczepienia

Schematy szczepienia przeciwko COVID-19 u osób bez niedoborów odporności i z niedoborami odporności (p. ramka) podsumowano w tabeli 2 i 3.

UWAGA: osobom w wieku ≥60 lat, z niedoborami odporności (w wieku ≥12 lat) lub pracownikom opieki zdrowotnej, którzy jako drugą dawkę przypominającą otrzymali preparat monowalentny (skierowany tylko przeciwko wariantowi oryginalnemu SARS-CoV-2) należy podać trzecią dawkę przypominającą z użyciem preparatu 2-walentnego (skierowanego przeciwko wariantowi oryginalnemu i podwariantowi Omikron [p. tab. 1.]). Trzecią dawkę przypominającą można podać ≥3 miesiące po drugiej dawce przypominającej.

Ramka. Osoby z ciężkim niedoborem odporności

Pacjenci:
1) w trakcie leczenia przeciwnowotworowego
2) po przeszczepieniu narządów miąższowych przyjmujący leki immunosupresyjne lub biologiczne
3) po przeszczepieniu komórek hematopoetycznych (HCT) w okresie ostatnich 2 lat
4) z ciężkim lub umiarkowanym pierwotnym niedoborem odporności
5) HIV-dodatni
6) leczeni glikokortykosteroidami w dużej dawce lub innymi lekami immunosupresyjnymi
7) dializowani z powodu schyłkowej niewydolności nerek.

Tabela 2. Schematy szczepienia przeciwko COVID-19 u osób bez niedoboru odporności w zależności od wieku i preparatu
Nazwa szczepionki Szczepienie podstawowea Szczepienie przypominająceb
dzieci w wieku do 6 mies. do 4 lat
Comirnaty (3 µg) 3 dawki: pierwsza i druga w odstępie 3 tyg., trzecia ≥8 tyg. po drugiej nie dotyczy
dzieci w wieku 5–11 lat
Comirnaty (10 µg) 2 dawki w odstępie ≥3 tyg. 1 dawka, ≥6 mies. po zakończeniu schematu podstawowego
osoby w wieku ≥12 lat
Comirnaty (30 µg) 2 dawki w odstępie ≥3 tyg. 2 dawki w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
Spikevax 2 dawki (100 µg) w odstępie ≥4 tyg. 2 dawki (50 µg) w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
Nuvaxovid 2 dawki w odstępie ≥3 tyg. 2 dawki w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
osoby w wieku ≥18 lat
Vaxzevriac 2 dawki w odstępie 4–12 tyg. 2 dawki w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
Jcovdenc 1 dawka 2 dawki w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥2 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
a Dopuszcza się, aby u osób w wieku ≥5 lat szczepienie podstawowe realizować 2-walentnymi szczepionkami mRNA: Comirnaty BA.4–5 (10 µg) u dzieci w wieku 5–11 lat, Comirnaty BA.4–5 (30 µg) lub Spikevax BA.4–5 lub BA.1 (50 µg) u osób w wieku ≥12 lat.
b Preferuje się, aby szczepienie przypominające pierwszą dawką realizować z użyciem 2-walentnych szczepionek mRNA. Do realizacji drugiego szczepienia przypominającego należy stosować wyłącznie 2-walentne szczepionki mRNA. Dopuszcza się szczepienie w schemacie mieszanym (z użyciem innego preparatu niż w schemacie podstawowym). UWAGA: osobom w wieku ≥60 lat, z niedoborami odporności (w wieku ≥12 lat) lub pracownikom opieki zdrowotnej, którzy jako drugą dawkę przypominającą otrzymali preparat monowalentny (skierowany tylko przeciwko wariantowi oryginalnemu SARS-CoV-2) należy podać trzecią dawkę przypominającą z użyciem preparatu 2-walentnego (skierowanego przeciwko wariantowi oryginalnemu i podwariantowi Omikron [p. tab. 1.]). Trzecią dawkę przypominającą można podać ≥3 miesiące po drugiej dawce przypominającej.
c Aktualnie szczepionki wektorowe (Vaxzevria, Jcovden) nie są powszechnie dostępne w Polsce i są rzadko stosowane – przyp. red.
Tabela 3. Schematy szczepienia przeciwko COVID-19 u osób z niedoborami odporności w zależności od wieku i preparatu
Nazwa szczepionki Szczepienie podstawowea Szczepienie przypominająceb
dzieci w wieku od 6 mies. do 4 lat
Comirnaty (3 µg) 3 dawki: pierwsza i druga w odstępie 3 tyg., trzecia ≥8 tyg. po drugiej nie dotyczy
dzieci w wieku 5–11 lat
Comirnaty (10 µg) 3 dawki: pierwsza i druga w odstępie 3 tyg., trzecia ≥4 tyg. po drugiej 1 dawka, ≥6 mies. po zakończeniu schematu podstawowego
osoby w wieku ≥12 lat
Comirnaty 3 dawki: pierwsza i druga w odstępie ≥3 tyg., trzecia ≥4 tyg. po drugiej 2 dawki w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
Spikevax 3 dawki (100 µg) w odstępie ≥4 tyg. 2 dawki (50 µg) w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
Nuvaxovid 3 dawki: pierwsza i druga w odstępie ≥3 tyg., trzecia ≥4 tyg. po drugiej 2 dawki w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
osoby w wieku ≥18 lat
Vaxzevriac,d 2 dawki w odstępie 4–12 tyg. 2 dawki w odstępie ≥3 mies. (pierwsza ≥3 mies. po zakończeniu schematu podstawowego)
a Dopuszcza się, aby u osób w wieku ≥5 lat szczepienie podstawowe realizować 2-walentnymi szczepionkami mRNA: Comirnaty BA.4–5 (10 µg) u dzieci w wieku 5–11 lat, Comirnaty BA.4–5 (30 µg) lub Spikevax BA.4–5 lub BA.1 (50 µg) u osób w wieku ≥12 lat.
b Preferuje się, aby szczepienie przypominające pierwszą dawką realizować z użyciem 2-walentnych szczepionek mRNA. Do realizacji drugiego szczepienia przypominającego należy stosować wyłącznie 2-walentne szczepionki mRNA. Dopuszcza się szczepienie w schemacie mieszanym (z użyciem innego preparatu niż w schemacie podstawowym). UWAGA: osobom w wieku ≥60 lat, z niedoborami odporności (w wieku ≥12 lat) lub pracownikom opieki zdrowotnej, którzy jako drugą dawkę przypominającą otrzymali preparat monowalentny (skierowany tylko przeciwko wariantowi oryginalnemu SARS-CoV-2) należy podać trzecią dawkę przypominającą z użyciem preparatu 2-walentnego (skierowanego przeciwko wariantowi oryginalnemu i podwariantowi Omikron [p. tab. 1.]). Trzecią dawkę przypominającą można podać ≥3 miesiące po drugiej dawce przypominającej.
c Aktualnie szczepionki wektorowe nie są powszechnie dostępne i są rzadko stosowane – przyp. red.
d Osobom zaszczepionym podstawowo preparatem Vaxzevria jako dawkę dodatkową należy podać szczepionkę mRNA.
strona 1 z 2
Zobacz także
Wybrane treści dla pacjenta
  • Koronawirus (COVID-19) a grypa sezonowa - różnice i podobieństwa
  • Alergiczny wyprysk kontaktowy u dzieci
  • Test combo – grypa, COVID-19, RSV
  • Ból pleców u dziecka
  • Cukrzyca u dzieci
  • Choroba Kawasakiego u dzieci
  • Niedobory odporności
  • Pokrzywka u dzieci
  • Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)
  • Celiakia u dzieci
Aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce Covid - aktualne dane

COVID-19 - zapytaj eksperta

Masz pytanie dotyczące zakażenia SARS-CoV-2 (COVID-19)?
Zadaj pytanie ekspertowi!