Tłumaczyła mgr Małgorzata Ściubisz
Niniejszy artykuł jest tłumaczeniem oryginalnego tekstu w języku angielskim: „Vaccination-related syncope: information for healthcare personnel”, Immunize.org.
Co to jest omdlenie
Omdlenie (zasłabnięcie) to krótkotrwała utrata przytomności spowodowana nagłym, przejściowym zmniejszeniem przepływu krwi przez mózg. Stan przedomdleniowy to stan, w którym pacjent czuje, że zaraz straci przytomność, i może w tym czasie odczuwać zamroczenie, zawroty głowy, osłabienie, nudności, mrowienie, zimno, a także pocić się lub mieć zaburzenia widzenia. W trakcie epizodu omdlenia mięśnie mogą drgać, sugerując napad padaczkowy. Zwykle ustępuje samoistnie i szybko. Upadki związane z omdleniem mogą być przyczyną poważnych obrażeń. Omdlenie częściej występuje u osób z lękiem przed igłą.
Omdlenie związane ze szczepieniem
Reakcja na szczepienie w postaci omdlenia może wystąpić u pacjenta w każdym wieku, ale częściej dotyczy nastolatków i młodych dorosłych. Reakcja ta jest związana z czynnością wstrzyknięcia szczepionki i nie jest reakcją niepożądaną na konkretny jej składnik. Wystąpienie omdlenia nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia lub sytuacją wymagającą zachowania szczególnej ostrożności przy szczepieniu. Niektóre osoby mają skłonność do zasłabnięć przy zastrzykach.
Jak zmniejszyć ryzyko stanu przedomdleniowego lub omdlenia związanych ze szczepieniem?
1. Zapytaj pacjenta, czy w przeszłości wystąpił u niego epizod omdlenia (zasłabnięcia) lub odczuwał zawroty głowy w trakcie szczepienia albo wykonywania innych zastrzyków (p. także ramka 9, Reakcje na stres związany ze szczepieniem (ISRR) – zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia – przyp. red.).
2. Postaraj się pomóc pacjentowi zmniejszyć jego niepokój. Zapytaj, jakie metody radzenia sobie z lękiem preferuje i wesprzyj jego wybór. W razie potrzeby przedstaw własne sugestie. Pomocne mogą być powolne, głębokie oddechy lub odwrócenie uwagi (za pomocą urządzeń mobilnych lub poprzez rozmowę). Ogranicz czas oczekiwania na szczepienie do minimum. Trzymaj igły poza zasięgiem wzroku pacjenta tak długo, jak to możliwe.
3. Zaproponuj metody łagodzenia bólu, jeżeli to możliwe. Rozważ miejscowe zastosowanie środków przeciwbólowych lub innych metod niefarmakologicznych, aby złagodzić ból (p. także Jakie są metody łagodzenia bólu związanego ze szczepieniami? – przyp. red.).
4. Zapytaj, czy pacjent jest głodny lub chce mu się pić, ponieważ uczucie głodu lub pragnienia mogą zwiększać ryzyko omdlenia.
5. Poproś pacjenta, aby podczas szczepienia siedział lub leżał, a następnie pozostał w poradni przez 15 min (zgodnie z zaleceniami dla wszystkich zaszczepionych). Umożliwi to również personelowi medycznemu podjęcie odpowiednich działań, jeśli u pacjenta wystąpi natychmiastowa reakcja alergiczna na szczepionkę.
6. Uważaj na słowa, jakich używasz. Używanie słów wyzwalających lęk (np. ukłucie) lub dawanie fałszywych zapewnień (np. „To nie będzie bolało”), może nasilić niepokój pacjenta i odczucie bólu, a także zwiększyć ryzyko omdlenia.
7. U pacjentów w wieku ≥7 lat z grup ryzyka omdlenia rozważ zastosowanie prostych ćwiczeń napinających mięśnie, które mogą zapobiec takiemu epizodowi (celem jest utrzymanie ciśnienia tętniczego, a dodatkowo może odwracać uwagę od samego zabiegu – przyp. red.). Możesz na przykład poprosić pacjenta, aby usiadł na krześle i przez 10–15 s napinał/zaciskał mięśnie nóg i brzucha, ale nie ramienia, w które wykonywane będzie wstrzyknięcie. Następnie poproś pacjenta, aby na kolejnych 20–30 s rozluźnił mięśnie. Cykle napinania i rozluźniania mięśni należy powtarzać do momentu ustąpienia objawów (inny przykład ćwiczeń napinających mięśnie – p. ramka 13, Reakcje na stres związany ze szczepieniem (ISRR) – zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia – przyp. red.).
Postępowanie w razie wystąpienia stanu przedomdleniowego lub omdlenia
Jeśli pacjent zgłasza objawy stanu przedomdleniowego, działaj szybko. Poproś, aby usiadł lub położył się. W przypadku utraty przytomności połóż pacjenta i unieś jego nogi, jeśli to możliwe. Monitoruj parametry życiowe i obserwuj objawy przedmiotowe aż do momentu ustąpienia epizodu. Jeśli omdlenie wystąpi poza placówką medyczną, a pacjent nie wróci szybko do zdrowia, należy wezwać zespół ratownictwa medycznego (p. także Omdlenie – przyp. red.).
