Skróty: NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia, POZ – podstawowa opieka zdrowotna
Czy kobieta w ciąży nieubezpieczona w Narodowym Funduszu Zdrowia (NFZ) ma prawo do bezpłatnego szczepienia na podstawie recepty z kodem uprawnienia dodatkowego C, np. przeciwko syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV)? Czy może skorzystać z innych szczepień przysługujących ciężarnym bezpłatnie, np. przeciwko krztuścowi (Tdap) i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B?
Ciąża nie jest jedynym kryterium branym pod uwagę przy ocenie uprawnień refundacyjnych nieubezpieczonej pacjentki. Kobieta nieposiadająca innego tytułu do ubezpieczenia w NFZ (np. nie zgłoszona do ubezpieczeń przez członka rodziny) uzyskuje status prawny tzw. świadczeniobiorcy od chwili potwierdzenia u niej ciąży, w okresie porodu, aż do zakończenia okresu połogu, jeśli dodatkowo:1
- posiada miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (wystarczy oświadczenie pacjenta na temat jego miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego [zgodnie z art. 25 miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu i powinien być to ten sam adres, który wpisuje się w dokumentacji medycznej]) oraz
- posiada obywatelstwo polskie lub jest cudzoziemką, która ma w Polsce przyznany status uchodźcy lub uzyskała w Polsce ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w celu połączenia się z rodziną.2
Oznacza to, że kobieta w ciąży, która nie ma miejsca zamieszkania w Polsce i nie posiada innego tytułu do ubezpieczenia w NFZ, nawet mająca obywatelstwo polskie, nie uzyska statusu świadczeniobiorcy z tytułu ciąży i związanych z tym uprawnień refundacyjnych. Status prawny świadczeniobiorcy daje kobiecie w ciąży prawo do bezpłatnego korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, na takich samych zasadach, co inne kobiety ubezpieczone w NFZ objęte powszechnym – obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.3 Jako świadczeniobiorca ma więc prawo do refundacji aptecznej szczepionek (bezpłatnie wydawanych z apteki na podstawie recepty z kodem C) i może skorzystać także z innych szczepień przysługujących ciężarnym bezpłatnie u świadczeniodawców realizujących szczepienia na podstawie umowy z NFZ (p. Które szczepionki są bezpłatne dla ciężarnych?). Kobieta w ciąży posiadająca status świadczeniobiorcy ma również prawo do złożenia deklaracji wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), pielęgniarki POZ i położnej POZ oraz wszelkich innych świadczeń refundowanych, nie tylko tych udzielanych w związku z ciążą.
Od 5 marca 2026 roku ustawodawca odrębnie uregulował status prawny obywatelek Ukrainy (z numerem PESEL ze statusem UKR) będących w ciąży i korzystających tzw. ochrony czasowej4 przyznając im prawo do świadczeń refundowanych, z wyjątkami5 nie obejmującymi szczepień, na zasadach i w zakresie określonym w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przysługujących osobom objętym obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym – w tym do refundacji aptecznej szczepionek (recepty z kodem C) i innych szczepień przysługujących ciężarnym bezpłatnie.6 W celu uzyskania świadczeń opieki zdrowotnej taka pacjentka będąca w ciąży (kod sprawozdawczy do NFZ – BC7) powinna:
- okazać dokument potwierdzający tożsamość i numer PESEL ze statusem UKR oraz
- przedstawić dokument potwierdzający ciążę (karta przebiegu ciąży [KPC], zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę [ZL]).
Od 5 marca 2026 roku świadczeniodawca został zobowiązany8 do sporządzenia kopii dokumentów potwierdzających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej lub sporządzenia odpisu tych dokumentów. W przypadkach dotyczących świadczeń związanych z ciążą, porodem lub połogiem, prawo do świadczeń można potwierdzić na podstawie dokumentacji medycznej albo danych sprawozdawczych przekazywanych przez świadczeniodawcę. Potwierdzenie uprawnień refundacyjnych w systemie eWUŚ nie zwalnia świadczeniodawcy ze sporządzenia kopii dodatkowo wymaganych zaświadczeń lub dokumentów potwierdzających ciążę.
Należy pamiętać, że raportowanie ciąży do Systemu Informacji Medycznej wymaga odebrania na to zgody od pacjentki. Informacje o ciąży usługodawca przekazuje wyłącznie na wniosek usługobiorcy, o ile uzyska te informacje w związku z udzielaniem świadczenia zdrowotnego lub realizacją istotnej procedury medycznej.9
Szczepienia zalecane u kobiet w ciąży mają charakter profilaktyczny, nie są więc świadczeniami zdrowotnymi udzielanymi w celu zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych10 – dlatego nie są objęte odrębnym finansowaniem z budżetu państwa u osób nieposiadających uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (wyjątek dotyczy szczepień obowiązkowych nakazanych decyzją inspektora sanitarnego u osoby ze styczności np. z chorym na chorobę zakaźną11).
Przypisy:
1. Na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1461).2. W związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1079).
3. Sidorko A. [w:] Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz, wyd. III, red. Pietraszewska-Macheta A., Warszawa 2018, Wolters Kluwer, s. 44–45
4. Ustawą z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r., poz. 203), dostęp: www.dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/203/D2026000020301.pdf
5. Z wyłączeniem: leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, leczenia niepłodności, zabiegów endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy oraz podania produktów leczniczych wydawanych świadczeniobiorcom w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia.
6. Na podstawie art. 112c ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm.).
7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu niezbędnych informacji przetwarzanych przez świadczeniodawców, szczegółowego sposobu rejestrowania tych informacji oraz ich przekazywania podmiotom zobowiązanym do finansowania świadczeń ze środków publicznych (Dz. U. z 2026 r., poz. Dz. U. poz. 270), dostęp: www.dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/270
8. Na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 marca 2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2026r., poz. 257), dostęp: www.dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/257/D2026000025701.pdf
9. Na podstawie § 2 ust. 1 pkt 3) lit. m) rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zdarzenia medycznego przetwarzanego w systemie informacji oraz sposobu i terminów przekazywania tych danych do Systemu Informacji Medycznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r., poz. 866 z późn. zm.).
10. Finansowanie na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 2) w zw. z art. 33 i 34 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1675), zob. także komentarz B. Janiszewskiej, [w:] Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Komentarz (red. L. Bosek), Warszawa 2021, C.H. Beck, s. 602–603.
11. W trybie art. 33 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1675).
