Opracowała: Małgorzata Ściubisz
Zgodnie z ogólnymi wytycznymi dotyczącymi szczepień podczas każdego szczepienia należy stosować metody zmniejszające dyskomfort oraz ból związany ze wstrzyknięciem. Dostępne są metody niefarmakologiczne (np. rozpraszanie uwagi, ochładzanie miejsca wstrzyknięcia, podawanie słodkich płynów, karmienie piersią) i farmakologiczne (leki znieczulające miejscowo). Te ostatnie są dostępne w postaci kremów, żeli i plastrów zawierających związki (np. lidokainę z prylokainą) blokujące przekazywanie bodźców bólowych ze skóry.
W przeglądzie systematycznym piśmiennictwa opublikowanym w czasopiśmie „Vaccines” oceniono skuteczność kremów zawierających mieszaninę lidokainy z prylokainą w łagodzeniu bólu związanego z domięśniowym wstrzyknięciem szczepionek u niemowląt.
Przeszukano 6 elektronicznych baz publikacji medycznych (Medline, Pubmed, Embase, BMC, ResearchGATE, The Cochrane Library) za lata 2000–2023. Kwalifikowano badania z randomizacją lub obserwacyjne z grupą kontrolną, przeprowadzone w populacji niemowląt, u których w celu łagodzeniu bólu związanego ze wstrzyknięciem stosowano krem zawierający lidokainę z prylokainą. Przegląd przeprowadzono zgodnie z wytycznymi Preferred Reporting Items for Systematic reviews (PRISMA).
Ostatecznie do przeglądu zakwalifikowano 9 badań z grupą kontrolną, obejmujących łącznie 704 niemowląt. W większości badań stosowano 1 g kremu zawierającego lidokainę z prylokainą i aplikowano go w miejscu planowanego wstrzyknięcia 60 minut przed szczepieniem. W grupie kontrolnej stosowano placebo, inne metody łagodzenie bólu związanego ze szczepieniem (np. karmienie piersią, rozpraszanie) lub nie stosowano żadnej interwencji. Niemowlęta otrzymywały szczepionki rutynowo podawane w tym wieku (przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, wysoce skojarzone typu „5 w 1”, przeciwko WZW typu B, pneumokokom lub odrze, śwince i różyczce). Głównym punktem końcowym ocenianym w badaniach była redukcja nasileniu bólu związanego ze wstrzyknięciem szczepionki. Nasilenie bólu oceniano za pomocą różnych skali oceny bólu u niemowląt (Neonatal Infant Pain Scale, Premature Infant Pain Profile, Face, Legs, Activity, Cry, Consolation, Visual Analog Scale, Modified Behavioural Pain Scale, Modified Face Cry Scale, Neonatal Facial Coding System).
W większości badań (7 z 9) zakwalifikowanych do przeglądu wykazano, że zastosowanie kremu znieczulającego miejscowo zawierającego lidokainę z prylokainą 60 minut przed szczepieniem, w porównaniu z innymi metodami łagodzenia bólu, placebo lub brakiem interwencji, zmniejszało nasilenie bólu związanego z tą procedurą u niemowląt: różnica średnich [MD] wyniosła od -0,56 pkt do -2,5 pkt. Ogółem zmniejszenie nasilenia bólu u niemowląt podczas domięśniowego podania szczepionki oszacowano na średnio -1,72 pkt (95% CI: od -2,3 do -1,12).
Autorzy badania wyciągnęli wniosek, że krem znieczulający miejscowo zawierający lidokainę z prylokainą zmniejszał nasilenie bólu u niemowląt podczas domięśniowego podania szczepionki.
Od Redakcji: W Polsce dostępne są preparaty znieczulające miejscowo zawierające lidokainę z prylokainą w postaci kremu, plastrów lub kremu z opatrunkami okluzyjnymi. Lek aplikuje się na skórę w miejscu planowanego wstrzyknięcia około 60 minut przed szczepieniem, co można zrobić w czasie oczekiwania na szczepienie (choć to nie zawsze będzie możliwe) lub jeszcze przed zgłoszeniem się do punktu szczepień. Zgodnie z zaleceniami kanadyjskimi leki znieczulające miejscowo w celu łagodzenia bólu związanego z podaniem szczepionek we wstrzyknięciach zaleca się u niemowląt i dzieci do 12. roku życia, natomiast zgodnie z zaleceniami American Academy of Pediatrics ich zastosowanie można rozważyć u dzieci, które bardzo boją się ukłucia, oraz jeżeli pozwalają na to warunki pracy gabinetu. Krem lub plastry są pełnopłatne, co może być dodatkowym czynnikiem, poza czasowym i organizacyjnym, ograniczającym stosowanie tej metody łagodzenia bólu w codziennej praktyce.
Zachęcamy do zapoznania się z zaleceniami, w których omówiono również niefarmakologiczne metody łagodzenia bólu związanego z podawaniem szczepionek we wstrzyknięciu u dzieci i dorosłych: Jakie są metody łagodzenia bólu związanego ze szczepieniami? oraz Jak zmniejszyć natężenie bólu podczas szczepienia dzieci? Zalecenia Amerykańskiej Akademii Pediatrii
