Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Skuteczność i bezpieczeństwo tapentadolu - przegląd badań

20.10.2017
dr n. med. Renata Zajączkowska1,2,3, dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska3,4, dr n. med. Anna Przeklasa-Muszyńska3,4, prof. dr hab. n. med. Jan Dobrogowski3,4, prof. dr hab. n. med. Jerzy Wordliczek1,2,3

1Klinika Intensywnej Terapii Interdyscyplinarnej, CM UJ w Krakowie 2Kliniczny Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Nr 1, Szpital Uniwersytecki w Krakowie 3Poradnia Leczenia Bólu, Szpital Uniwersytecki w Krakowie 4Zakład Badania i Leczenia Bólu Katedry Anestezjologii i Intensywnej Terapii, CM UJ w Krakowie

Tapentadol to lek intensywnie badany w ciągu ostatnich lat. W piśmiennictwie dostępnych jest wiele badań oceniających skuteczność i bezpieczeństwo tapentadolu zarówno w terapii bólu ostrego, jak i przewlekłego. W badaniach eksperymentalnych lek wykazywał działanie analgetyczne w modelach bólu nocyceptywnego, zapalnego, trzewnego i neuropatycznego. W badaniach klinicznych potwierdzono dobrą skuteczność i tolerancję tapentadolu w leczeniu ostrego bólu pooperacyjnego po zabiegach stomatologicznych, ortopedycznych i brzusznych oraz w wielu zespołach bólu przewlekłego, w tym bólu towarzyszącego chorobie zwyrodnieniowej stawów, przewlekłemu zespołowi bólowemu kręgosłupa (z komponentem neuropatycznym lub bez niego) oraz bólowi neuropatycznemu w przebiegu bolesnej polineuropati cukrzycowej. Systematycznie rośnie także liczba badań oceniających efekty terapii z zastosowaniem tapentadolu w populacji chorych na nowotwór.

W 2015 r. w The Cochrane database of systematic reviews opublikowano przegląd dostępnych w elektronicznych bazach danych (CENTRAL, MEDLINE, EMBASE, Web of Science) badań oceniających skuteczność i bezpieczeństwo tapentadolu stosowanego u pacjentów z bólem mięśniowo-szkieletowym. Do przeglądu włączono randomizowane badania kontrolowane, w których oceniano tapentadol stosowany w leczeniu bólu mięśniowo-szkieletowego u dorosłych w porównaniu z placebo i aktywnych komparatorów (oksykodon). Analiza czterech badań, które włączono do przeglądu wykazała, że tapentadol o kontrolowanym uwalnianiu zapewniał lepszą ulgę w bólu niż placebo i oksykodon. Lepszy był także profil bezpieczeństwa i rzadziej występowały objawy niepożądane u pacjentów leczonych tapentadolem w porównaniu z chorymi leczonymi oksykodonem22.

Ze względu na podwójny mechanizm działania i wpływ na noradrenergiczny układ antynocyceptywny, tapentadol wydaje się obiecującą opcją terapeutyczną w leczeniu bólu neuropatycznego. W 2016 r. Baron i wsp. opublikowali wyniki wieloośrodkowego, randomizowanego badania, w którym porównano skuteczność, bezpieczeństwo i wpływ na jakość życia tapentadolu o przedłużonym uwalnianiu (TAP PR) i oksykodonu z naloksonem o przedłużonym uwalnianiu (OXN PR). Do badania zakwalifikowano 258 pacjentów z silnym (NRS >6), przewlekłym bólem krzyża z komponentem neuropatycznym (PainDETECT >13), którzy nie stosowali wcześniej silnych analgetyków opioidowych. Zarówno TAP PR, jak i OXN PR powodowały istotną redukcję średniego nasilenia bólu z wyjściowych wartości 7,6 w obydwu grupach do 3,9 w grupie TAP PR i 4,8 w grupie OXN PR. Obydwa leki zmniejszały także znamiennie w porównaniu z wartościami wyjściowymi aspekty bólu neuropatycznego w kwestionariuszu PainDETECT i NPSI (Neuropathic Pain Symptom Inventory). Porównanie bezpieczeństwa TAP PR vs OXN PR wykazało podobny odsetek nudności, suchości w ustach, świądu, nadmiernej potliwości, zawrotów i bólów głowy, natomiast w grupie TAP PR obserwowano znamiennie mniejszy odsetek zaparć oraz wymiotów. Ponadto w fazie leczenia objawy ze strony przewodu pokarmowego były przyczyną przerwania badania u 14,6% w grupie TAP PR i 21,1% chorych w grupie OXN PR. W odniesieniu do jakości życia zaobserwowano znamienną poprawę w punktacji SF-12, EQ-5D, HADS (Hospital Anxiety and Depression Scale) i jakości snu w obydwu badanych grupach pacjentów23,24.

W opublikowanym także w 2016 r. badaniu kohortowym przeprowadzonym przez Überall i wsp. dokonano analizy ankiet gromadzonych przez German Pain Registry. Do analizy włączono ankiety 261 pacjentów: 128 chorych leczonych OXN PR i 133 pacjentów leczonych TAP PR. Celem analizy było porównanie skuteczności i bezpieczeństwa OXN PR i TAP PR u chorych z przewlekłym bólem krzyża z komponentem neuropatycznym, nieleczonych wcześniej silnymi opioidami. Okres obserwacji wynosił 12 tygodni. Analizie poddano skuteczność ocenianą w trzech aspektach: jako odsetek chorych, u których uzyskano ponad 30%, 50% i 70% ulgę w bólu, stopień redukcji niesprawności spowodowanej bólem oraz poprawę jakości życia. Oceniano także bezpieczeństwo na podstawie trzech elementów: prawidłowej funkcji przewodu pokarmowego, obecności objawów niepożądanych ze strony OUN oraz poważnych działań niepożądanych prowadzących do zaprzestania leczenia. Porównanie wykazało lepszą skuteczność analgetyczną OXN PR w porównaniu z TAP PR: większy odsetek pacjentów w grupie OXN PR w porównaniu z TAP PR doświadczył ulgi w bólu o ≥30%/≥50%/≥70% (w grupie OXN PR było to odpowiednio 85,2%/67,2%/39,1% pacjentów, w grupie TAP PR 83,5%/54,1%/15,8% chorych). W grupie OXN PR odnotowano także znacząco większą w porównaniu z grupą TAP PR redukcję niepełnosprawności spowodowanej bólem. Podobnie poprawa jakości życia była lepsza w grupie OXN PR w porównaniu z TAP PR. Badane leki były dobrze tolerowane: w obydwu grupach badawczych u zbliżonego odsetka pacjentów stwierdzono prawidłową, niezaburzoną czynność przewodu pokarmowego (OXN PR 68,0% vs TAP PR 72,2%), u podobnego odsetka pacjentów w obydwu grupach nie obserwowano objawów niepożądanych ze strony OUN (91,4% vs 89,5%), zbliżony procent chorych zakończył 12-tygodniowy okres obserwacji bez poważnych działań niepożądanych (93.0% vs 92.5%)25.

Skuteczność i bezpieczeństwo tapentadolu oceniano także w populacji chorych na nowotwór. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym, trójfazowym badaniu wieloośrodkowym analizie poddano skuteczność i bezpieczeństwo tapentadolu PR w porównaniu morfiną CR oraz placebo w grupie 496 pacjentów z przewlekłym bólem nowotworowym o natężeniu ≥5 w skali NRS. Podczas dwutygodniowego okresu miareczkowania ustalano optymalną, zapewniającą maksymalną skuteczność przy najmniej nasilonych objawach niepożądanych dawkę tapentadolu i morfiny, przyjmowanie tych leków kontynuowano następnie w ciągu kolejnych 4 tygodni. Morfina o natychmiastowym uwalnianiu w jednorazowej dawce 10 mg była dozwolonym ratunkowym lekiem przeciwbólowym. W świetle analizy wyników tego badania tapentadol okazał się skutecznym lekiem przeciwbólowym o efektywności nie mniejszej od zastosowanej w badaniu morfiny. Był także lekiem dobrze tolerowanym o nieco mniejszej w porównaniu z morfiną częstości występowania objawów niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego26.

Bardzo trudnymi do leczenia zespołami bólowymi są zespoły będące konsekwencją terapii choroby nowotworowej, w tym radio- i chemioterapii. Zachęcające wyniki uzyskano po zastosowaniu tapentadolu PR także w tych grupach chorych na nowotwór. I tak, u 30 pacjentów z nowotworem głowy lub szyi, cierpiących z powodu zespołu bólowego o typie mucositis, który rozwinął się w konsekwencji zastosowanej w leczeniu tych pacjentów radioterapii, zastosowano tapentadol w stopniowo zwiększanej dawce. U 26 pacjentów (tj. 86,7%) uzyskano zmniejszenie bólu co najmniej o 30%, a u 23 chorych (tj. 76,7%) o 50%27. W dostępnym piśmiennictwie dysponujemy ponadto opisem przypadku, w którym łączne zastosowanie tapentadolu w dawce 300 mg/dobę z pregabaliną w dawce 450 mg/dobę zapewniło skuteczną kontrolę bólu w ciężkiej obwodowej polineuropatii spowodowanej przez chemioterapię oksaliplatyną zastosowaną w leczeniu raka okrężnicy28.

W 2015 r. w The Cochrane database of systematic reviews opublikowano analizę badań dostępnych w bazach danych: the Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL), MEDLINE i EMBASE, opublikowanych od stycznia 2005 do lipca 2015 r., oceniających skuteczność i bezpieczeństwo stosowania tapentadolu u chorych na nowotwór. Do przeglądu włączono randomizowane badania kliniczne porównujące tapentadol do placebo lub aktywnych komparatorów u dorosłych pacjentów cierpiących z powodu bólu o natężeniu od umiarkowanego do silnego w przebiegu choroby nowotworowej. Po analizie dostępnych badań stwierdzono, że tapentadol powodował ulgę w bólu porównywalną z morfiną i oksykodonem. Objawy niepożądane związane ze stosowaniem tapentadolu były częste, ich częstość występowania wynosiła średnio 50–90%. Nie stwierdzono istotnej przewagi tapentadolu nad morfiną i oksykodonem także w tym aspekcie. Najczęściej obserwowanymi objawami niepożądanymi były objawy ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, zaparcia).29

Obecnie otwarte pozostaje niezwykle ważne pytanie: którzy pacjenci mogą odnieść największą korzyść z zastosowania tapentadolu? Wydaje się, że dzięki mechanizmowi działania tapentadolu i jego wpływowi na noradrenergiczny układ antynocyceptywny w pierwszej kolejności będą to chorzy z bólem neuropatycznym lub bólem mieszanym z komponentem neuropatycznym o silnym natężeniu. Dotyczy to zarówno pacjentów z bólem neuropatycznym w przebiegu choroby nowotworowej, jak i chorych nienowotworowych. Ze względu na charakter bólu i niewielkie ryzyko interakcji lekowych tapentadolu, jego zastosowanie należy również rozważyć u chorych w trakcie leczenia onkologicznego – pozwoli to na zminimalizowanie ryzyka niekorzystnych interakcji z lekami stosowanymi w chemioterapii choroby nowotworowej. Tapentadol cechuje mniejszy w porównaniu z innymi opioidami potencjał wywoływania uzależnienia, wolniej w porównaniu z innymi opioidami rozwija się także tolerancja na ten lek. Z tego powodu dobrymi kandydatami do leczenia tapentadolem wydają się pacjenci z przewidywanym dłuższym czasem leczenia oraz chorzy w remisji choroby nowotworowej lub z niej wyleczeni.

Piśmiennictwo:

1. Schroder W., Tzschentke T.M., Terlinden R.i wsp.: Synergistic interaction between the two mechanisms of action of tapentadol in analgesia. J. Pharmacol. Exp Ther 2011; 337(1): 312–320
2. Schroder W., De Vry J.D., Tzschentke T.M. i wsp.: Differential contribution of opioid and noradrenergic mechanisms of tapentadol in rat models of nociceptive and neuropathic pain. Eur. J. Pain 2010; 14(8): 814–821
3. Palexia SR (tapentadol) prolonged-release oral tablets [summary of product characteristics]. Buckinghamshire, UK: Grunenthal Ltd.; 2011
4. Kneip C., Terlinden R., Beier H., Chen G.: Investigations into the drug-drug interaction potential of tapentadol in human liver microsomes and fresh human hepatocytes. Drug Metab. Letters 2008; 2: 67–75
5. Smit J.W., Oh C., Rengelshausen J. i wsp.: Effects of acetaminophen, naproxen and acetylsalicylic acid on tapentadol pharmacokinetics: results of two randomized, open-label, crossover, drug-drug interaction studies. Pharmacotherapy 2010; 30(1): 25–34
6. Mangold B., Oh C., Jaeger D. i wsp.: The pharmacokinetics of tapentadol are not affected by omeprazole: results of a 2-way crossover drug-interaction study in healthy subjects. Pain Pract. 2007; 7 Suppl.1:55
7. Smit J., Oh C., Mangold B. i wsp.: Effects of metoclopramide on tapentadol pharmacokinetics: results of an open-label, cross-over, drug-drug interaction study. J. Clin. Pharmacol. 2009; 49: 1104
8. Tzschenke T.M., Christoph T., Kogel B. i wsp.: (1r, 2r)-3-(3-dimethylamino-1-ethyl-2methyl-propyl)-phenol hydrochloride (Tapentadol hcl): a novel µ-opioid receptor agonist/norepinephrine reuptake inhibitor with broad-spectrum analgesic properties. J. Pharmacol. Exp. Ther. 2007; 323: 265–276
9. Sanchez Del Aguila M.J., Schenk M., Kern K.U. i wsp.: Practical consideration for the use of tapentadol prolonged release for the management of severe chronic pain. Clin. Ther. 2015; 37(1): 94–113
10. Wild J.E., Grond S., Kuperwasser B. i wsp.: Long-term safety and tolerability of tapentadol extended release for the management of chronic low back pain or osteoarthritis pain. Pain Pract. 2010; 10(5): 416–427
11. Biondi D., Xiang J., Etropolski M. i wsp.: A post hoc pooled data analysis to evaluate blood pressure (BP) and heart rate (HR) measurements in patients with a current or prior history of hypertension who received tapentadol ER, oxycodone CR, or placebo in chronic pain studies. J. Pain 2011; 12 (4 Suppl.): P55
12. Oh C., Rengelshausen J., Mangold B. i wsp.: A thorough Qt/QTc study of multiple doses of tapentadol immediate release in healthy subjects. Int. J. Clin. Pharmacol. Ther. 2010; 48(10): 678–687
13. Biondi D.M., Xiang J., Etropolski M., Moskovitz B.: Evaluation of Blood Pressure and Heart Rate in Patients with Hypertension Who Received Tapentadol Extended Release for Chronic Pain: A Post Hoc, Pooled Data Analysis Clin. Drug Investig 2014; 34: 565–576
14. Eichenbaum G., Göhler K., Etropolski M. i wsp.: Does tapentadol affect sex hormone concentrations differently from morphine and oxycodone? An initial assessment and possible implications for opioid-induced androgen deficiency. J. Opioid Manag. 2015; 11(3): 211–227
15. Coluzzi F., Pergolizzi J., Raffa R.B., Mattia C.: The unsolved case of “bone-impairing analgesics”: the endocrine effects of opioids on bone metabolism. Therapeutics and Clinical Risk Management 2015; 11: 515–523
16. Hartrick C.T., Rozek R.J.: Tapentadol in pain management. CNS Drugs 2011; 25(5): 359–370
17. Pergolizzi J., Alegre C., Blake D. i wsp.: Current considerations for the treatment of severe chronic pain: the potential for tapentadol. Pain Practice 2012; 12(4): 290–306
18. Hoy S.M.: Tapentadol extended release in adults with chronic pain. Drugs 2012; 72(3): 375–393
19. Wade W.E., Spruill W.J.: Tapentadol hydrochloride: a centrally acting oral analgesic. Clin. Ther. 2009; 31(12): 2804–2818
20. Biondi D.M., Xiang J., Etropolski M., Moskovitz B.: Tolerability and efficacy of tapentadol extended release in elderly patients ? 75 years of age with chronic osteoarthritis knee or low back pain. J. Opioid Manag. 2015;11(5): 393–403
21. Pierce D.M., Shipstone E.: Pharmacology Update: Tapentadol for neuropathic pain. Am. J. Hosp. Palliat. Med. 2012; 29(8): 663–666
22. Santos J., Alarcao J., Fareleira F. i wsp.: Tapentadol for chronic musculoskeletal pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015 May 27;(5):CD009923. doi:10.1002/14651858.CD009923.pub2.
23. Baron R., Jansen J.P., Binder A. i wsp.: Tolerability, Safety, and Quality of Life with Tapentadol Prolonged Release (PR) Compared with Oxycodone/Naloxone PR in Patients with Severe Chronic Low Back Pain with a Neuropathic Component: A Randomized, Controlled, Open-label, Phase 3b/4 Trial. Pain Pract. 2016;16(5):600–19
24. Baron R., Likar R., Martin-Mola E. i wsp.: Effectiveness of Tapentadol Prolonged Release (PR) Compared with Oxycodone/Naloxone PR for the Management of Severe Chronic Low Back Pain with a Neuropathic Component: A Randomized, Controlled, Open-Label, Phase 3b/4 Study. Pain Practice 2016;16(5): 580–599
25. Ueberall M.A., Mueller-Schwefe G.H.: Efficacy and tolerability balance of oxycodone/naloxone and tapentadol in chronic low back pain with a neuropathic component: a blinded end point analysis of randomly selected routine data from 12-week prospective open-label observations. J. Pain Res. 2016; 11(9):1001–1020
26. Kress H.G., Koch E.D., Kosturski H. i wsp.: Tapentadol prolonged release for managing moderate to severe, chronic malignant tumor-related pain. Pain Physician 2014;17: 329–343
27. Mazzola R., Ricchetti F., Fersino S. i wsp.: Effectiveness of tapentadol prolonged release for the managementof painful mucositis in head and neck cancers during intensity modulated radiation therapy. Support Care Cancer 2016; 24: 4451–455
28. Borja M.B.: Tapentadol for the management of neuropathic pain from oxaliplatin chemotherapy. Am. J. Int. Med. 2014; 2(6): 1–4
29. Wiffen P.J., Derry S., Naessens K., Bell R.F.: Oral tapentadol for cancer pain. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Sep 25;(9):CD011460. doi: 10.1002/14651858.CD011460.pub2
30. Zajączkowska R., Kocot-Kępska M., Wordliczek J., Dobrogowski J.: Tapentadol - nowy przedstawiciel ośrodkowo działających analgetyków klasy MOR-NRI. Terapia, numer specjalny 2017: 15-22

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Patronat

Partnerem serwisu jest

Materiał sponsora