Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Jakie są zasady postępowania z pacjentem z podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2?

09.03.2020
dr n. med. Weronika Rymer1, dr n. med. Agnieszka Wroczyńska2, dr n. med. Agnieszka Matkowska-Kocjan3
1 Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów Odpornościowych, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
2 Klinika Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych, Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni, Gdański Uniwersytet Medyczny
3 Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Jak cytować: Rymer W., Wroczyńska A., Matkowska-Kocjan A.: COVID-19 – aktualny stan wiedzy. Med. Prakt., 2020; 3: 102–121

Jakie są zasady postępowania z pacjentem z podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2?

WHO zaleca stałe śledzenie sytuacji epidemiologicznej zakażenia SARS-CoV-2 i informowanie pracowników zakładów opieki zdrowotnej, a także promowanie higieny rąk i higieny oddechowej u osób z objawami zakażenia układu oddechowego. 27 lutego GIS poinformował szpitale, że osoby spełniające kryteria podejrzenia zakażenia SARS-CoV-2 powinno się leczyć w warunkach oddziału zakaźnego lub obserwacyjno-zakaźnego. W przypadku gdy pacjent z objawami zakażenia układu oddechowego zgłosi się do izby przyjęć lub szpitalnego oddziału ratunkowego szpitala ogólnego, należy od razu wdrożyć działania zapobiegające zakażeniu innych osób, w tym personelu medycznego (dotyczy to każdej osoby zatrudnionej w placówce medycznej, która może mieć kontakt z chorym, w tym osób pracujących w rejestracji, salowych, sanitariuszy itp.). Pomocne jest tu wczesne wychwycenie potencjalnie zakażonej osoby. Opieka nad chorymi z objawami klinicznymi powinna być priorytetowa, ponieważ nie powinni oni oczekiwać na kontakt z lekarzem w kolejce z innymi osobami.

W szpitalach powinny się znajdować plakaty informacyjne dla pacjentów wskazujące im drogi komunikacji. Jeśli to możliwe, wskazane jest stworzenie osobnej ścieżki dla pacjentów z objawami zakażenia układu oddechowego, poza głównym traktem przyjęć do szpitala, a jeśli to niemożliwe – wydzielenie osobnego okienka rejestracyjnego. Koordynacją ruchu pacjentów powinna się zajmować wyznaczona do tego osoba. Już przy pierwszym kontakcie z pacjentem należy ustalić, czy występują u niego objawy zakażenia układu oddechowego, a jeśli tak – niezwłocznie powinien on założyć maskę. Personel rejestracji, który nie powinien mieć bezpośredniego kontaktu twarzą w twarz z pacjentem (tylko np. przez szybę działową, za pośrednictwem komunikatora głosowego), powinien go zapytać o objawy kliniczne i o to, czy przebywał w krajach transmisji SARS-CoV-2. Pacjenta, który spełni kryteria definicji przypadku (ramka 3), powinno się niezwłocznie umieścić w oddzielnym pomieszczeniu (najlepiej z toaletą), wyposażonym w środki ochrony osobistej, termometr, pulsoksymetr i dostęp do gazów oraz umożliwiającym pobieranie krwi i wymazów oraz przeprowadzenie diagnostyki radiologicznej. W pomieszczeniu powinien się też znajdować zestaw do resuscytacji oraz (opcjonalnie) aparat EKG i kardiomonitor. Pacjenta należy poinformować o tym, że nie może opuszczać izolatki i musi nosić maseczkę chirurgiczną. Maseczkę można nosić maksymalnie przez godzinę, po czym należy ją wyrzucić do odpadów zakaźnych i zastąpić świeżą.

Pacjentów należy pouczyć o zasadach higieny układu oddechowego i rąk oraz zapewnić im dostęp do łatwej dekontaminacji rąk.

Po umieszczeniu pacjenta w izolatce lekarz powinien dokonać oceny stanu klinicznego i ustalić wskazania do hospitalizacji. Jeśli na podstawie badania przedmiotowego nie stwierdza się u pacjenta z podejrzeniem zakażenia układu oddechowego wskazań do natychmiastowej hospitalizacji, powinno się przeprowadzić podstawową diagnostykę: badanie morfologii krwi z rozmazem, oznaczenie białka C-reaktywnego i aminotransferaz w surowicy, RTG klatki piersiowej, pomiar wysycenia hemoglobiny tlenem (zwłaszcza u dzieci) oraz testy w kierunku grypy i innych patogenów oddechowych. Jeśli po wykonaniu badań nadal nie ma wskazań do hospitalizacji, należy odesłać pacjenta do domu i objąć dalszą opieką w placówce podstawowej opieki zdrowotnej. W razie stwierdzenia wskazań do hospitalizacji pacjent powinien zostać przewieziony do wyznaczonego oddziału zakaźnego. O transporcie chorego należy uprzedzić szpital zakaźny lub ewentualnie lekarza koordynatora zabezpieczenia medycznego z Urzędu Wojewódzkiego. Należy też niezwłocznie zgłosić przypadek do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego właściwego dla miejsca, gdzie wysunięto podejrzenie zakażenia SARS-CoV-2.

W czasie oczekiwania na transport sanitarny chory nie powinien przebywać w jednym pomieszczeniu z innymi pacjentami (wskazana jest izolacja, w przypadku kohortacji kilku chorych wszyscy pacjenci przebywający w pomieszczeniu powinni mieć założone maseczki).

Podczas opieki nad pacjentem z podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2 należy jeszcze przed wykonaniem badań diagnostycznych wdrożyć metody profilaktyki zakażeń przenoszonych drogą kropelkową i kontaktową, a w razie konieczności wykonania procedur, w których dochodzi do powstania aerozolu, również powietrzną.

Ramka 3

Definicja przypadku na potrzeby nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami SARS-CoV-2 (zgodnie z informacją GIS dla szpitali z dnia 27.02.2020)

1. Kryteria kliniczne
Grupa A. Kryteria wymagające dodatkowo spełnienia kryterium epidemiologicznego

Każda osoba, u której wystąpił co najmniej jeden z wymienionych objawów ostrej infekcji układu oddechowego:
1) gorączka
2) kaszel
3) duszność
Grupa B. Kryteria niewymagające spełnienia kryterium epidemiologicznego
1) osoba hospitalizowana, diagnozowana w kierunku wirusowego zapalenia płuc lub z objawami ciężkiej infekcji układu oddechowego
2) osoba należąca do ogniska/klastra wirusowego zapalenia płuc o nieznanej etiologii.

2. Kryteria epidemiologiczne
Każda osoba, która w okresie 14 dni przed wystąpieniem objawów spełniała co najmniej jedno z następujących kryteriów:
1) miała bliski kontakt z osobą, u której stwierdzono zakażenie COVID-19 (kontakt z przypadkiem potwierdzonym lub prawdopodobnym). Jako bliski kontakt należy rozumieć:
   a) zamieszkiwanie z przypadkiem COVID-19
   b) bezpośredni kontakt fizyczny z przypadkiem COVID-19 (np. podanie ręki)
   c) bezpośredni kontakt bez zabezpieczenia z wydzielinami osoby z COVID-19 (np. dotykanie zużytej chusteczki higienicznej, narażenie na kaszel osoby chorej)
   d) przebywanie w bezpośredniej bliskości (twarzą w twarz) osoby chorej, w odległości mniejszej niż 2 metry przez co najmniej 15 minut
   e) przebywanie w tym samym pomieszczeniu co osoba chora na COVID-19 w odległości mniejszej niż 2 metry przez co najmniej 15 minut (np. w klasie, poczekalni szpitala/przychodni, sali konferencyjnej)
   f) kontakt personelu medycznego lub innej osoby bezpośrednio opiekującej się chorym na COVID-19 lub osoby pracującej w laboratorium bezpośrednio z próbkami osób chorych na COVID-19 bez odpowiedniego zabezpieczenia lub jeśli doszło do uszkodzenia stosowanych środków ochrony osobistej
   g) kontakt na pokładzie samolotu i innych zbiorowych środków transportu obejmujący osoby zajmujące kolejne 2 miejsca (w każdym kierunku) od osoby z COVID-19, osoby towarzyszące w podróży lub sprawujące opiekę nad chorymi z COVID-19, członkowie załogi obsługujący sekcję, w której znajduje się chory (w przypadku ciężkich objawów u osoby z COVID-19 lub jej przemieszczania się za bliski kontakt należy uznać wszystkich pasażerów znajdujących się w sekcji lub na pokładzie środka transportu)
2) podróżowała/przebywała w regionie, w którym podejrzewa się utrzymującą się szeroko rozpowszechnioną transmisję COVID-19a
3) powróciła z obszaru, w którym podejrzewa się lokalną lub o małym stopniu rozpowszechnienia transmisję COVID-19, a jej stan kliniczny został oceniony przez lekarza jako wymagający diagnostyki w kierunku COVID-19.a

3. Kryteria laboratoryjne
Kryteria laboratoryjne przypadku potwierdzonego:
wykrycie kwasu nukleinowego COVID-19 z materiału klinicznegob potwierdzone badaniem molekularnym ukierunkowanym na inny obszar genomu wirusa.c
Kryteria laboratoryjne przypadku prawdopodobnego: co najmniej jedno z następujących kryteriów:
1) dodatni wynik testu w kierunku obecności koronawirusów (pan-coronavirus test)
2) niejednoznaczny wynik badania wykrywającego kwas nukleinowy COVID-19.

4. Klasyfikacja przypadku
Podejrzenie przypadku: każda osoba spełniająca kryterium kliniczne grupy A i kryterium epidemiologiczne lub spełniająca kryterium kliniczne grupy B
Przypadek prawdopodobny: każda osoba spełniająca kryteria podejrzenia przypadku oraz kryteria laboratoryjne przypadku prawdopodobnego
Przypadek potwierdzony: każda osoba spełniająca kryteria laboratoryjne przypadku potwierdzonego. Spełnienie kryteriów podejrzenia przypadku jest wskazaniem do przeprowadzenia diagnostyki laboratoryjnej.

a Informacje o krajach/regionach z utrzymującą się transmisją COVID-19 są dostępne w serwisach internetowych ECDC (są również na bieżąco aktualizowane w serwisie infekcje.mp.pl – przyp. red.).
b Próbki materiału klinicznego z dolnych dróg oddechowych (popłuczyny oskrzelowo-pęcherzykowe [BAL], bronchoaspirat, odkrztuszana plwocina) mają większą wartość diagnostyczną niż próbki z górnych dróg oddechowych (np. wymaz z nosogardła).
c Jeżeli to możliwe, należy wykonać sekwencjonowanie.

Od Redakcji: Określenie „przypadek COVID-19” zgodnie z wytycznymi ECDC dotyczy osoby, u której potwierdzono zakażenie wirusem SARS-CoV-2, niezależnie od wystąpienia objawów chorobowych COVID-19. Szczegółowe kryteria bliskiego kontaktu z osobą zakażoną wirusem SARS-CoV-2 podają także zalecenia ECDC

Piśmiennictwo:

1. Bhatia S., Imai N., Cuomo-Dannenburg G. i wsp.: Report 6: relative sensitivity of international surveillance WHO Collaborating Centre for Infectious Disease Modelling MRC Centre for Global Infectious Disease Analysis Abdul Latif Jameel Institute for Disease and Emergency Analytics (J-IDEA) Imperial College London. 21.02.2020. www.imperial.ac.uk/ media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College--- COVID-19- -- Relative-Sensitivity-International-Cases.pdf (dostęp: 4.03.2020)
2. CDC: Frequently asked questions and answers: coronavirus disease 2019 (COVID-19) and pregnancy. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/specific-groups/pregnancy-faq. html (ostatnia aktualizacja: 21.02.2020) (dostęp: 28.02.2020)
3. CDC: Interim laboratory biosafety guidelines for handling and processing specimens associated with 2019 novel coronavirus (2019-nCoV). https://www.cdc.gov/coronavirus/ 2019-nCoV/lab/lab-biosafety-guidelines.html (ostatnia aktualizacja: 2.02.2020) (dostęp: 28.02.2020)
4. CDC. Interim U.S. Guidance for Risk Assessment and Public Health Management of healthcare personnel with potential exposure in a healthcare setting to patients with coronavirus disease 2019 (COVID-19). www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/guidance- risk-assesment-hcp.html (ostatnia aktualizacja: 25.02.2020) (dostęp: 1.03.2020)
5. Chan J.F., Lau S.K., To K.K. i wsp.: Middle East respiratory syndrome coronavirus: another zoonotic betacoronavirus causing SARS-like disease. Clin. Microbiol. Rev., 2015; 28: 465–522
6. Chen N., Zhou M., Dong X. i wsp.: Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. Lancet, 2020; 395: P507–513
7. ECDC: Case definition and European surveillance for human infection with novel coronavirus (2019-nCoV). https://www.ecdc.europa.eu/en/case-definition-and-europeansurveillance- human-infection-novel- coronavirus-2019-ncov (ostatnia aktualizacja: 30.01.2020) (dostęp: 1.03.2020)
8. European Centre for Disease Prevention and Control. Daily risk assessment on COVID-19, 4 March 2020. https://www.ecdc.europa.eu/en/current-risk-assessment-novel-coronavirus- -situation (ostatnia aktualizacja: 4.03.2020) (dostęp: 4.03.2020)
9. ECDC Technical Report. Guidance for wearing and removing personal protective equipment in healthcare settings for the care of patients with suspected or confirmed COVID-19. 28.02.2020. www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/guidance-wearing-and-removing- personal-protective-equipment-healthcare-settings (dostęp: 1.03.2020)
10. European Centre for Disease Prevention and Control: Infection prevention and control for the care of patients with 2019-nCoV in healthcare settings. ECDC, Stockholm, 2020
11. European Centre for Disease Prevention and Control: Outbreak of acute respiratory syndrome associated with a novel coronavirus, China: first local transmission in the EU/EEA - third update. ECDC, Stockholm, 2020
12. Geller C., Varbanov M., Duval R.E.: Human coronaviruses: insights into environmental resistance and its influence on the development of new antiseptic strategies. Viruses, 2012; 4: 3044–3068
13. Główny Inspektorat Sanitarny: Informacja Głównego Inspektora Sanitarnego dla szpitali w związku z dynamicznie rozwijająca się sytuacją epidemiologiczną związaną z szerzeniem się nowego koronawirusa SARS-CoV-2. Warszawa, 27.02.2020
14. Główny Inspektorat Sanitarny: Zasady postępowania z osobami podejrzanymi o zakażenie nowym koronawirusem 2019-nCoV. https://gis.gov.pl/aktualnosci/zasady-postepowania- z-osobami-podejrzanymi-o-zakazenie-nowym-koronawirusem-2019-ncov/ (ostatnia aktualizacja: 27.01.2020) (dostęp: 1.03.2020)
15. Gralinski L.E., Menachery V.D.: Return of the coronavirus: 2019-nCoV. Viruses, 2020; 12: E135
16. Huang C., Wang Y., Li X. i wsp.: Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet, 2020; 395: P497–506
17. Ji W., Wang W., Zhao X. i wsp.: Homologous recombination within the spike glycoprotein of the newly identified coronavirus may boost cross-species transmission from snake to human. J. Med. Virol., 2020; 92: 433–440
18. Lu H.: Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV). Biosci. Trends., 2020, Jan 28, doi: 10.5582/bst.2020.01020
19. Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) Epidemiology Working Group and the participants at the Global Meeting on the Epidemiology of SARS: Consensus document on the epidemiology of severe cute respiratory syndrome (SARS), 16–17.05.2003. World Health Organization. Department of Communicable Disease Surveilance and Response; WHO/CDS/CSR/GAR/2003.11
20. Wang L.F., Eaton B.T.: Bats, civets and the emergence of SARS. Curr. Top. Microbiol. Immunol., 2007; 315: 325–344
21. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku: Wymagania dotyczące pobrania i transportu materiału do badań metodą RT-PCR w kierunku zakażeń układu oddechowego powodowanych przez koronawirusy (SARS; MERS; 2019nCoV – Wuhan Chiny). http://www.wsse.gda.pl/aktualnosci-i-komunikaty/aktualnosci/1037-wymagania- dotyczace-pobrania-i-transportu-materialu-do-badan-metoda-rt-pcr-w-kierunku-zakazen- ukladu-oddechowego-powodowanych-przez-koronawirusy-sars-mers-2019ncovwuhan- chiny (ostatnia aktualizacja: 31.01.2020) (dostęp: 1.03.2020)
22. World Health Organization: Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: when and how to use masks. www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/ advice-for-public/when-and-how-to-use-masks (dostęp: 1.03.2020)
23. World Health Organization: Global Surveillance for human infection with novel coronavirus (2019-nCoV). Interim guidance v3. 31.01.2020. WHO/2019-nCoV/ SurveillanceGuidance/2020
24. World Health Organization: Infection prevention and control during health care when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected. Interim guidance. 25.01.2020. WHO/2019- nCoV/IPC/v2020.2
25. World Health Organization: Report of the WHO–China joint mission on coronavirus disease 2019 (COVID-19). 16–24.02.2020
26. Wong S.F., Chow K.M., Leung T.N. i wsp.: Pregnancy and perinatal outcomes of women with severe acute respiratory syndrome. Am. J. Obstet. Gynecol., 2004; 191: 292–297
27. World Organisation for Animal Health: Information received on 01/03/2020 from Dr Thomas Sit, Chief Veterinary Officer / Assistant Director (Inspection & Quarantine), Agriculture, Fisheries and Conservation Department, Hong Kong Special Administrative Region Government, Hong Kong (SAR – PRC). www.oie.int/wahis_2/public/wahid. php/Reviewreport/Review?page_refer=MapFullEventReport&reportid=33455 (dostęp: 1.03.2020)
28. Wu Z., McGoogan J.M.: Characteristics of and important lessons from the coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in China: summary of a report of 72 314 cases from the Chinese Center for Disease Control and Prevention. JAMA, Feb 24, 2020, doi: 10.1001/ jama.2020.2648
29. Volz E., Baguelin M., Sangeeta B. i wsp.: Report 5: phylogenetic analysis of SARS-CoV-2. WHO Collaborating Centre for Infectious Disease Modelling MRC Centre for Global Infectious Disease Analysis Abdul Latif Jameel Institute for Disease and Emergency Analytics (J-IDEA) Imperial College London. 15.02.2020. https://www.imperial.ac.uk/ media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College--- COVID- 19--- genetic-analysis-FINAL.pdf (dostęp: 1.03.2020)
30. Zhu N., Zhang D., Wang W. i wsp.: A novel coronavirus from patients with pneumonia in China, 2019. N. Engl. J. Med., 2020; 382: 727–733
31. Zou L., Ruan F., Huang M. i wsp.: SARS-CoV-2 viral load in upper respiratory specimens of infected patients. N. Engl. J. Med., 2020; doi: 10.1056/NEJMc2001737

Czytaj następny: