Zalecenia postępowania w zakażeniach SARS-CoV-2 Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (26.04.2021) - strona 2

30.04.2021
PTEiLChZ

Szereg leków było rozważanych do stosowania w leczeniu i profilaktyce COVID-19, ale skuteczność tylko nielicznych udowodniono w klinicznych randomizowanych badaniach kontrolowanych (RCT) i/lub w badaniach obserwacyjnych. W pNastępujących leków nie potwierdzono skuteczności i bezpieczeństwa lub badania są w toku. Dla poniżej przedstawionych leków dotychczas nie potwierdzono skuteczności i bezpieczeństwa lub badania są w toku.

Leki przeciwwirusowe

  • Fawipirawir jest silnym inhibitorem replikacji wielu wirusów RNA. Wstępne wyniki badań sugerowały, że lek może skrócić czas powrotu do zdrowia pacjentów z COVID-19, pomóc we wczesnym usunięciu wirusa, przez co pozytywnie wpłynąć na szerzenie się wirusa w populacji50. Niestety stwierdzano także poważne działania niepożądane, takie jak wstrząs anafilaktyczny i zapalenie płuc.
  • Leki przeciwko grypie i niespecyficzne leki przeciwwirusowe. W bardzo ograniczonej liczbie badań oceniano oseltamiwir, amantadynę, rymantadynę, zanamiwir i acyklowir. Nie zaobserwowano znaczących korzyści z ich stosowania w COVID-19, a w przypadku oseltamiwiru wykazano możlie zwiększanie śmiertelność51.
  • Iwermektyna. Niektórzy klinicyści wskazywali, że ten lek przeciwpasożytniczy może znamiennie obniżać wiremię i przyspieszać powrót do zdrowia u pacjentów z łagodnym i umiarkowanym przebiegiem COVID-1952. Jednak dowody nie są przekonujące, a  ostatnie badania potwierdziły brak jakiegokolwiek wpływu na przebieg choroby. W związku z tym WHO i FDA wypowiadają się przeciw stosowaniu tego leku w COVID-19.
  • Leki anty-HIV okazały się nieskuteczne w zakażeniu SARS-CoV-2 (na przykład lopinawir/rytonawir), ale szereg badań jest kontynuowanych51.
  • Interferony. Podskórne stosowanie interferonu ß-1a nie skraca w sposób istotny czasu do uzyskania poprawy klinicznej, aczkolwie zmniejszało śmiertelność 28 dniową.
  • Immunoglobulina dożylna (IVIg) była stosowana jako terapia wspomagająca lub w postaci skoncentrowanej (hiperimmunizacyjnej). Ewentualna przydatność IVIg w leczeniu zakażeń SARS-CoV-2 nie została jak dotychczas ustalona.
  • Przeciwciała monoklonalne anty-SARS-CoV-2. Bamlaniwimab z etesewimabem oraz skojarzenie casirivimabu i imdewimabu stosowano w terapii ciężkiego zespołu ostrej niewydolności oddechowej wywołanej SARS-CoV-253,54. Dostępne publikacje nie dostarczyły wystarczających danych, aby rekomendować ich stosowanie.

Leki przeciwzapalne

  • Dane dotyczące stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) są kontrowersyjne. Istnieją doniesienia, że ibuprofen blokuje proces zapalny wywołany przez SARS CoV-2, a tym samym może zapobiegać powikłaniom COVID-1955. Jednak ze względu na dość dobrze poznane działania niepożądane rozsądne jest ich stosowanie w leczeniu objawym COVID-19, w dawkach minimalnych i przez krótki czas.
  • Leki przeciwcytokinowe - oprócz tocilizumabu, w badaniach klinicznych przebadano szereg antagonistów mediatorów immunologicznych. Jak dotąd nie ma jednoznacznego potwierdzenia ich skuteczności w leczeniu COVID-19. Również w przypadku anakinry, która początkowo była rozpatrywana do stosowania zamiennego z toclizumabem, nie udowodniono istotnej poprawy parametrów klinicznych u pacjentów z łagodnym lub umiarkowanym COVID-1956.

Profilaktyka miejscowa - płyn do płukania jamy ustnej i spray do nosa

Pojawiły się zalenia płukania gardła za pomocą określonych płynów, w celu unieczynnienia wirusów na powierzchni błon śluzowych gardła i czasowego zmniejszenia ryzyka szerzenia wirusów. Antywirusowe aerozole do nosa miałyby działać poprzez powlekanie cząsteczek wirusa obecnych w jamie nosowej, co powinno zablokować ich wnikanie do komórek. Niestety brak jest badań klinicznych potwierdzających skuteczność takiego postępowania w  ograniczaniu transmisji wirusa.

Późne następstwa COVID-19

Zespół pokowidowy (ang. post-acute Covid-19 syndrome, PC19, long-COVID) odnosi się do utrzymujących się objawów lub zaburzeń funkcji narządów po ostrej fazie COVID-19. Chociaż jego częstość występowania, obraz kliniczny i zalecenia terapeutyczne nie zostały jednoznacznie określone, PC19 obejmuje nieprawidłowości występujące po upływie 4 tygodniach od ujawnienia się COVID-1957,58. Można go podzielić na podostry (4-12 tygodni) i przewlekły (>12 tygodni) od wystąpienia COVID-18. Częstość PC19 waha się od 30% do 80% i zależy od metodologii badania59. Najczęstszymi powikłaniami są płucne (duszność, niedotlenienie, zmniejszona zdolność dyfuzji gazów w płucach, przetrwałe zmiany zapalne i/lub zwłóknienie w tomografii komputerowej), hematologiczne (incydenty zakrzepowo-zatorowe, niedokrwistość); ze strony układu sercowo-naczyniowego (kołatanie serca, duszność, ból w klatce piersiowej, arytmie, włóknienie/bliznowacenie mięśnia sercowego); neuropsychiatryczne (przewlekłe zmęczenie, bóle mięśni, bóle głowy, zaburzenia węchu / smaku, lęk, depresja, zaburzenia snu i zespół stresu pourazowego). W 3-6 miesięcy po ostrej fazie COVID-19 obserwuje się również liczne nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych, w tym zmiany w morfologii krwi obwodowej, obniżony eGFR, podwyższone wyniki testów czynnościowych wątroby i hiperglikemia, choć ich znaczenie kliniczne pozostaje niepewne59. Pediatryczny wieloukładowy zespół zapalny (PIMS / MIS-C) jest odrębnym stanem po COVID-19 u dzieci i młodych dorosłych spełniających określone kryteria diagnostyczne60.

Wstępne wyniki polskiego badania prospektywnego SILCOV-19 (The Silesian Complications of COVID-19 Database) pokazują, że po medianie 90 dni od wystąpienia COVID-19 najczęściej występującymi objawami są: zmęczenie (~50%), zmniejszona zdolność dyfuzyjna płuc (~30%), trwające zmiany zapalne w HRCT (35% hospitalizowanych, 10% niehospitalizowanych), lęk (18-24%), zaburzenia snu (19-34%), depresja (5-15%) i bradyarytmie (13-16%). Najczęstszymi nieprawidłowościami laboratoryjnymi są niedokrwistość (48%) i neutropenia (28%), NT-proBNP> 125 p /ml (26% hospitalizowanych, 9% niehospitalizowanych), podwyższone stężenie D-dimeru (20% hospitalizowanych, 9% niehospitalizowanych) i  hiperbilirubinemia (~10%).61

Wytyczne kliniczne PC19 nie są jeszcze oparte na mocnych przesłankach naukowych, a  ponad 40 prospektywnych badań jest w toku. Nie ma dowodów na zalecanie rutynowych badań przesiewowe u osób nie wykazujących objawów. Diagnostykę w kierunku PC19 należy przeprowadzić w 4-6 tygodni i 12 tygodni po wypisie ze szpitala u chorych z umiarkowanym oraz ciężkim COVID-19. Diagnostyka powinna być ukierunkowana na zgłaszane dolegliwości. Obiektywnymi metodami oceny choroby płuc są skala duszności Borga, pulsoksymetria domowa, test 6-minutowego marszu (6MWT), RTG klatki piersiowej, testy czynnościowe płuc oraz jeśli jest to zalecane przez specjalistę, TK / HRCT klatki piersiowej (badanie to wykonuje się zwykle nie wcześniej niż 3 miesiące po COVID-19). W przypadku objawów kardiologicznych stosuje się 24-godzinne monitorowanie metodą Holtera i echokardiogram, w wybranych przypadkach MRI serca lub tomograficzną angiografię naczyń wieńcowych. Niektórzy autorzy zalecają rutynowe badania przesiewowe w kierunku lęku, depresji i  zaburzeń snu. Potrzeba badań laboratoryjnych zależy od nieprawidłowości występujących podczas hospitalizacji. Ważne jest wykonywanie badań kontrolnych u pacjentów z ostrym uszkodzeniem nerek lub wątroby, po przebytym incydencie zakrzepowo-zatorowym, z  przewlekłymi zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, płucnymi, wątrobowymi lub metabolicznymi. Obecnie brak jest zaleceń co do rutynowej oceny parametrów krzepnięcia po COVID-19.

Tabela 2. Model oceny ryzyka zakrzepowo-zatorowego IMPROVE VTE wskazujący na potrzebę stosowania profilaktycznego leczenia przeciwkrzepliwego po wypisaniu ze szpitala po COVID-1963.
Liczba punktów 2 lub więcej wskazuje na potrzebę profilaktyki.
Czynniki ryzyka Punkty
Przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa 3
Rozpoznana trombofilia 2
Niedowład kończyn dolnych 2
Aktywna choroba nowotworowa 2
Unieruchomienie przez przynajmniej 7 dni 1
Przebywanie na oddziale intensywnej lub kardiologicznej terapii1
Wiek powyżej 60 lat 1

W rekonwalescencji po COVID-19 ważną rolę odgrywa odpoczynek, relaks i rehabilitacja oddechowa. Nie ma dowodów na celowość stosowania rutynowej profilaktyki przeciwzakrzepowej, chociaż chorzy z grup wysokiego ryzyka mogą wymagać stosowania leków przeciwkrzepliwych nawet do 30 dni po wypisie (tab. 2)62. Preferowane są bezpośrednio działające doustne leki przeciwkrzepliwe NOAC i heparyny drobnocząsteczkowe, ponad antagonistów witaminy K. Znaczenie leków przeciwpłytkowych w PC19 nie została określone. Leczenie następstw późnych COVID-19 powinno opierać się na ogólnych zaleceniach. Podkreśla się, że wczesne wprowadzenie leków przeciwlękowych i  przeciwdepresyjnych poprawia rokowanie. Korzyści ze stosowania kortykosteroidów lub leków przeciwwłóknieniowych w u osób z utrzymującymi się zmianami zapalnymi płuc po COVID nie zostały potwierdzone. Wskazuje się na celowość włączenie osób po umiarkowanym i ciężkim COVID-19 do badań prospektywnych oceniających PC19.

Szczepienia

W grudniu 2020 roku Europejską Agencję Leków (EMA) udzieliła tymczasowej autoryzacji do stosowania pierwszej szczepionki COVID-1964,65. Obecnie dostępne szczepionki zostały skonstruowane z wykorzystaniem technologii mRNA, wektorowej oraz rekombinacji. Niezależnie od zastosowanej technologii, wszystkie zatwierdzone przez EMA szczepionki COVID-19 spełniają rygorystyczne kryteria skuteczności i bezpieczeństwa, gdy są stosowane zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego (ChPL)66,67. Poniżej przedstawiono zalecenia dotyczące postępowania w przypadku najczęstszych wątpliwości związanych ze szczepieniem przeciwko SARS-CoV-2.

  • Pierwszeństwo w szczepieniach przeciw zakażeniom SARS-CoV-2 po zaszczepieniu pracowników medycznych powinny mieć osoby w wieku powyżej 60 lat, w kolejności począwszy od wieku ponad 80 lat. Wprowadzanie jakichkolwiek grup przed zakończeniem szczepień seniorów jest niedopuszczalne; takie postępowanie byłoby nieuzasadnione z punktu widzenia zdrowia publicznego, niehumanitarne i zwiększyłoby liczbę zgonów, przyczyniając się do wydłużenia czasu trwania epidemii w Polsce z konsekwencją w postaci wydłużenia paraliżu systemu opieki zdrowotnej. Osoby z chorobami nowotworowymi oraz z cukrzycą w wieku poniżej 60 lat, a także rodzice wcześniaków powinni być rozważani jako kolejna grupa. Po zakończeniu szczepień w wyżej wymienionych grupach należy uwzględnić pacjentów z innymi chorobami przewlekłymi. Dopiero po zaszczepieniu osób w wieku powyżej 60 lat i chorych przewlekle uzasadnione jest uwzględnienie czynników społecznych warunkujących udzielanie pierwszeństwa w szczepieniach.
  • Osoby, u których po pierwszej dawce szczepionki dojdzie do zachorowania na COVID-19 mogą otrzymać drugą dawkę zgodnie z harmonogramem i ramami czasowymi okreslonymi w ChPL szczepionki. Jeśli nie jest to możliwe z powodu utrzymujących się objawów choroby, należy rozważyć wznowienie szczepienia co najmniej 6 miesięcy po wystąpieniu objawów choroby lub po zaniku obecności swoistych przeciwciał anty-S.
  • Nie ma przeciwwskazań do szczepień po przebyciu COVID-19. Jednak nie jest znana trwałość swoistej odpowiedzi immunologicznej po przebytym zakażeniu SARS-CoV-2. W oparciu o stan wiedzy możliwe jest odroczenie szczepienia osób, które przebyły COVID-19 do 6 miesięcy. Należy jednak podkreślić, że w związku z pojawiającymi się nowymi wynikami badań zalecany odstęp czasu między przechorowaniem a szczepieniem prawdopodobnie ulegnie wydłużeniu.
  • Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciwko SARS-CoV-2 jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w szczepionce albo wywiad jakiejkolwiek reakcji anafilaktycznej w przeszłości. Dopuszczalne warunkowo jest szczepienie takiej osoby przy pełnym zabezpieczeniu przeciwwstrząsowym w warunkach szpitalnych, po uprzednim poinformowaniu o możliwym zagrożeniu i uzyskaniu pisemnej świadomej zgody na szczepienie.
  • Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciwko SARS-CoV-2 nie są schorzenia przewlekłe, w tym nowotworowe ani stosowana terapie, w tym immunosupresyjna. Natomiast szczepienie nie jest wskazane w przebiegu chorób przebiegających z gorączką oraz w okresie zaostrzenia chorób przewlekłych. U osób po przeszczepieniu narządów lub szpiku kostnego nie zaleca się szczepienia przez 6 miesięcy po zabiegu. Optymalny czas szczepienia u pacjentów zakwalifikowanych do leczenia immunosupresyjnego / biologicznego lub poddawanych leczeniu immunosupresyjnemu / biologicznemu powinien być zgodny z aktualnymi wytycznymi specjalistycznymi. Ze względu na ryzyko wynaczynienia i krwawienia należy zachować szczególną ostrożność podczas podawania szczepionki pacjentom z ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia; wskazane jest wyrównanie ewentualnych niedoborów przed szczepieniem i ucisk w miejscu wstrzyknięcia po iniekcji.
  • Według CDC kobiety ciężarne z COVID-19 mogą być bardziej narażone na powikłania ciąży,takie jak poród przedwczesny, w porównaniu do kobiet ciężarnych bez COVID-1968. Przed podjęciem decyzji o szczepieniu kobiety w ciąży muszą zostać poinformowane o raku badań dotyczących wpływu szczepienia przeciwko SARS-CoV-2 na rozwój płodu. Po rozważeniu ryzyka zakażenia, które może być groźne w ciąży, decydując się na zaszczepienie, kobiety ciężarne powinny przedstawić pisemną świadomą zgodę na poddanie się szczepieniu.
  • Laktacja nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciwko SARS-CoV-2. Ze względu na brak badań w tej grupie, decyzja o zaszczepieniu powinna być podjęta indywidualnie przez kobietę karmiącą i potwierdzona pisemną świadomą zgodą na poddanie się szczepieniu.
  • Szczepienie przeciwko SARS-CoV-2 można przeprowadzić zachowując odstęp 4 tygodni od szczepionek zawierających żywe drobnoustroje. W pozostałych przypadkach odstęp powinien wynosić co najmniej 2 tygodnie w celu zróżnicowania ewentualnych odczynów poszczepiennych i uniknięcia ryzyka osłabienia swoistej odpowiedzi immunologicznej na jedną ze szczepionek

Pobierz dokument ze strony PTEiLChZ

Piśmiennictwo:

1. Ciotti M, Angeletti S, Minieri M, et al. COVID-19 Outbreak: An Overview. Chemotherapy 2019; 64: 215-223.
2. Flisiak R, Horban A, Jaroszewicz J, et al. Management of SARS-CoV-2 infection: recommendations of the Polish Association of Epidemiologists and Infectiologists as of March 31, 2020. Pol Arch Intern Med. 2020; 130: 352-357
3. Flisiak R, Horban A, Jaroszewicz J, et al. Management of SARS-CoV-2 infection: recommendations of the Polish Association of Epidemiologists and Infectiologists. Annex no. 1 as of June 8, 2020. Pol Arch Intern Med. 2020; 130: 557-558.
4. Ye M, Fu D, Ren Y, et al. Treatment with convalescent plasma for COVID-19 patients in Wuhan, China. J Med Virol. 2020; 92: 1890-1901.
5. Beigel JH, Tomashek KM, Dodd LE, et al. Remdesivir for the Treatment of Covid-19 - Final Report. N Engl J Med. 2020; 383: 1813-1826.
6. Flisiak R, Zarębska-Michaluk D, Berkan-Kawińska A, et al. Remdesivir-based therapy improved the recovery of patients with COVID-19 in the multicenter, real-world SARSTer study. Pol Arch Intern Med. 2021; 131: 103-110.
7. Tomasiewicz K, Piekarska A, Stempkowska-Rejek J, et al. Tocilizumab for patients with severe COVID-19: a retrospective, multi-center study. Expert Rev Anti Infect Ther. 2021; 19: 93-100.
8. Horby P, Lim WS, Emberson JR, et al. Dexamethasone in Hospitalized Patients with Covid-19. N Engl J Med. 2021; 384: 693-704.
9. Flisiak R, Parczewski M, Horban A, et al. Management of SARS-CoV-2 infection: recommendations of the Polish Association of Epidemiologists and Infectiologists. Annex no. 2 as of October 13, 2020. Pol Arch Intern Med. 2020; 130: 915-918.
10. Volz E, Mishra S, Chand M, et al. Transmission of SARS-CoV-2 Lineage B. 1.1. 7 in England: Insights from linking epidemiological and genetic data. medRxiv 2020.12.30.20249034
11. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Sequencing of SARS-CoV-2. 23 December 2020, https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/sequencing-of-SARS-CoV-2.pdf. Accessed April 2, 2021.
12. Rambaut A, Loman N, Pybus O, et al. Preliminary genomic characterisation of an emergent SARS-CoV-2 lineage in the UK defined by a novel set of spike mutations. https://virological.org/t/preliminary-genomic-characterisation-of-an-emergent-sars-cov-2-lineage-in-the-uk-defined-by-a-novel-set-of-spike-mutations/563. Accessed April 2, 2021.
13. Rambaut A, Holmes EC, O’Toole Á, et al. A dynamic nomenclature proposal for SARS-CoV-2 lineages to assist genomic epidemiology. Nat Microbiol. 2020; 5: 1403–1407.
14. Davies NG, Barnard RC, Jarvis CI, et al. Estimated transmissibility and severity of novel SARS-CoV-2 Variant of Concern 202012/01 in England. medRxiv 2020.12.24.20248822
15. Davies NG, Jarvis CI, CMMID COVID-19 Working Group. et al. Increased mortality in community-tested cases of SARS-CoV-2 lineage B.1.1.7. Nature. 2021. https://doi.org/10.1038/s41586-021-03426-1 . Accessed April 6, 2021.
16. Hoffmann M, Kleine-Weber H, Schroeder S, et al. SARS-CoV-2 cell entry depends on ACE2 and TMPRSS2 and is blocked by a clinically proven protease inhibitor. Cell. 2020; 181: 271-280.
17. Attaway AH, Scheraga RG, Bhimraj A, et al. Severe covid-19 pneumonia: pathogenesis and clinical management. BMJ. 2021; 372: n436.
18. Trougakos IP, Stamatelopoulos K, Terpos E, et al. Insights to SARS-CoV-2 life cycle, pathophysiology, and rationalized treatments that target COVID-19 clinical complications. J Biomed Sci. 2021; 28: 9.
19. Becker RC. COVID-19 update: Covid-19-associated coagulopathy. J Thromb Thrombolysis. 2020; 50: 54-67.
20. Lauer SA, Grantz KH, Bi Q, et al. The incubation period of coronavirus disease 2019 (COVID-19) from publicly reported confirmed cases: estimation and application. Ann Intern Med. 2020; 172: 577-582.
21. Pollán M, Pérez-Gómez B, Pastor-Barriuso R, et al. Prevalence of SARS-CoV-2 in Spain (ENE-COVID): a nationwide, population-based seroepidemiological study. Lancet. 2020; 396: 535-544.
22. Lavezzo E, Franchin E, Ciavarella C, et al. Suppression of a SARS-CoV-2 outbreak in the Italian municipality of Vo’. Nature. 2020; 584: 425-429.
23. Gupta S, Hayek SS, Wang W, et al. Factors associated with death in critically ill patients with coronavirus disease 2019 in the US. JAMA Intern Med. 2020; 180: 1-12.
24. Wiersinga WJ, Rhodes A, Cheng AC, et al. Pathophysiology, Transmission, Diagnosis, and Treatment of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Review. JAMA. 2020; 324: 782- 793.
25. Blain H, Rolland Y, Benetos A, et al. Atypical clinical presentation of COVID-19 infection in residents of a long-term care facility. Eur Geriatr Med. 2020; 11: 1085-1088.
26. Umakanthan S, Sahu P, Ranade AV, et al. Origin, transmission, diagnosis and management of coronavirus disease 2019 (COVID-19). Postgrad Med J. 2020; 96: 753- 758.
27. Xie J, Tong Z, Guan X, et al. Critical care crisis and some recommendations during the COVID-19 epidemic in China. Intens Care Med. 2020; 46: 837-840.
28. Mao L, Jin H, Wang M, et al. Neurological manifestation of hospitalized patients with coronavirus disease 2019 in Wuhan, China. JAMA Neurol. 2020;77: 683-690.
29. Helms J, Kremer S, Merdji H, et al. Neurologic features in severe SARS-CoV-2 infection. N Engl J Med. 2020; 382: 2268-2270.
30. Long B, Brady WJ, Koyfman A, et al. Cardiovascular complications in COVID-19. Am J Emerg Med. 2020; 38: 1504-1507.
31. Bouadma L, Lescure FX, Lucet JC, et al. Severe SARS-CoV-2 infections: practical considerations and management strategy for intensivists. Intens Care Med. 2020; 46: 579–582.
32. Kucirka LM, Lauer SA, Laeyendecker O, et al. Variation in false-negative rate of reverse transcriptase polymerase chain reaction-based SARS-CoV-2 tests by time since exposure. Ann Intern Med. 2020; 173: 262-267.
33. World Health Organization. Laboratory testing for coronavirus disease (COVID-19) in suspected human cases: interim guidance. https://apps.who.int/iris/handle/10665/331501. Accessed April 2, 2021.
34. European Centre for Disease Prevention and Control. Options for the use of rapid antigen tests for COVID-19 in the EU/EEA and the UK. https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/options-use-rapid-antigen-tests-covid-19-eueea-and-uk. Accessed April 2, 2021.
35. World Health Organization. Antigen-detection in the diagnosis of SARS CoV-2 infectios using rapid immunoassays. Interim guidance 11.09.2020. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/serology-in-the-context-of-covid-19. Accessed April 2, 2021.
36. Castillo ME, Costa LME, Barrios JMV, et al. Effect of calcifediol treatment and best available therapy versusbest available therapy on intensive care unit admission and mortality among patients hospitalized for COVID-19: A pilot randomized clinical study. J Steroid Biochem Mol Biol. 2020; 203: 105751.
37. Ramakrishnan S, Nicolau Jr DV, Langford B, et al. Inhaled budesonide in the treatment of early COVID-19 (STOIC): a phase 2, open-label, randomised controlled trial. Lancet Respir Med. 2021. doi.org/10.1016/S2213-2600(21)00160-0. Online ahead of print.
38. Shi C, Wang C, Wang H, et al. Clinical observations of low molecular weight heparin in relieving inflammation in COVID-19 patients: A retrospective cohort study. medRxiv 2020.03.28.20046144.
39. Tang N, Bai H, Chen X, et al. Anticoagulant treatment is associated with decreased mortality in severe coronavirus disease 2019 patients with coagulopathy. J Thromb Haemost. 2020; 18: 1094-1099.
40. Ayerbe L, Risco C, Ayis S. The association between treatment with heparin and survival in patients with Covid-19. J Thromb Thrombolysis. 2020; 50: 298-301.
41. Salah HM, Mehta JL. Meta-Analysis of the Effect of Aspirin on Mortality in COVID-19. Am J Cardiol. 2021; 142: 158–159.
42. Goldman JD, Lye DCB, Hui DS, et al. Remdesivir for 5 or 10 days in patients with severe Covid-19. N Engl J Med. 2020; 383: 1827-1837.
43. Veklury – summary of product characteristics. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/veklury-epar-product- information_pl.pdf. Accessed March 31, 2021.
44. Moniuszko-Malinowska A, Czupryna P, Zarębska-Michaluk D, et al. Convalescent plasma transfusion for the treatment of COVID-19-experience from Poland: a multicenter Study. J Clin Med. 2020; 10: E28.
45. Flisiak R, Jaroszewicz J, Rogalska M, et al. Tocilizumab improves the prognosis of COVID-19 in patients with high IL-6. J Clin Med. 2021; 10, 1583.
46. RoActemra – summary of product characteristics. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/roactemra-epar-prod uct-information_pl.pdf. Accessed March 31, 2021.
47. Wujtewicz MA, Dylczyk-Sommer A, Aszkiełowicz A, et al. COVID-19 – what should anaethesiologists and intensivists know about it? Anaesthesiol Intensive Ther. 2020; 52: 34-41.
48. Flisiak R. Śmiertelność z powodu COVID-19, dane z bazy SARSTer. http://www.pteilchz.org.pl/wp-content/uploads/2021/01/%C5%9Bmiertelno%C5%9B%C4%87-w-Polsce-26-01-2021.pdf. Accessed March 31, 2021.
49. Badulak J, Antonini MV, Stead CM, et al. CMO for COVID-19: Updated 2021 Guidelines from the Extracorporeal Life Support Organization (ELSO), ASAIO J. 2021. doi:10.1097/MAT.0000000000001422. Online ahead of print.
50. Dabbous HM, Abd-Elsalam S, El-Sayed MH. et al. Efficacy of favipiravir in COVID-19 treatment: a multi-center randomized study. Arch Virol. 2021; 166: 949–954
51. Mancilla-Galindo J, García-Méndez JÓ, Márquez-Sánchez J, et al. All-cause mortality among patients treated with repurposed antivirals and antibiotics for COVID-19 in Mexico City: a real-world observational study. EXCLI Journal. 2021; 20: 199–222.
52. Ravikirti, Roy R, Pattadar C, et al. Ivermectin as a potential treatment for mild to moderate COVID-19–A double blind randomized placebo-controlled trial. medRxiv 2021.01.05.21249310
53. Gottlieb RL, Nirula A, Chen P, et al. Effect of Bamlanivimab as Monotherapy or in Combination With Etesevimab on Viral Load in Patients With Mild to Moderate COVID-19: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2021; 325: 632-644.
54. Lundgren JD, Grund B, Barkauskas CE, et al. A neutralizing monoclonal antibody for hospitalized patients with COVID-19. N Engl J Med. 2020: 384: 905-914.
55. Chen JS, Madel Alfajaro M, Chow RD, et al. Non-steroidal anti-inflammatory drugs dampen the cytokine and antibody response to SARS-CoV-2 infection. J Virology. 2021; 95: e00014-21
56. Khan FA, Stewart I, Fabbri L, et al. Systematic review and meta-analysis of anakinra,sarilumab, siltuximab and tocilizumab for COVID-19. Thorax. 2021. doi: 10.1136/thoraxjnl-2020-215266. Online ahead of print.
57. Greenhalgh T, Knight M, A'Court C, et al. Management of post-acute covid-19 in primary care. BMJ. 2020; 370: m3026.
58. National Institute of Health. COVID-19 Treatment Guidelines. Clinical Spectrum of SARS-CoV-2 Infection. https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/overview/clinical-spectrum/ Accessed Mar 31 2021.
59. Nalbandian A, Sehgal K, Gupta A, et al. Post-acute COVID-19 syndrome. Nat Med. 2021. doi: 10.1038/s41591-021-01283-z. Online ahead of print.
60. Okarska-Napierała M, Ludwikowska K, Książyk J, et al. Postępowanie z dzieckiem z  wieloukładowym zespołem zapalnym powiązanym z Covid-19. Przegl Pediatr 2020; 49: 1- 9.
61. Jaroszewicz J. Gąsior M. Kompleksowa opieka nad chorym z zespołem Post-COVID-19 (PC19). I-medica Warszawa 2021, ISBN: 978-83-959922-1-6.
62. Spyropoulos AC, Levy JH, Ageno W, et al. Subcommittee on Perioperative, Critical Care Thrombosis, Haemostasis of the Scientific, Standardization Committee of the International Society on Thrombosis and Haemostasis. Scientific and Standardization Committee communication: Clinical guidance on the diagnosis, prevention, and treatment of venous thromboembolism in hospitalized patients with COVID-19. J Thromb Haemost. 2020; 18: 1859-1865.
63. Spyropoulos AC, Anderson FA Jr, Fitzgerald G, et al. Predictive and associative models to identify hospitalized medical patients at risk for VTE. Chest. 2011; 140: 706-714.
64. Polack FP, Thomas SJ, Kitchin N et al. Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine. N Engl J Med. 2020; 383: 2603-2615.
65. Comirnaty – summary of product characteristics. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/comirnaty-epar-product-information_pl.pdf. Accessed March 31, 2021.
66. Rzymski P, Borkowski L, Drąg M, et al. The Strategies to Support the COVID-19 Vaccination with Evidence-Based Communication and Tackling Misinformation. Vaccines (Basel) 2021; 9: 109.
67. Borkowski L, Drąg M, Fal AM, et al. Szczepienia przeciw COVID-19. Innowacyjne technologie i efektywność. https://naukaprzeciwpandemii.pl/#biala-ksiega. Accessed March 31, 2021.68. Centers for Disease Control and Prevention. Information about COVID-19 vaccines for people who are pregnant or breastfeeding. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019- ncov/vaccines/recommendations/pregnancy.html. Accessed April 12, 2021

strona 2 z 2

Aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce

COVID-19 - zapytaj eksperta

Masz pytanie dotyczące zakażenia SARS-CoV-2 (COVID-19)?
Zadaj pytanie ekspertowi!

Partnerem serwisu jest