Wprowadzenie: Retinopatia jest jednym z głównych przewlekłych powikłań cukrzycy. Badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) wykazało związek między ryzykiem wystąpienia lub postępu powikłań makro– i mikronaczyniowych (w tym retinopatii) a glikemią i nadciśnieniem tętniczym oraz skuteczność leczenia hipoglikemizującego i hipotensyjnego w zapobieganiu tym powikłaniom (patrz badania: UKPDS 35, UKPDS 36, UKPDS 38, UKPDS 39).
Pytanie kliniczne: Jakie są inne czynniki ryzyka wystąpienia lub postępu retinopatii u chorych na cukrzycę typu 2 oraz jakie jest ich względne znaczenie?
Metodyka: prospektywne badanie obserwacyjne kohorty pacjentów z badania UKPDS. Analizę przeprowadzono w dwu grupach wyodrębnionych na podstawie obecności lub nieobecności retinopatii cukrzycowej na początku badania. Uwzględniono następujące potencjalne czynniki ryzyka: odsetek hemoglobiny glikowanej (HbA1c), skurczowe ciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, stężenie cholesterolu frakcji lipoprotein o małej gęstości (LDL) i lipoprotein o dużej gęstości (HDL), wskaźnik masy ciała (BMI), wiek, płeć i rasę.
Lokalizacja: 23 ośrodki w Anglii, Szkocji i Irlandii Północnej
Dobór pacjentów: Do badania UKPDS kwalifikowano chorych ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 2 (stężenie glukozy w osoczu rano na czczo >6 mmol/l w dwóch oznaczeniach), w wieku 25–65 lat. Jako kryteria wykluczające przyjęto: ketonurię >3 mmol/l, zawał serca w ciągu ostatnich 12 miesięcy, dławicę piersiową lub niewydolność serca, przebyty >1 poważny incydent naczyniowy, stężenie kreatyniny w surowicy >175 umol/l, retinopatię wymagającą laseroterapii, nadciśnienie tętnicze złośliwe, niewyrównane zaburzenia hormonalne, wykonywanie zawodu uniemożliwiającego zastosowanie insulinoterapii, ciężkie choroby współistniejące oraz trudności we współpracy z lekarzem.
Punkty końcowe: 1) wystąpienie retinopatii cukrzycowej u chorych bez retinopatii na początku badania; 2) klinicznie istotna zmiana nasilenia retinopatii – o >=2 stopnie w skali ETDRS (Early Treatment Diabetic Retinopathy Study) lub przebycie zabiegu fotokoagulacji lub wystąpienie krwotoku do ciała szklistego u chorych z retinopatią na początku badania
Wyniki: Spośród 5102 chorych zakwalifikowanych do badania UKPDS u 1919 wyjściowo i po 6 latach obserwacji wykonano zdjęcia siatkówki obu oczu i zgromadzono wszystkie dane o potencjalnych czynnikach ryzyka. W porównaniu z całą kohortą badania UKPDS chorzy ci byli starsi (50 vs 47 lat) i mniejszy był u nich odsetek HbA1c (7,1 vs 7,3%).
Spośród 1919 pacjentów objętych analizą 1216 (63%) nie miało retinopatii na początku badania. W tej grupie po 6 latach >=1 mikrotętniak wykryto u 494 (41%) chorych, a mikrotętniaki w obu oczach lub bardziej zaawansowane zmiany – u 264 (22%). Wśród 703 chorych z retinopatią na początku badania klinicznie istotne nasilenie retinopatii stwierdzono u 203 (29%).
W wielowymiarowej analizie regresji znamienne zwiększenie ryzyka wystąpienia retinopatii w ciągu 6 lat wiązało się z odsetkiem HbA1c i skurczowym ciśnieniem tętniczym. W porównaniu z 1/3 pacjentów o najmniejszym odsetku HbA1c, ryzyko względne (RR) dla wartości HbA1c 6,2–7,4% wyniosło 1,4 (95% CI: 1,1–1,8), a dla wartości >=7,5% – 2,5 (95% CI: 2,0–3,2). W porównaniu z 1/3 pacjentów z najniższym ciśnieniem skurczowym RR dla ciśnienia skurczowego wynoszącego 125–139 mm Hg wyniosło 1,5 (95% CI: 1,2–2,6), a dla ciśnienia skurczowego >=140 mm Hg – 2,8 (95% CI: 2,2–3,5). Znamienne zmniejszenie ryzyka wystąpienia retinopatii było związane z paleniem tytoniu (RR: 0,63; 95% CI: 0,48–0,82). Nie stwierdzono związku między płcią i wiekiem badanych a ryzykiem wystąpienia retinopatii cukrzycowej.
