Konsultant krajowy w dziedzinie neonatologii, prof. dr. hab. n. med. Tomasz Szczapa, wydał stanowisko w sprawie realizacji szczepień przeciwko gruźlicy (BCG) w czasie pilotażowego badania przesiewowego noworodków w kierunku ciężkiego złożonego niedoboru odporności (SCID). Poniżej przedstawimy treść niniejszego dokumentu.
Według danych Głównego Inspektora Sanitarnego (GIS) w Polsce co roku notuje się ponad 4000 zachorowań na gruźlicę, coraz większym wyzwaniem stają się szczepy wielolekooporne. Dzięki sprawnej realizacji Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który obejmuje obowiązkowe szczepienie przeciwko gruźlicy, liczba zachorowań u dzieci pozostawała dotychczas w naszym kraju na niskim poziomie (dane ECDC/WHO).
W ramach działań profilaktycznych w populacji polskich noworodków wykonywane są rutynowo badania przesiewowe w kierunku wybranych chorób wrodzonych w celu ich wczesnego wykrycia i jak najszybszego włączenia odpowiednich interwencji terapeutycznych.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Ministerstwo Zdrowia (MZ) we wrześniu 2025 roku uruchomiono pilotażowe badanie przesiewowe w kierunku nowych jednostek chorobowych, uwzględniające ciężkie złożone niedobory odporności (SCID – ang. severe combined immunodeficiency).
SCID jest bardzo rzadką (ok. 5 przypadków rocznie w Polsce), uwarunkowaną genetycznie chorobą układu odpornościowego, z którą wiąże się duża podatność na zakażenia. Nowe badanie przesiewowe umożliwia wczesne wykrycie SCID i szybkie rozpoczęcie leczenia oraz postępowania profilaktycznego. U noworodków ze SCID, które zostały zaszczepione przeciwko gruźlicy istnieje istotnie zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkiego niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP), dlatego zgodnie z komunikatem MZ i GIS będą one obejmowane specjalistyczną opieką, uwzględniającą wdrożenie profilaktycznego leczenia przeciwprątkowego w celu zapobieganiu występowania NOP.
Podsumowując, zgodnie ze stanowiskiem MZ i GIS:
- wprowadzenie pilotażu badań przesiewowych w kierunku SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do szczepienia przeciw gruźlicy,
- dzieci z wykrytym SCID, które zostały zaszczepione BCG mają zostać niezwłocznie objęte specjalistyczną opieką, uwzględniającą profilaktyczne leczenie przeciwprątkowe. W takiej, wyjątkowo rzadkiej sytuacji, wczesne wykrycie SCID pozwala na wcześniejsze niż przed wprowadzeniem pilotażu wdrożenie postępowania terapeutycznego.
W przypadku trwałego rozszerzenia katalogu badań przesiewowych o badanie w kierunku SCID, po zakończeniu pilotażu należy podjąć dyskusję w interdyscyplinarnym gronie ekspertów uwzględniając:
- możliwość przyspieszenia realizacji badania w kierunku SCID w celu uzyskania wyniku przed wypisaniem noworodka ze szpitala,
- optymalizację organizacji odroczonych szczepień BCG w trybie ambulatoryjnym,
- ewentualne modyfikacje programu szczepień obowiązkowych.
