Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Jak podczas pandemii COVID-19 zaplanować i przeprowadzić wizytę w celu szczepienia?

Jak podczas pandemii COVID-19 zaplanować i przeprowadzić wizytę w celu szczepienia? Wytyczne i praktyczne wskazówki

24.08.2020
mgr Małgorzata Ściubisz1, dr n. med. Joanna Stryczyńska-Kazubska2, dr n. med. Ilona Małecka3, dr n. med. Agnieszka Matkowska-Kocjan3, dr n. med. Jacek Mrukowicz4, dr n. med. Tomasz Ozorowski5

1 Redaktor „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”, mgr zdrowia publicznego
2 Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w Poznaniu
3 Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, zastępca Redaktora Naczelnego „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”
4 Polski Instytut Evidence-Based Medicine w Krakowie, Redaktor Naczelny „Medycyny Praktycznej – Szczepienia” i „Medycyny Praktycznej – Pediatrii”
5 Zespół Kontroli Zakażeń Szpitalnych, Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego i Szpital Wojewódzki w Poznaniu

Skróty: COVID-19 – choroba wywołana zakażeniem SARS-CoV-2, PPE (personal protective equipment) – środki ochrony indywidualnej, POZ – podstawowa opieka zdrowotna, PSO – Program Szczepień Ochronnych, SARS-CoV-2 (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) – koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2

Wprowadzenie

W czasie pandemii COVID-19, bardziej niż kiedykolwiek, ważna jest terminowa realizacja szczepień ochronnych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) już w marcu br. zwracała uwagę, że każde zakłócenie realizacji szczepień ochronnych, nawet na krótki czas, zwiększa ryzyko wybuchu ognisk epidemicznych chorób, którym można zapobiegać poprzez szczepienia.1,2 W Polsce realizacja szczepień ochronnych była ograniczona przez miesiąc (od połowy marca), ale zgodnie z komunikatem Ministerstwa Zdrowia i Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 kwietnia 2020 roku powróciła w szczególnym, pandemicznym reżimie sanitarnym.3,4

Prowadzenie szczepień ochronnych w warunkach pandemii choroby zakaźnej może być utrudnione ze względu na mniejsze zasoby kadrowe, ograniczenia czasowe (mniej wizyt w ciągu dnia) oraz bardziej rygorystyczny reżim sanitarny, co wymaga od lekarzy i pielęgniarek pracujących w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) nieco innej organizacji pracy. Przestrzeganie zasad i zalecanych środków ostrożności w czasie realizacji wizyty szczepiennej sprawia, że ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 lekarza przez pacjenta lub pacjenta przez lekarza jest bardzo małe. Pacjent zgłaszający się na szczepienie jest zdrowy, bez epidemiologicznych czynników ryzyka COVID-19, a opóźnianie szczepień ochronnych jest większym zagrożeniem dla dzieci niż zachorowanie na COVID-19. Zachorowanie na chorobę, której można zapobiegać poprzez szczepienia, w przypadku opóźniania realizacji szczepień może rodzić dla lekarza znacznie poważniejsze konsekwencje za odmowę świadczenia profilaktycznego.

W niniejszym artykule postaramy się zebrać i usystematyzować opublikowane wytyczne oraz zalecenia dotyczące realizacji szczepień ochronnych w czasie pandemii COVID-19, które ułatwią Czytelnikom zaplanowanie oraz przeprowadzenie wizyty szczepiennej w tej szczególnej sytuacji epidemiologicznej.

Organizacja realizacji szczepień w dobie COVID-19

Opublikowane w ostatnim czasie zalecenia dotyczące realizacji szczepień w czasie pandemii COVID-19 odnoszą się do działań organizacyjnych, technicznych, administracyjnych oraz związanych z praktyką kliniczną.1,2,4-9 Ich celem jest:

  1. zminimalizowanie ryzyka zakażenia SARS-CoV-2 w trakcie wizyty w poradni dziecka i rodzica lub innego opiekuna, personelu medycznego i pozostałych pracowników placówki
  2. usprawnienie realizacji szczepień, a tym samym jak najszybsze uzyskanie optymalnego uodpornienia u możliwie jak największej liczby pacjentów, zwłaszcza tych najbardziej narażonych na choroby, którym można zapobiegać poprzez szczepienia.

Przygotowanie poradni

Przygotowanie poradni na realizację wizyt w celu szczepienia obejmuje działania organizacyjne i techniczne ograniczające ryzyko transmisji zakażenia SARS-CoV-2.4-7,9,11 Należy:

  1. poinformować osoby wchodzące do poradni o obowiązujących na jej terenie procedurach bezpieczeństwa i konieczności ich przestrzegania – w tym celu można:
    1. umieścić w widocznym miejscu przy wejściu do poradni (np. na drzwiach wejściowych, na wysokości oczu) wyraźną informację dla pacjentów (np. „Z powodu trwającej pandemii COVID-19 nasza poradnia podejmuje działania w celu ochrony społeczności. Należy przestrzegać wszystkich instrukcji. W czasie szczepienia dziecku powinien towarzyszyć tylko 1 rodzic lub opiekun, który powinien nosić maseczkę zakrywającą nos i usta. Postępując zgodnie z tymi zasadami, chronisz siebie, swoje dziecko, innych pacjentów oraz personel poradni. Dziękujemy”.)4,5
    2. w widocznych i strategicznych miejscach w poradni (np. przy wejściu, przy rejestracji, w poczekalni) wyeksponować plakaty informacyjne o podstawowych zasadach zapobiegania COVID-19 na terenie poradni (z graficzną instrukcją higieny rąk i higieny oddechowej oraz kaszlu),5-7 do których należą:
         – zgłaszanie objawów COVID-19 w trakcie umawiania wizyty telefonicznie
         – dezynfekcja rąk zaraz po wejściu do poradni oraz po zakończeniu wizyty
         – utrzymywanie w miarę możliwości odległości 2 m od innych osób przebywających w poradni
         – zakładanie maseczki zakrywającej nos i usta (nie dotyczy małych dzieci)
  2. zapewnić na terenie poradni łatwy dostęp do płynu do dezynfekcji rąk i innych środków higienicznych oraz poinformować o konieczności ich stosowania – w tym celu należy:5-7
    1. umieścić przy wejściu do poradni oraz innych strategicznych, łatwo dostępnych miejscach (np. toalety, poczekalnia) płyn do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu (70–80% roztwór etanolu10) oraz informację o konieczności dezynfekcji rąk zaraz po wejściu do poradni oraz po zakończeniu wizyty
    2. udostępnić w strategicznych, łatwo dostępnych miejscach poradni (np. toalety, poczekalnia) inne materiały higieniczne, takie jak chusteczki, mydło do rąk, pojemniki na odpady
  3. ograniczyć ryzyko transmisji zakażenia poprzez przedmioty – w tym celu należy usunąć z poczekalni wszystkie zbędne rzeczy (np. zabawki, tzw. kąciki zabaw dla dzieci, czasopisma, ulotki itp.)9,11
  4. zapewnić na terenie poradni możliwość przestrzegania zasad dystansowania społecznego:4,5
    1. oszacować powierzchnię poradni i określić maksymalną liczbę pacjentów, którzy będą mogli bezpiecznie (z zachowaniem ≥2 m odległości) przebywać w poradni w jednym czasie (UWAGA: optymalnie pacjentów należy umawiać pojedynczo na wyznaczoną godzinę, tak aby pomiędzy wizytami nie spotykali się w poradni, a personel miał czas na dezynfekcję i wietrzenie pomieszczeń – p. „Organizacja pracy”)
    2. zorganizować rejestrację pacjentów w taki sposób, aby pacjent przebywał w odległości ≥2 m od personelu lub zastosować przezroczyste przesłony ze sztucznego tworzywa lub szkła, oddzielające personel rejestracji od pacjentów
    3. odpowiednio rozmieścić miejsca siedzące w poczekalni – jeżeli w poczekalni znajdują się miejsca siedzące, należy rozsunąć krzesła na odległość >2 m (ew. rozlokować je po 2, spodziewając się przybycia pacjenta z opiekunem) i usunąć nadmiar krzeseł
  5. zapewnić możliwe sprawną wentylacje pomieszczeń poprzez otwarcie okien i drzwi poradni, jeżeli pozwala na to pogoda (w przypadku niekorzystnych warunków pogodowych wietrzenie pomieszczeń należy wykonać po każdej wizycie)
  6. wyznaczyć – w miarę możliwości lokalowych – osobne pomieszczenie dla pacjentów, którzy będą oczekiwać w poradni przez 15 minut po szczepieniu w celu obserwacji pod kątem ewentualnej reakcji anafilaktycznej (jeśli jest to niemożliwe, rodzic może pozostawać z zaszczepionym dzieckiem przed poradnią (np. w samochodzie, na ławce, spacerując), w odległości umożliwiającej szybki, bezpośredni kontakt z personelem przychodni).

Organizacja pracy

W ramach działań związanych z organizacją pracy w poradni należy:1,4-7

  1. rozdzielić wizyty dzieci zdrowych (bilanse, szczepienia ochronne) i dzieci chorych – w tym celu wizyty profilaktyczne i w celu szczepienia można realizować:
       a) w godzinach porannych i przedpołudniowych, a wizyty dzieci chorych w godzinach popołudniowych, wieczornych (separacja czasowa) – w tym przypadku konieczne jest szczególnie skrupulatna dekontaminacja gabinetów po zakończeniu przyjmowania dzieci chorych
       b) w innych, odrębnych miejscach poradni niż wizyty dzieci chorych, tak aby ich drogi przemieszczania się nie przecinały (separacja przestrzenna)
  2. jeśli to możliwe, połączyć realizację szczepień z innymi wizytami profilaktycznymi (np. bilans zdrowia), co pozwoli zmniejszyć liczbę wizyt dziecka i rodziców w poradni
  3. umawiać pacjentów na wizyty w celu szczepień indywidualnie na wyznaczoną godzinę
  4. zaplanować dłuższe odstępy pomiędzy kolejnymi wizytami, tak aby uniknąć gromadzenia większej liczby osób w poradni (optymalnie w poradni w jednym czasie powinien przebywać 1 pacjent lub pacjent z 1 opiekunem) i mieć czas na przygotowanie gabinetu dla kolejnego pacjenta (p. dalej „Procedury przeciwepidemiczne”)
  5. rozważyć – w celu potwierdzenia wizyty i skrócenia czasu jej trwania – wykorzystanie teleporady do wcześniejszego zebrania wywiadu epidemiologicznego i przesiewowego wywiadu kwalifikacyjnego przed szczepieniem (np. w przeddzień zaplanowanej wizyty; p. dalej)
  6. rozważyć – w celu zmniejszenia tłoku w poczekalni – poproszenie pacjentów oczekujących na wizytę o pozostanie na zewnątrz (np. w swoim samochodzie lub w okolicy poradni), dopóki nie zostaną zaproszeni do wejścia do poradni (np. telefonicznie)
  7. rozważyć, w miarę możliwości, przeprowadzenie lekarskiego badania kwalifikacyjnego do szczepienia i wykonanie zabiegu w tym samym gabinecie (pozwoli to zmniejszyć liczbę pomieszczeń odwiedzanych przez dziecko i rodzica, a tym samym wymagających dezynfekcji i wietrzenia po wizycie).

Procedury przeciwepidemiczne

W celu ograniczenia ryzyka transmisji zakażenia SARS-CoV-2 na teranie poradni należy wprowadzić następujące działania:11-17

  1. personel poradni, u którego pojawiły się objawy zakażenia dróg oddechowych lub który spełnia ≥1 kryterium epidemiologiczne ryzyka zakażenia SARS-CoV-2 (ramka 1. i ryc.), nie może przychodzić do pracy (można też rozważyć ocenę objawów ze strony układu oddechowego przed wejściem do poradni, np. mierząć temperaturę ciała)
  2. upewnić się, że personel medyczny oraz pomocniczy zna, rozumie i właściwie stosuje obowiązujące procedury zmniejszające ryzyko transmisji zakażeń przenoszonych drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni, w tym zasady stosowania środków ochrony indywidualnej (PPE [p. także Zalecenia ECDC dotyczące zakładania i zdejmowania środków ochrony indywidualnej w czasie opieki nad pacjentami z podejrzeniem lub potwierdzonym zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19). – przyp. red.]).
  3. zapewnić dostęp na terenie przychodni do środków niezbędnych do realizacji profilaktyki i kontroli zakażeń przenoszonych drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni (płyn do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu [70– 80% roztwór etanolu10], płyn do dezynfekcji powierzchni*, maseczki chirurgiczne [lub wyższej klasy w razie wskazań], rękawiczki jednorazowe, odzież robocza [fartuch] lub ochronna, która nie miała kontaktu z pacjentami z objawami ostrej infekcji dróg oddechowych)
  4. regularnie, kilkukrotnie w ciągu dnia dezynfekować* klamki, gałki, poręcze schodów, włączniki światła, krzesła, blaty biurek, ladę rejestracji i innych miejsc często dotykanych przez personel i pacjentów
  5. regularnie, po każdym pacjencie dezynfekować* powierzchnie, z którymi pacjent i rodzic lub opiekun stykali się w gabinecie lekarskim lub zabiegowym (krzesła, kozetka, stół do badania niemowląt, powierzchnia biurka, przy którym siedzieli itp.) oraz sprzęt medyczny wielorazowego użytku (np. stetoskop, otoskop, waga, miarka centymetrowa itp.)
  6. regularnie, kilkukrotnie w ciągu dnia wietrzyć pomieszczenia wspólne (w zależności od warunków lokalowych i pogody można rozważyć wprowadzenie zasady otwartych okien [przez cały czas lub jak najczęściej – co 1 h]); gabinet lekarski i zabiegowy należy wietrzyć po każdym pacjencie.

* Zaleca się środki do dezynfekcji o działaniu wirusobójczym zgodnie z instrukcją producenta. Jako alternatywę dopuszcza się użycie roztworu podchlorynu sodu o stężeniu 0,05% (w przypadku zastosowania do dezynfekcji powierzchni użytkowych wybielacza do użytku domowego o stężeniu 5%, należy go rozcieńczyć z wodą w stosunku 1:100), powierzchnie, które mogą ulec uszkodzeniu przez podchloryn sodu, można dezynfekować >70% roztworem etanolu. Dezynfekcję należy przeprowadzić po sprzątaniu z użyciem obojętnego detergentu.

Ramka 1. Epidemiologiczne czynniki ryzyka zakażenia SARS-CoV-2a

  1. bliski kontakt z osobą, u której stwierdzono zakażenie SARS-CoV-2:
      • zamieszkiwanie z chorym na COVID-19
      • bezpośredni kontakt fizyczny z chorym na COVID-19 (np. podanie ręki) bez odpowiedniego zabezpieczeniab
      • bezpośredni kontakt bez odpowiedniego zabezpieczenia z wydzielinami osoby chorej na COVID-19 (np. dotykanie zużytej chusteczki higienicznej, narażenie na kaszel osoby chorej [generowanie aerozolu]) bez odpowiedniego zabezpieczeniab
      • przebywanie w bezpośredniej bliskości (twarzą w twarz) osoby chorej, w odległości <2 m, przez dowolny czas bez odpowiedniego zabezpieczeniab
      • przebywanie w odległości >2 metrów od osoby chorej na COVID-19 przez >15 minut w jednym pomieszczeniu bez odpowiedniego zabezpieczeniab
      • kontakt na pokładzie samolotu i innych zbiorowych środków transportu obejmujący osoby zajmujące kolejne 2 miejsca (w każdym kierunku) od osoby chorej na COVID-19 (w przypadku ciężkich objawów u osoby chorej na COVID-19 lub jej przemieszczania się za bliski kontakt należy uznać wszystkich pasażerów znajdujących się w sekcji lub na pokładzie środka transportu)
      • informacja od odpowiednich służb sanitarnych, że miał miejsce kontakt z potwierdzonym przypadkiem COVID-19
  2. czynny zawodowo personel medyczny z objawami infekcji układu oddechowego (bez innej przyczyny w pełni wyjaśniającej obraz kliniczny) mający kontakt z osobą zakażoną SARS-CoV-2 podczas wykonywania obowiązków zawodowych
  3. powrót z zagranicy.
a Każdą osobę, u której stwierdzono ≥1 z wymienionych powyżej kryteriów epidemiologicznego ryzyka zakażenia SARS-CoV-2, należy objąć obserwacją przez 14 dni w kierunku COVID-19 (w warunkach kwarantanny lub izolacji).
b tzn. bez zalecanych w danej sytuacji środków ochrony idywidualnej
Opracowano na podstawie 16.–19. pozycji piśmiennictwa.

Kwestionariusz wywiadu epidemiologicznego w kierunku zakażenia SARS-CoV-2
Data i godzina:
Imię, nazwisko osoby udzielającej informacji:
1) Czy dziecko, rodzice, opiekunowie lub inni domownicy są objęci kwarantanną z powodu czynników ryzyka zakażenia SARS-CoV-2 lub izolacją domową z powodu zachorowania na COVID-19?
□ TAK
□ NIE
2) Czy w okresie minionych 14 dni dziecko, rodzice, opiekunowie lub inni domownicy mieli kontakt z osobą:
a) u której potwierdzono zakażenie SARS-CoV-2 lub zachorowanie na COVID-19
□ TAK
□ NIE

b) objętą kwarantanną z powodu ryzyka zakażenia SARS-CoV-2
□ TAK
□ NIE
3) Czy u dziecka, rodziców, opiekunów lub innych domowników występują objawy zakażenia?
gorączka >38°C
□ TAK
□ NIE

kaszel
□ TAK
□ NIE

duszność
□ TAK
□ NIE

biegunka
□ TAK
□ NIE

nieodczuwane wcześniej zaburzenia węchu lub smaku
□ TAK
□ NIE

złe samopoczucie
□ TAK
□ NIE

Ryc. Przykładowy kwestionariusz wywiadu epidemiologicznego w kierunku czynników ryzyka zakażenia SARS-CoV-2 (jako element elektronicznej dokumentacji medycznej [EDM])

Planowanie i realizacja wizyty

Działania związane z planowaniem i realizacją wizyty w celu szczepienia mają na celu zmniejszenie ryzyka zakażeń związanych z placówkami opieki zdrowotnej (w tym SARS-CoV-2) w trakcie wykonywania szczepienia (kwalifikacji i podania szczepionki), ograniczenie liczby koniecznych wizyt dziecka i rodzica/opiekuna w poradni, skrócenie do minimum czasu potrzebnego na uzyskanie optymalnej odporności po szczepieniu, a także umożliwienie zaszczepienia w optymalnym terminie jak największej liczby pacjentów.

W aktualnej sytuacji epidemicznej dyrektorzy placówek opieki zdrowotnej i lekarze mogą się borykać z różnymi barierami utrudniającymi realizację świadczeń, takimi jak: mniejsze zasoby kadrowe, ograniczenia czasowe (mniej wizyt w ciągu jednego dnia) i większy reżim sanitarny. Konieczne może być ustalenie priorytetu szczepień i podjęcie działań organizacyjnych w celu usprawnienia ich realizacji.

Ustalenie priorytetu szczepień

Zgodnie z obowiązującymi zaleceniami priorytetowo należy realizować przede wszystkim:1,4,5,9

  1. szczepienia obowiązkowe dzieci w pierwszych 2 latach życia zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO)
  2. schematy szczepień pierwotnych, zwłaszcza w odniesieniu do szczepień przeciwko odrze, różyczce lub polio oraz innych szczepionek skojarzonych – dotyczy zarówno realizacji szczepień w pierwszych 2 latach życia, jak i dzieci starszych dotychczas nieszczepionych lub z opóźnieniami w realizacji schematów pierwotnych
  3. szczepienia w grupach ryzyka, zwłaszcza przeciwko grypie i pneumokokom
  4. szczepienia poekspozycyjne
  5. szczepienia wynikające ze schematu szczepień (np. pacjent zbliża się do wieku, który jest górną granicą na podanie danego preparatu)
  6. szczepienia ciężarnych przeciwko krztuścowi i grypie (jako strategia zapobiegania zachorowaniom na krztusiec i grypę w pierwszych miesiącach życia niemowlęcia).

W miarę możliwości należy realizować także inne szczepienia zalecane w PSO według indywidualnej decyzji lekarza.

Usprawnienie realizacji szczepień

Zgodnie z zaleceniami w celu usprawnienia realizacji szczepień należy:1,4,5,9

  1. łączyć kilka szczepień na jednej wizycie (w zakresie zalecanym przez wytyczne lub dopuszczalnym przez charakterystyki produktu leczniczego [ChPL])
  2. planować jak najkrótsze możliwe odstępy (dopuszczalne przez ChPL) między kolejnymi dawkami szczepionek
  3. stosować szczepionki wysoce skojarzone (typu „5 w 1” lub „6 w 1”), jeżeli rodzic/opiekun wyrazi taką chęć.

Przed wizytą

W celu skrócenia pobytu dziecka i rodzica w poradni zaleca się wykorzystanie dostępnych technologii komunikacyjnych (teleporada) w celu przekazania i zebrania przed wizytą niezbędnych informacji dotyczących kwalifikacji do szczepienia. Zgodnie z zaleceniami jeszcze przed przyjściem dziecka z rodzicem lub opiekunem do poradni należy drogą teleporady:1,4,5,9

  1. powiadomić o szczepieniu i ustalić dokładny termin wizyty (dzień, godzina) – w trakcie tej rozmowy warto poinformować rodziców o:
       a) obowiązujących na terenie poradni zasadach bezpieczeństwa i konieczności ich przestrzegania oraz o tym, że na szczepienie z dzieckiem może przyjść tylko 1 zdrowy rodzic lub opiekun w maseczce zasłaniającej usta i nos (maseczkę powinny także nosić starsze dzieci, nastoletnie)
       b) poinformować rodzica, które szczepionki i przeciwko jakim chorobom dziecko otrzyma podczas wizyty, jaka jest ich skuteczność i przed czym chronią, jakie niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) mogą po nich wystąpić i co wówczas zrobić (np. podanie paracetamolu w przypadku wystąpienia gorączki), a także zaplanować ewentualne szczepienia zalecane (z wypisaniem e-recepty na odpowiedni preparat w razie konieczności)
  2. w ciągu doby poprzedzającej zaplanowaną wizytę szczepienną należy zebrać wywiad epidemiologiczny w kierunku czynników ryzyka zakażenia SARS-CoV-2 dziecka i jego najbliższej rodziny (p. ryc.); tą drogą można dodatkowo przeprowadzić wstępną kwalifikację (wywiad przesiewowy) dziecka do szczepie nia (p. sztywna wkładka: „Kwestionariusz wywiadu przesiewowego przed szczepieniem dzieci i młodzieży”) i ocenić, czy wizyty nie należy przełożyć na inny termin z powodu czasowych przeciwwskazań (p. ramka 2.).

Ramka 2. Szczepienie należy opóźnić, jeżeli:

  • wśród domowników pacjenta znajduje się osoba: z objawami zakażenia dróg oddechowych o nieustalonej przyczynie, objęta kwarantanną lub poddana izolacji w warunkach domowych (na podstawie wywiadu epidemiologicznego lub potwierdzonego zakażenia SARS-CoV-2 [p. ryc.])a
  • u dziecka stwierdzono przeciwskazania do szczepienia (na podstawie wywiadu przesiewowegob) lub przeciwwskazanie do wizyty w poradni w ramach profilaktyki zakażeń związanych z placówkami POZ (na podstawie wywiadu epidemiologicznego [p. ryc.]).
a To nie jest przeciwskazanie do szczepienia dziecka, a przeciwwskazanie do wizyty w poradni i wynika z profilaktyki zakażeń SARS-CoV-2 związanych z placówkami POZ.
b p. formularze

Wizyta w poradni

Przestrzeganie zasad i zalecanych środków ostrożności sprawia, że wizyta dziecka z rodzicem lub opiekunem w poradni w okresie epidemicznym jest bezpieczna zarówno dla pacjentów i ich opiekunów, jak i dla personelu poradni. Zgodnie z zaleceniami po przyjściu dziecka z rodzicem lub opiekunem na wizytę:1,4,5,9

  1. zaraz po wejściu do poradni można zmierzyć temperaturę dziecku i rodzicowi lub opiekunowi oraz upewnić się, że nie mają oni objawów zakażenia dróg oddechowych – jeśli nie stwierdzono gorączki lub objawów infekcji dróg oddechowych, dziecko wraz z opiekunem mogą przejść do gabinetu lekarskiego
  2. podczas kwalifikacji do szczepienia lekarz i pielęgniarka muszą przestrzegać obowiązujących wytycznych dotyczących metod profilaktyki zakażeń przenoszonych drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni, w tym stosować standardowe PPE zalecane w POZ (tab.)12
  3. wizyta powinna trwać jak najkrócej – jeżeli w ramach teleporady zebrano wywiad przesiewowy przed szczepieniem, poinformowano rodzica lub opiekuna o zaplanowanych na aktualnej wizycie szczepionkach, o możliwych NOP i postępowaniu w razie ich wystąpienia, to w trakcie wizyty należy tylko potwierdzić, czy nic się nie zmieniło w stanie zdrowia dziecka od czasu zebrania wywiadu metodą teleporady oraz zapytać, czy rodzic lub opiekun ma jakieś pytania dotyczące zaplanowanych na dziś szczepień i czy wszystko jest dla niego zrozumiałe (np. jak postępować w przypadku NOP)
  4. należy ograniczyć do niezbędnego minimum kontakt z dokumentacją medyczną, którą przynosi pacjent (np. nie należy dotykać telefonu pacjenta, jeżeli pokazuje na nim wyniki badań laboratoryjnych), a po każdym takim kontakcie umyć i zdezynfekować ręce
  5. w aktualnej sytuacji epidemiologicznej sugerujemy, aby rodzic wyrażał zgodę na szczepienia ustnie (zarówno obowiązkowe, jak i zalecane), a lekarz wpisał do dokumentacji medycznej stosowną informację, w tym także, że przekazał niezbędne informacje o szczepieniach (np. „Ze względu na zagrożenie epidemiologiczne rodzic dziecka ustnie potwierdził, że otrzymał informacje o szczepieniach i NOP oraz wyraził na nie zgodę”).

Tabela. Zalecane w POZ i AOS środki ochrony indywidualnej (PPE) w zależności od sytuacji klinicznej
Grupa pacjentówZalecane PPE
bez objawów klinicznych wskazujących na zakażenia SARS-CoV-2 maska chirurgiczna stosowana w trybie oszczędnościowyma
przyłbica w przypadku badania małych dziecib
ubrania robocze jednodyżurowe prane po zakończeniu dnia pracy
dezynfekcja rąk przed kontaktem z pacjentem i po kontakcie
objawy COVID-19 maska chirurgicznac
przyłbica lub gogle
fartuch ochronny
rękawiczki jednorazowe
a w cyklu 4 h
b jeśli starsze dziecko lub pacjent może nosić maseczkę, zakładana opcjonalnie
c przy procedurach generujących aerozol – maska filtrująca FFP2 lub FFP3
AOS – ambulatoryjna opieka specjalistyczna, POZ – podstawowa opieka zdrowotna

Po wizycie

W ramach profilaktyki skutków ewentualnej reakcji anafilaktycznej po wykonaniu szczepienia należy wskazać pacjentowi pomieszczenie lub miejsce, w którym powinien pozostać przez ≥15 minut po zabiegu w celu obserwacji, żeby uniknąć niepotrzebnego przemieszczania się pacjenta po przychodni. Może to być osobne pomieszczenie specjalnie przeznaczone do tego celu (jeżeli są takie warunki), ewentualnie można poprosić rodzica lub opiekuna, aby poczekał z dzieckiem przed przychodnią (np. w samochodzie), pozostając w kontakcie telefonicznym z lekarzem lub pielęgniarką.4,5,9

Po wizycie każdego pacjenta należy zdezynfekować wszystkie powierzchnie w gabinecie lekarskim i zabiegowym, z którymi dziecko lub rodzic mieli kontakt (p. wyżej).11-17

Podsumowanie

Niniejsze opracowanie powstało na podstawie opublikowanych dotąd zaleceń grup ekspertów i przedstawia sytuacje wzorcowe, w warunkach optymalnych. Doświadczenia ostatnich miesięcy wskazują jednak, że lekarze praktycy mogą napotkać pewne trudności (choćby organizacyjne) we wdrażaniu wszystkich tych rekomendacji w swojej codziennej pracy. Pozostaje mieć nadzieję, że ten okres niepewności będzie sytuacją przejściową i w nieodległej przyszłości problem zagrożenia epidemiologicznego SARS-CoV-2 się istotnie zmniejszy. Do tego czasu, w miarę możliwości i zasobów, należy zrobić wszystko, aby zapewnić bieżącą realizację szczepień ochronnych w warunkach możliwie bezpiecznych zarówno dla pacjentów, jak i personelu poradni.

Piśmiennictwo:

1. WHO. Regional Office for Europe: Guidance on routine immunization services during COVID-19 pandemic in the WHO European Region. http://www.euro.who.int/__data/assets/ pdf_file/0004/433813/Guidance-routine-immunization-services-COVID-19-pandemic. pdf
2. WHO. Guiding principles for immunization activities during the COVID-19 pandemic. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/331590/WHO-2019- nCoV-immunization_ services-2020.1-eng.pdf
3. Wstrzymanie szczepień obowiązkowych w ramach Programu Szczepień Ochronnych. www.gov.pl/web/zdrowie/wstrzymanie-szczepien-obowiazkowych-w-ramach-programu-szczepien-ochronnych
4. Komunikat w sprawie wykonywania szczepień ochronnych w czasie pandemii COVID-19. www.gov.pl/web/zdrowie/komunikat-sprawie-wykonywania-szczepien-ochronnych-w-czasie-pandemii-covid-19
5. Immunisation services during COVID-19. www.health.nsw.gov.au/immunisation/Pages/ vaccination-advice-during-covid-19.aspx
6. CDC. Healthcare Facilities: Managing operations during the COVID-19 Pandemic. www. cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/guidance-hcf.html
7. CDC. Information for pediatric healthcare providers. www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/ hcp/pediatric-hcp.html
8. Guidance on Providing Pediatric Well-Care During COVID-19. https://services.aap.org/ en/pages/2019-novel-coronavirus-covid-19-infections/guidance-on-providing-pediatric-ambulatory-services-via-telehealth-during-covid-19/
9. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego i Konsultanta Krajowego w dziedzinie pediatrii dotyczące opieki ambulatoryjnej nad dziećmi w czasie pandemii COVID-19, wywołanej wirusem SARS-CoV-2. https://ptp.edu.pl/dokumenty/covid/rekomendacje_ ptp_kk.pdf
10. Disinfection of environments in healthcare and nonhealthcare settings potentially contaminated with SARS-CoV-2. www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/ Environmental-persistence-of-SARS_CoV_2-virus-Options-for-cleaning2020-03-26_0.pdf
11. Oleszczyk M., Tomiak E., Fabian W., Migas-Mastalerz M.: Wskazówki postępowania dla lekarzy POZ w związku z zagrożeniem epidemią COVID-19. https://klrwp.pl/strona/645/ koronawirus-schemat-postepowania/pl
12. European Centre for Disease Prevention and Control. COVID-19 infection prevention and control for primary care, including general practitioner practices, dental clinics and pharmacy settings – 9 June 2020. ECDC, Stockholm, 2020. www.ecdc.europa.eu/sites/default/ files/documents/Infection-prevention-and-control-primary-care-dental-pharmacies.pdf
13. Horban A.: Zalecenia krajowego konsultanta w dziedzinie chorób zakaźnych z dnia 6.04.2020 dotyczące stosowania środków ochrony osobistej oraz sposób organizacji pomieszczeń, w których udzielana jest pomoc medyczna dla pacjentów z podejrzeniem COVID-19. www.gov.pl/web/zdrowie/zalecenia-krajowego-konsultanta-w-dziedzinie-chorob-zakaznych-dotyczace-stosowania-srodkow-ochrony-osobistej
14. Kowalski J.: Rekomendowane rodzaje środków ochrony osobistej (PPE, ang. Personal Protective Equipment) dla personelu medycznego przy kontakcie z pacjentem z podejrzeniem lub rozpoznaniem zakażenia SARS-CoV-2. www.gov.pl/web/zdrowie/zalecenia-krajowego-konsultanta-w-dziedzinie-chorob-zakaznych-dotyczace-stosowania-srodkow-ochrony-osobistej
15. Koronawirus SARS-CoV-2. Schemat postępowania dla POZ i NiŚOZ. www.gov.pl/web/ koronawirus/komunikat-glownego-inspektora-sanitarnego-w-sprawie-schematu-postepowania-dla-poz-i-nisoz
16. AOTMiT. Polskie zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne oraz organizacyjne w zakresie opieki nad osobami zakażonymi lub narażonymi na zakażenie SARS-CoV-2. www.aotm. gov.pl/www/wp-content/uploads/covid_19/2020.04.25_zalecenia%20covid19_v1.1.pdf
17. Infection prevention and control and preparedness for COVID-19 in healthcare settings. Second update – 31 March 2020. www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/ Infection- prevention-control-for-the-care-of-patients-with-2019-nCoV-healthcare-settings_ update-31-March-2020.pdf
18. European Centre for Disease Prevention and Control: Public health management of persons having had contact with cases of novel coronavirus in the European Union, 25 February 2020. Stockholm, ECDC, 2020
19. Główny Inspektorat Sanitarny: Definicja przypadku na potrzeby nadzoru nad zakażeniami ludzi nowym koronawirusem SARS-CoV-2 (23.03.2020 r.). https://gis.gov.pl/aktualnosci/ definicja-przypadku-na-potrzeby-nadzoru-nad-zakazeniami-ludzi-nowym-koro nawirusem-sars-cov-2/

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Przegląd badań