Opracowała: mgr Małgorzata Ściubisz
Skróty: B-HRV (human-bovine rotavirus vaccine) – szczepionka przeciwko RV zawierająca szczepy cielęco-ludzkie rotawirusów, OITN – oddział intensywnej terapii neonatologicznej, RV - rotawirusy
W amerykańskim badaniu kohortowym z prospektywnym zbieraniem danych oceniono ryzyko i znaczenie kliniczne transmisji szczepionkowego szczepu rotawirusa (RV) na nieszczepione niemowlęta hospitalizowane na oddziale intensywnej terapii neonatologicznej (OITN).
Populację badania stanowiły wszystkie niemowlęta, które w okresie od stycznia 2021 r. do stycznia 2022 r. hospitalizowano na 100-łóżkowym OITN szpitala dziecięcego w Filadelfii (oddział o najwyższym stopniu referencyjności, ok. 1200 hospitalizacji rocznie, 38 sal 1-łóżkowych oraz 14 sali 3–8-łóżkowych). Szczepienie przeciwko RV realizowano zgodnie z zaleceniami Advisory Committee on Immunization Practices i amerykańskim programem szczepień, a w okresie objętym analizą stosowano preparat B-HRV. Szczepienie rozpoczynano między 42. a 104. dniem życia (zwykle w wieku 2 mies.), a kolejne dawki podawano w wieku 4 i 6 miesięcy (lub w odstępie ≥4 tyg. u niemowląt z opóźnieniem w ich realizacji). Cały 3-dawkowy schemat szczepienia kończono do wieku 8 miesięcy. Zgodnie z wewnątrzszpitalnymi zasadami kontroli zakażeń nie prowadzono kohortacji niemowląt zaszczepionych przeciwko RV, ani nie zalecano przestrzegania szczególnych środków ostrożności w trakcie zajmowania się zaszczepionymi dziećmi. Od każdego niemowlęcia hospitalizowanego na OITN co tydzień pobierano próbkę stolca do badania metodą reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) w kierunku RV, odnotowując, czy pochodzi od niemowlęcia zaszczepionego przeciwko RV czy nieszczepionego. W przypadku niemowląt nieszczepionych, u których otrzymano dodatni lub prawdopodobnie dodatni wynik badania w ≥1 próbce stolca, w analizie uwzględniano tylko pierwszy dodatni wynik. Transmisję szczepionkowego RV zdefiniowano jako dodatni lub prawdopodobnie dodatni wynik badania PCR w ≥1 próbce stolca pobranej przed szczepieniem przeciwko RV. W każdym takim przypadku prowadzono dochodzenie w celu identyfikacji pacjentów, którzy mogli być źródłem zakażenia, oraz personelu medycznego, który mógł pośredniczyć w transmisji (sprawujący w tym samym dniu opiekę nad pacjentem zakażonym i stanowiącym potencjalne źródło zakażenia [zaszczepionym]).
Ostatecznie do badania zakwalifikowano 1238 niemowląt (55,1% chłopców, 55% urodzonych >37. tc.). Większość (81%) hospitalizowano na OITN przez <8 tygodni (mediana: 11,8 dnia). W trakcie hospitalizacji 488 niemowląt (39,4%) kwalifikowało się do szczepienia przeciwko RV (na podstawie wieku i czasu, jaki minął od podania poprzedniej dawki). W okresie badania 162 niemowlętom podano łącznie 226 dawek szczepionki przeciwko RV (132 pierwsze dawki, 67 drugich dawek, 27 trzecich dawek). Wśród zaszczepionych niemowląt większość (72%) stanowiły wcześniaki (urodzenia <37. tc.), a co 3. niemowlę (32%) miało nieprawidłowości układu pokarmowego. Co najmniej 1 próbkę stolca pobrano od 774 niemowląt (mediana: 2 próbki/pacjenta). Łącznie pobrano 3448 próbek, w tym 2252 próbki od 686 niemowląt nieszczepionych przeciwko RV. W każdym tygodniu próbkę stolca udało się pobrać od 61% niemowląt. Ogółem obecność szczepionkowego szczepu RV potwierdzono w 6% próbek stolca, a wynik prawdopodobnie dodatni dotyczył 0,2% próbek. RV niepoddający się typowaniu potwierdzono w 10 próbkach (0,3%). Pozostałe próbki były ujemne (92%) lub wynik był nieważny (1,6%). U większości niemowląt nieszczepionych przeciwko RV, od których pobrano ≥1 próbkę stolca, nie wykryto szczepionkowego szczepu RV (99,3%). Tylko u 5 nieszczepionych niemowląt (<1%) wynik badania był dodatni lub prawdopodobnie dodatni. U 4 z tych niemowląt RV wykryto w pierwszej próbce (1–5 dni po przyjęciu na OITN), natomiast u 1 niemowlęcia w drugiej próbce (6 dni po przyjęciu na OITN). Oszacowano, że ryzyko transmisji szczepionkowego szczepu RV na OITN wynosiło 2,2/1000 osobodni (95% CI: 0,7–5,2). Uwzględniając próbki stolca pobrane od 7 niemowląt zaszczepionych przeciwko RV innym preparatem przed przyjęciem na OIT (tylko u 1 w próbce stolca potwierdzono szczep pochodzących z B-HRV), ryzyko transmisji szczepionkowego szczepu RV na OITN oszacowano na 2,7/1000 osobodni (95% CI: 0,7–5,2). U żadnego spośród 7 niemowląt nieszczepionych przeciwko RV zakażonych szczepem szczepionkowym w okresie 7 dni od pobrania dodatniej próbki nie stwierdzono objawów żołądkowo-jelitowych. Ponad połowy (55%) spośród 126 niemowląt, u których szczepienie przeciwko RV rozpoczęto w trakcie hospitalizacji na OITN, nie można byłoby w ogóle zaszczepić, gdyby było to dozwolone dopiero po wypisie ze szpitala do domu (niemowlęta przekroczyłyby dopuszczalny wiek dla podania pierwszej dawki szczepionki przeciwko RV).
Autorzy badania wyciągnęli wniosek, że transmisja szczepionkowego RV na OITN zdarza się rzadko i nie ma następstw klinicznych. Podanie szczepionki przeciwko RV na OITN umożliwiło ochronę przed chorobą rotawirusową znacznej części pacjentów hospitalizowanych długoterminowo, u których ze względu na wiek w ogóle nie można byłoby rozpocząć szczepienia po wypisaniu do domu. Wyniki badania sugerują, że znane korzyści z podania szczepionki przeciwko RV w trakcie hospitalizacji na OITN przewyższają małe ryzyko transmisji szczepionkowego szczepu wirusa. Polskie Towarzystwo Wakcynologii zaleca szczepienie przeciwko rotawirusom wszystkich wcześniaków w optymalnym wieku chronologicznym, nawet jeśli w tym okresie nadal przebywają one na oddziale szpitalnym. W tym celu można zastosować dowolny z 2 dostępnych w Polsce preparatów. Po szczepieniu zaleca się postępować ściśle wg standardowych zasad higieny obowiązujących na danym oddziale szpitalnym (p. Szczepienie wcześniaków przeciwko rotawirusom w szpitalu. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Wakcynologii) – przyp. red.
