Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Leczenie bólu głowy – postępowanie farmakologiczne

Leczenie bólu głowy – postępowanie farmakologiczneOcena: (4.00/5 z 1 ocen)
25.11.2016
Headache management: pharmacological approaches;
Alex J. Sinclair, Aaron Sturrock, Brendan Davies, Manjit Matharu
Practical Neurology 2015 July 3. doi:10.1136/practneurol-2015-001167

Tłumaczył dr n. med. Marek Bodzioch
Konsultował dr hab. n. med. Jacek J. Rożniecki, Katedra Neurologii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Jak cytować: Sinclair A.J., Sturrock A., Davies B., Matharu M.: Leczenie bólu głowy – postępowanie farmakologiczne. Med. Prakt., 2016; 10: 43–62

Translated from Pract Neurol 2015; 0: 1-13, Alex J Sinclair, Aaron Sturrock, Brendan Davies, Manjit Matharu , Headache management: pharmacological approaches, doi:10.1136/practneurol-2015-001167. This is an Open Access article distributed in accordance with the terms of the Creative Commons Attribution (CC BY 4.0) license, which permits others to distribute, remix, adapt and build upon this work, for commercial use, provided the original work is properly cited. See: http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Zobacz także komentarz dr. hab. n. med. Jacka J. Rożnieckiego

Skróty: CGRP (calcitonin generaled peptide) – peptyd pochodzący z genu kalcytoniny, FDA – Food and Drug Administration, NICE – National Institute of Health and Care Excellence, NSLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne, SNRI (serotonine/norepinephrine reuptake inhibitors) – inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, SSRI (selective serotonine reuptake inhibitors) – wybiórcze inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny

Streszczenie

Ból głowy jest jednym z najczęstszych powodów wizyty w poradni neurologicznej. Niestety wielu z tych pacjentów nie uzyskuje tam zadowalającej pomocy. Ból głowy może być przyczyną bardzo dużej niesprawności. Skuteczne leczenie bólu głowy ma podstawowe znaczenie dla pacjenta, ale też daje dużą satysfakcję lekarzowi. W tym artykule omawiamy metody postępowania w bólu głowy z uwzględnieniem nowych strategii leczenia oraz w przystępny sposób przedstawiamy interpretację wytycznych klinicznych, mając nadzieję na ułatwienie codziennej pracy neurologom.

Wprowadzenie

Ból głowy jest uznawany przez WHO za jedną z najważniejszych przyczyn niesprawności, dotyczącą 47% światowej populacji (objawy występujące co najmniej raz w ciągu ostatniego roku). Spośród zespołów neurologicznych stanowi najczęstszy powód poszukiwania pomocy w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Z powodu bólu głowy do lekarza pierwszego kontaktu zgłasza się co roku 3% osób dorosłych.1 Ból głowy częściej występuje u kobiet (3:1) i osób w wieku produkcyjnym, generując duże obciążenie społeczno-ekonomiczne z powodu utraty zdolności do pracy, szacowane w Wielkiej Brytanii na 2,25 miliarda funtów rocznie.2
Ból głowy jest przyczyną 25% nowych skierowań na konsultację neurologiczną. Wielu z tych pacjentów nie uzyskuje zadowalającej pomocy od neurologa, przypisując to po części jego małemu zainteresowaniu objawami choroby.2 Większość pacjentów z bólem głowy ma migrenę. Kiedy takie rozpoznanie zostaje ustalone, zazwyczaj (98%) jest prawidłowe.3 Niemniej u 1 chorych na migrenę pozostaje ona nierozpoznana. Ponadto spośród pacjentów z rozpoznaniem pierwotnego niemigrenowego bólu głowy 82% ma w rzeczywistości migrenę lub prawdopodobną migrenę.3
Neurolodzy konsultują wielu pacjentów z bólem głowy powodującym bardzo dużą niesprawność. Właściwe rozpoznanie, empatia i skuteczne leczenie stanowią wielką różnicę dla pacjenta i mogą być również źródłem satysfakcji dla lekarza. Celem tego artykułu, jednego z 2 dotyczących bólu głowy, jest omówienie sposobów farmakologicznego leczenia częstych zespołów bólu głowy (a także niektórych strategii niefarmakologicznych).

Najczęstsze pierwotne bóle głowy

W populacjach europejskich skorygowany względem płci odsetek osób z bólem głowy typu napięciowego wynosi 35% w ciągu roku. W przypadku migreny odsetek ten wynosi 38%, ale w odniesieniu do klasterowego bólu głowy tylko 0,15%.4,5 Te 3 jednostki są najczęstszymi postaciami pierwotnego bólu głowy. Pozostałe pierwotne bóle głowy występują stosunkowo rzadko. Należą do nich: hemikrania napadowa, hemikrania ciągła, krótkotrwałe napady jednostronnego bólu głowy przypominającego nerwoból, śródsenny ból głowy oraz nowy codzienny uporczywy ból głowy. W tabeli 1 przedstawiono cechy kliniczne ułatwiające różnicowanie tych postaci bólu głowy. W tym artykule skupiamy się głównie na migrenie, stanowiącej częsty i powodujący niesprawność pierwotny ból głowy. Pokrótce omawiamy również inne często występujące pierwotne bóle głowy – ból głowy typu napięciowego i klasterowy ból głowy. Ponadto przedstawiamy postępowanie w przypadku bólu głowy spowodowanego nadużywaniem leków.

Tabela 1. Podstawowe cechy kliniczne ułatwiające różnicowanie najczęstszych zespołów bólu głowy
Ból głowyBól głowy typu napięciowegoMigrenaTrójdzielnoautonomiczne bóle głowyNerwoból nerwu trójdzielnego
   klasterowy ból głowyhemikrania napadowahemikrania ciągłaSUNCT/SUNA 
płeć (M:K) 4:51:35:11:11:23:22:3
czas trwania30 min do 7 dni (postać epizodyczna)4–72 h 15–180 min 2–30 minciągły ból głowy 1–600 s 1–120 s
częstotliwość epizodyczny lub przewlekły (od rzadkich epizodów do codziennego bólu głowy)epizodyczna lub przewlekła (od rzadkich do codziennych napadów bólu głowy)1–8/dzień >5/dzień przez więcej niż połowę czasu występowaniaciągły ból głowy>1/dzień przez więcej niż połowę czasu, kiedy choroba pozostaje aktywnabardzo zmienna częstotliwość napadów
cechy bólu
   umiejscowienieobustronnyjednostronny lub obustronnyjednostronny jednostronnyjednostronny jednostronny; V1/V2 >V3jednostronny; V2/V3 >V1
   charakter uciskający/ściskający (niepulsujący)pulsujący zmienny zmiennyzmiennynerwoból nerwoból
   natężenie łagodny lub umiarkowany umiarkowany lub ciężkibardzo ciężkibardzo ciężkiod umiarkowanego do bardzo ciężkiegobardzo ciężki bardzo ciężki
objawy migrenowe+++ +/–+/–
objawy wegetatywne+/–+++ +++ +++ +++ nieliczne
czynniki wyzwalające  alkohol (w ciągu 30 min)  skórneskórne
odpowiedź na indometacynę+/– (podobnie do innych prostych analgetyków)+/– (podobnie do innych prostych analgetyków)++++++
na podstawie kryteriów klasyfikacji International Headache Society
Migrenę przewlekłą definiuje się jako ból głowy występujący w ≥15 dniach w miesiącu przez >3 miesiące, mający cechy migrenowego bólu głowy w ≥8 dniach w miesiącu. Klasterowy ból głowy i hemikranię napadową definiuje się jako napady bólu głowy występujące przez >1 rok bez remisji lub z okresami remisji krótszymi niż 1 miesiąc.
SUNA (shortlasting unilateral neuralgiform headache attacks with cranial autonomic symptoms) – krótkotrwałe napady jednostronnego bólu głowy przypominającego nerwoból z objawami autonomicznymi w obrębie czaszki, SUNCT (shortlasting unilateral neuralgiform headache attacks with conjunctival injection and tearing) – krótkotrwałe napady jednostronnego bólu głowy przypominającego nerwoból z przekrwieniem spojówek i łzawieniem, V1 – nerw oczny, V2 – nerw szczękowy, V3 – nerw żuchwowy

Piśmiennictwo:

1. Latinovic R., Gulliford M., Ridsdale L.: Headache and migraine in primary care: consultation, prescription, and referral rates in a large population. J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry, 2006; 77: 385–387
2. APPGPHD: All Party Parliamentary Group on Primary Headache Disorders, 2014. http:// www.migrainetrust.org/assets/x/50 485 (dostęp: 01.2015)
3. Tepper S.J., Dahlof C.G., Dowson A. et al.: Prevalence and diagnosis of migraine in patients consulting their physician with a complaint of headache: data from the Landmark Study. Headache, 2004; 44: 856–864
4. Steiner T.J., Stovner L.J., Katsarava Z. et al.: The impact of headache in Europe: principal results of the Eurolight project. J. Headache Pain, 2014; 15: 31
5. Evers S, Fischera M, May A i wsp.: Prevalence of cluster headache in Germany: results of the epidemiological DMKG study. J Neurol. Neurosurg. Psychiatry, 2007; 78: 1289–1290

  • Migrena

    Rozpoznanie, ocena oraz niefarmakologiczne metody leczenia migreny.

  • Doraźne leczenie migreny

    Według wytycznych National Institute of Health and Care Excellence (NICE) połączenie tryptanu z NSLPZ wykazuje większą skuteczność niż jakiejkolwiek inna metoda doraźnego leczenia migreny, w tym monoterapia tryptanem. To połączenie leków daje największą szansę na szybkie ustąpienie napadu migreny. Wytyczne zalecają również przyjęcie leku przeciwwymiotnego, nawet gdy nudności są mało nasilone.

  • Zapobieganie migrenie

    Zazwyczaj nie można całkowicie zapobiec napadom bólu głowy i dlatego warto ustalić z pacjentem realne cele leczenia. Leczenie zapobiegawcze rozważa się zwykle u pacjenta, u którego migrena występuje częściej niż w 4 dniach w miesiącu. Leczenie to można zastosować także w przypadku rzadszych napadów bólu głowy, ale powodujących dużą niesprawność.

  • Blokada nerwu potylicznego większego w leczeniu migreny

    Neurolodzy zajmujący się leczeniem bólu głowy, zwłaszcza w USA i w Wielkiej Brytanii, wykonują miejscowe znieczulenie nerwu potylicznego większego, zapewniające chorym na migrenę przewlekłą utrzymujące się do 2 miesięcy działanie przeciwbólowe. W jakich przypadkach można rozważyć blokadę nerwu potylicznego większego?

  • Leczenie migreny u kobiet przyjmujących doustne środki antykoncepcyjne, ciężarnych i migreny miesiączkowe

    Jakie powinno być postępowanie?

  • Leczenie bólu głowy na oddziale ratunkowym

    Jakie są objawy wskazujące na inną niż pierwotny ból głowy przyczynę dolegliwości?

  • Ból głowy spowodowany nadużywaniem leków

    Jak postępować w przypadku bólu głowy spowodowanego nadużywaniem leków? Którzy chorzy wymagają leczenia w warunkach szpitalnych?

  • Ból głowy typu napięciowego i klasterowy ból głowy

    Leczenie doraźne i zapobiegawcze.

  • Nowe metody leczenia bólu

  • Komentarz i wnioski

    Komentarz dr. hab. n. med. Jacka J. Rożnieckiego do artykułu, który zwięźle podaje podstawowe informacje o bólach głowy, a zwłaszcza postępowaniu terapeutycznym. Można by niemal rzec: „nic dodać, nic ująć”. Niemniej jednak, pisany przez autorów brytyjskich na podstawie lokalnych rekomendacji terapeutycznych National Institute for Health and Care Excellence (NICE) wymaga kilku słów komentarza w nawiązaniu do warunków polskich.

Udostępnij:
Zobacz także

Dodaj swoją opinię

Dodawanie komentarzy tylko dla zalogowanych osób zawodowo związanych z ochroną zdrowia i uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi oraz studentów medycyny.

Sponsorem serwisu jest

Zadaj pytanie ekspertowi

Masz wątpliwości dotyczące leczenia migreny, bólu krzyża i innych rodzajów bólu? Nie wiesz jak postąpić? Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!

Patronat