Skuteczność szczepienia przeciwko półpaścowi w skracaniu czasu przyjmowania leków przeciwbólowych

Opracowały: Karolina Moćko, dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska

Skróty: auto-HCT – autologiczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, CI – przedział ufności, ITT – (analiza wyników w grupach wyodrębnionych) zgodnie z zaplanowanym leczeniem, RCT – badanie z randomizacją, ZBPI – Zoster Brief Pain Inventory

Metodyka: 3 RCT (ZOE-50, ZOE-70 i ZOE-HSCT), próba podwójnie ślepa (przynależności do grupy eksperymentalnej albo kontrolnej, oprócz pacjentów i badaczy, nie znały osoby oceniające wystąpienie punktów końcowych); zmodyfikowana analiza ITT (obejmująca wszystkich zaszczepionych pacjentów z wyjątkiem tych, którzy nie otrzymali drugiej dawki szczepionki, którym szczepionka nie została podana prawidłowo lub u których rozwinął się potwierdzony przypadek półpaśca przed upływem 30 dni od drugiego szczepienia)

Populacja: zdrowi dorośli w wieku ≥50 lat (ZOE-50; n = 15 411), ≥70 lat (ZOE-70; n = 13 900) oraz dorośli z obniżoną odpornością w wieku ≥18 lat poddawani auto-HCT (ZOE-HSCT; n = 1846) z potwierdzonym półpaścem

Interwencja: szczepionka przeciw półpaścowi – Shingrix – rekombinowana, z adiuwantem podawana i.m. w 2 dawkach w odstępie 2 miesięcy

Kontrola: placebo w schemacie jw.

Wyniki: p. tab. W każdym badaniu uczestnicy byli proszeni o wypełnianie kwestionariusza Zoster Brief Pain Inventory (ZBPI, zakres 0–10 pkt, gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 – największe możliwe natężenie bólu) codziennie przez 28 dni od wystąpienia wysypki, a następnie co tydzień, aż do momentu, gdy uczestnik nie odczuwał bólu przez 4 kolejne tygodnie lub upłynie 90 dni od wystąpienia wysypki. Za klinicznie istotny uznawano ból o natężeniu ≥3 pkt w kwestionariuszu ZBPI. Dodatkowo rejestrowano zużycie leków przeciwbólowych podczas każdego epizodu choroby. Przeprowadzono manualną klasyfikację leków związanych z bólem półpaścowym, stosowanych podczas każdego epizodu, w oparciu o drabinę analgetyczną World Health Organization (WHO).

W badaniu ZOE-50 wystąpiło 9 przełomowych infekcji (ang. breakthrough cases) w grupie eksperymentalnej w porównaniu z 254 przypadkami półpaśca w grupie placebo, w badaniu ZOE-70 – 23 vs 223, a w badaniu ZOE-HSCT – 49 vs 135.

U pacjentów poddawanych auto-HCT skuteczność szczepionki w skracaniu czasu trwania klinicznie istotnego bólu półpaścowego oszacowano na 38,5% (95% przedział ufności [confidence interval – CI]: 11,1–57,5; p = 0,01). Chociaż podobny trend zaobserwowano w badaniach ZOE-50 (26,9%; p = 0,43) i ZOE-70 (28,4%; p = 0,19), wyniki nie były istotne statystycznie ze względu na dużą skuteczność szczepionki przeciwko półpaścowi, co skutkowało rzadkim występowaniem infekcji przełomowych. Epizody bólowe w grupie eksperymentalnej trwały krócej – średnio od 9,6 dnia (w badaniu ZOE-50) do 28,4 dnia (w badaniu ZOE-HSCT) – w porównaniu z grupą otrzymującą placebo, jednak różnice między grupami nie były istotne statystycznie. Czas trwania klinicznie istotnego bólu szczegółowo przedstawiono w tab. 1.

W badaniu ZOE-70 odnotowano skuteczność szczepienia w zmniejszaniu częstości (39,6%; p = 0,008) i skróceniu czasu (49,3%; p = 0,04) przyjmowania leków przeciwbólowych. Podobny trend obserwowano w badaniach ZOE-50 i ZOE-HSCT, ale wyniki nie były istotne statystycznie (p. tab. 2–3). W każdym z badań stosowano różne klasy leków, najczęściej były to analgetyki nieopioidowe (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne i acetaminofen) – odpowiednio 61,2% w ZOE-50, 44,4% w ZOE-70 i 45,7% u ZOE-HSCT. Słabe opioidy (np. kodeinę) stosowano odpowiednio u 18,6%, 13% i 21,7%, a silne opioidy (np. morfinę, oksykodon) u 8%, 2% i 9,2% chorych.