Opracowały: Anna Bagińska, dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska
Skróty: CI – przedział ufności, RCT – badanie z randomizacją, SMD – standaryzowana średnia różnic
Metodyka: przegląd systematyczny z metaanalizą 9 RCT opublikowanych w latach 2007–2020
Populacja: 372 chorych po jednostronnej amputacji kończyny górnej, jednostronnej amputacji kończyny dolnej lub obustronnej amputacji kończyn dolnych z czuciem fantomowym lub bólem fantomowym
Interwencja: terapia lustrzana (chory obserwuje lustrzane odbicie swojej nieuszkodzonej kończyny, nakładające się na stronę amputowaną lub ruchy kończyn innych osób w przypadku amputacji obustronnej)
Kontrola: w zależności od badania: terapia z zasłoniętym lustrem, wizualizacja, ćwiczenia fantomowe, stymulacja dotykowa, ćwiczenia sensomotoryczne, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów
Wyniki: p. tab.
| Tabela. Terapia lustrzana, w porównaniu z leczeniem kontrolnym u chorych z odczuwaniem fantomowym lub bólem fantomowym w okresie 3–6 miesięcy | ||
|---|---|---|
| Punkty końcowe | Liczba badań/liczba osób | SMD (95% CI) |
| terapia lustrzana vs jakakolwiek interwencja kontrolna w okresie 3–6 miesięcy | ||
| nasilenie bólu fantomowegoa | 9/372 | –0,81 (od –1,36 do –0,25) |
| terapia lustrzana vs zakryte lustro w okresie 3–6 miesięcy | ||
| nasilenie bólu fantomowegoa | 3/90 | –0,25 (od –0,73 do 0,24) |
| terapia lustrzana vs wizualizacja w okresie 3–6 miesięcy | ||
| nasilenie bólu fantomowegoa | 4/167 | –1,47 (od –2,42 do –0,52) |
| terapia lustrzana vs jakakolwiek interwencja kontrolna w okresie 3 miesięcy | ||
| nasilenie bólu fantomowegoa | 5/254 | -0,59 (od -1,16 do -0,03) |
| terapia lustrzana vs jakakolwiek interwencja kontrolna w okresie 6 miesięcy | ||
| nasilenie bólu fantomowegoa | 5/164 | -1,21 (od -2,22 do -0,20) |
| a ocena za pomocą skali wzrokowo-analogowej lub numerycznej | ||
Wnioski
U chorych po amputacji kończyny z czuciem fantomowym lub bólem fantomowym zastosowanie terapii lustrzanej – w porównaniu z leczeniem kontrolnym (w zależności od badania: terapia z zasłoniętym lustrem, wizualizacja, ćwiczenia fantomowe, stymulacja dotykowa, ćwiczenia sensomotoryczne, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów) – może zmniejszać nasilenie bólu fantomowego zarówno w krótkim (3 mies.), jak i w dłuższym (6 mies.) okresie obserwacji. Należy jednak pamiętać, że ryzyko błędu systematycznego w badaniach włączonych do metaanalizy oceniono jako duże, a same badania cechowały się dużą niejednorodnością, dotyczącą m.in. czasu trwania i częstotliwości wykonywania ćwiczeń w grupach eksperymentalnych. Konieczne są dalsze, poprawnie zaprojektowane RCT, przeprowadzone z udziałem większej liczby uczestników oraz z dłuższym okresem obserwacji, które pozwolą potwierdzić uzyskane wyniki.
