Matka dzieci zaszczepionych >2 tygodnie temu przesłała do lekarza POZ, który przeprowadzał badanie kwalifikacyjne do szczepienia, prośbę o zgłoszenie niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP). Według przedstawionego przez matkę opisu u jednego dziecka wystąpił odczyn miejscowy, tzn. bolesny, ok. 10-centymetrowy obrzęk, a u drugiego dziecka stan podgorączkowy (37,4°C) nawracający co 4 h oraz bolesny, ok. 12-centymetrowy obrzęk miejscowy. Do wiadomości załączono również zdjęcia przedstawiające ramiona z obrzękiem, ale bez widocznych twarzy dzieci. Lekarz zaproponował matce zgłoszenie się na wizytę z dziećmi. Matka chce jednak przyjechać sama, bo objawy u dzieci już ustąpiły. Czy do zgłoszenia NOP wymagana jest obecność dzieci na wizycie? Czy zgłaszać NOP tylko na podstawie wywiadu?
Świadczenia zdrowotne udzielane dzieciom do 6. roku życia powinny być realizowane wyłącznie w ramach bezpośredniego kontaktu z pacjentem – w takim przypadku teleporada jest niezgodna z obowiązującym w POZ standardem.1 Rozpoznanie NOP trudno uznać na poradę kontrolną w trakcie leczenia dziecka, które ustalono po osobistym badaniu pacjenta (wyjątek od zakazu teleporady u dzieci do 6. rż.).
Rozpoznanie NOP u starszych dzieci (>6. rż.) bez badania przedmiotowego nie podlega rygorowi standardu organizacyjnego teleporady w POZ, lecz – jak każde świadczenie lekarskie – powinno być zgodne z aktualną wiedzą medyczną i udzielane z należytą starannością.2 Objawy u dzieci, jakie zgłosiła matka, spełniają definicję łagodnego NOP,3 ale mogą to nie być wszystkie reakcje po szczepieniu,4 a rozpoznanie niektórych z nich wymaga wiedzy medycznej. Wizyta dzieci w gabinecie lekarza POZ po wystąpieniu NOP może być uzasadniona obserwacją lekarską pod kątem innych objawów niż tylko tych zauważonych przez matkę. Ponadto z opisu przypadku wynika, że zdjęcia objawów na kończynach dzieci nie dają lekarzowi pewności co do tożsamości sfotografowanych pacjentów.
Matkę dzieci należy poinformować o prawie przedstawiciela ustawowego pacjenta do samodzielnego zgłoszenia działania niepożądanego produktu leczniczego do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.5 Jest to prawo pacjenta6 niezależne od obowiązku zgłaszania NOP przez lekarza.7
Przypisy:
1. §3 pkt 1) lit. a) tiret czwarte rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 sierpnia 2020 r. w sprawie standardu organizacyjnego teleporady w ramach podstawowej opieki zdrowotne (tekst jedn.: j Dz.U. z 2022 r., poz. 1194).2. Art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1287 z późn. zm.).
3. Zgodnie z załącznikiem nr 1 cz. I pkt. 3 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 138).
4. Objawy podlegające zgłoszeniu wymieniono w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 138).
5. Zgłoszenia do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych w trybie opisanym pod adresem: www.gov.pl/web/urpl/zglos-dzialanie-niepozadane2
6. Zawarte w art. 12a ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 581) oraz art. 36d ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (tekst jedn. Dz.U. z.2025 r., poz. 750).
7. Art. 45a ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1287).
