Czy pielęgniarka pracująca w poradni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) może odmówić podania leku lub szczepionki stosowanych off-label, ale zgodnie z zaleceniami, na przykład Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego lub Polskiego Towarzystwa Wakcynologii? Chodzi o szczepionki wysoce skojarzone typu „5 w 1” oraz „6 w 1”. Rodzic został poinformowany o pozarejestracyjnym zastosowaniu szczepionki i wyraża zgodę na jej podanie.
Zgodnie z ustawą o wykonywaniu zawodu pielęgniarka może odmówić wykonania zlecenia lekarskiego niezgodnego z jej sumieniem lub zakresem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej, Dz.U. z 2024 r., poz. 814 z późn. zm.). Przyczynę odmowy powinna niezwłocznie przekazać na piśmie przełożonemu lub osobie zlecającej oraz odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej pacjenta.
W katalogu ustawowych przesłanek uzasadnionej odmowy podania leku przez pielęgniarkę nie ma pozarejestracyjnego zastosowania leku (trudno to zakwalifikować do klauzuli sumienia). W przypadku uzasadnionych wątpliwości pielęgniarka ma jedynie prawo domagać się od lekarza, który wydał zlecenie,1 by uzasadnił potrzebę jego wykonania (na podstawie art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej, Dz.U. z 2024 r., poz. 814 z późn. zm.). Odmowa podania szczepionki, którą lekarz zlecił zgodnie z aktualną wiedzą naukową i odnotował ten fakt w dokumentacji medycznej2, jest naruszeniem prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych3 i przewinieniem zawodowym4, pod warunkiem, że zlecenie to mieści się w zakresie posiadanych kwalifikacji pielęgniarki do przeprowadzania szczepień ochronnych. W katalogu podstawowych zadań pielęgniarki POZ5 w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki chorób znajdują się:
- realizacja programów profilaktyki chorób;
- prowadzenie działań profilaktycznych u świadczeniobiorców z grup ryzyka zdrowotnego;
- profilaktyka chorób wieku rozwojowego;
- edukacja w zakresie obowiązkowych i zalecanych szczepień ochronnych przeciwko chorobom zakaźnym.
Przypisy:
1. Art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 814 z późn. zm.).2. Art. 4 ust. 1 pkt 5) ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 814 z późn. zm.).
3. Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 581 z późn. zm.).
4. Art. 36 ust. 1 z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 628 z późn. zm.).
5. Załącznik nr 2 cz. A do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie zakresu zadań lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2019 r., poz. 2335).
