Realizacja szczepień obowiązkowych i zalecanych przy braku zgody jednego rodzica

Aktualnie 17,5-letni pacjent został zapisany do POZ w 2024 roku. Nie dostarczono Karty uodpornienia z poprzedniej placówki, ponieważ od kilku lat jest w posiadaniu matki. Pacjent po kryjomu zrobił zdjęcie Karty uodpornienia i przesłał e-mailowo do POZ. Czy taki dokument wystarczy, żeby kontynuować szczepienia? Ze zdjęcia i danych z wywiadu wynika, chłopiec nie był szczepiony od 9. roku życia. Ojciec, pod którego opieką znajduje się pacjent, zgadza się na szczepienie. Z matką pacjenta nie udało się nawiązać kontaktu.

Wiadomy sprzeciw jednego z rodziców małoletniego (matki) na wykonanie szczepień ochronnych nie wywołuje skutków prawnych przy realizacji szczepień obowiązkowych. Zgodnie z wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny przepisy dotyczące obowiązkowych szczepień ochronnych są przepisami szczególnymi w stosunku do tych wszystkich przepisów, które udzielenie świadczeń zdrowotnych uzależniają od zgody pacjenta (jego przedstawiciela ustawowego).¹ Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z przepisów prawa.² Jeśli więc pacjent poddał się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu i na jego podstawie został zakwalifikowany do szczepienia – można kontynuować szczepienia obowiązkowe u nastolatka. Należy jednak pamiętać, że wymaganym elementem lekarskiej kwalifikacji do szczepień obowiązkowych u pacjenta, który ukończył 6. rok życia, a nie osiągnął pełnoletności, jest uzyskanie ustnej lub pisemnej informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazanie do szczepienia od osoby, która sprawuje prawną pieczę nad dzieckiem, albo opiekuna faktycznego³ (czyli tzw. danych z wywiadu) – w opisanym przypadku wystarczy więc uzyskać takie informacje od ojca nastolatka.

Do kontynuacji szczepień obowiązkowych nie jest wymagane posiadanie oryginału Karty uodpornienia. Obecnie papierowa Karta uodpornienia może już nie zawierać adnotacji o wszystkich zrealizowanych szczepieniach ochronnych u pacjenta, ponieważ zgodnie z prawem realizację szczepień obowiązkowych można odnotowywać w elektronicznej Karcie szczepień na platformie P1 (co zwalnia z ich wpisu do papierowej Karty uodpornienia).⁴ Aktualną historię szczepień pacjenta należy więc ustalać nie tylko na podstawie dokumentacji papierowej, lecz również poprzez wgląd w informacje o szczepieniach zgromadzone na platformie P1, do których osoby wykonujące zawód medyczny mają zapewniony wgląd bez zgody pacjenta.⁵ Historię szczepień można ustalić również na podstawie innej dostępnej dokumentacji medycznej. Jeśli dostępna dokumentacja szczepień jest niewystarczająca (nie ma Książeczki szczepień pacjenta – załącznika do Książeczki zdrowia dziecka) lub dostępne dokumenty budzą wątpliwości, należy udostępnić lekarzowi dokumentację źródłową z poradni POZ z poprzedniego miejsca leczenia – tzn. historię zdrowia i choroby pacjenta, w której odnotowane są dotychczas wykonane szczepienia, wizyty kwalifikacyjne oraz odmowy szczepień. O udostępnienie dokumentacji z poradni może wystąpić pacjent lub jego ojciec (pierwsza kopia jest wydawana bezpłatnie).⁶ Ponadto dokumentacja niezbędna do zapewnienia ciągłości świadczeń zdrowotnych (kontynuacji szczepień ochronnych) może być udostępniona nowej poradni POZ nawet bez zgody pacjenta.⁷ W przypadku wydania matce pacjenta oryginału papierowej Karty uodpornienia z powodu zmiany miejsca zamieszkania w poradni POZ powinna pozostać jej kopia lub odpis, o których udostępnienie również można zawnioskować. Przepisy prawa nie dopuszczają praktyki wydawania oryginału Karty uodpornienia rodzicom – w razie konieczności kartę uodpornienia przekazuje się za pokwitowaniem wyłącznie osobie przeprowadzającej obowiązkowe szczepienie ochronne.⁸

W przypadku opisanym w pytaniu kontynuacja szczepień zalecanych będzie możliwa dopiero po uzyskaniu przez pacjenta pełnoletniości (wiadomy sprzeciw matki, co wymagałoby uzyskania zgody sądu rodzinnego).