Cz. IV. Ogólne zasady przeprowadzania i organizacji szczepień

Ogólne zasady przeprowadzania i organizacji szczepień

1. Obowiązkowe szczepienia ochronne są realizowane szczepionkami, które zostały zakupione przez ministra właściwego do spraw zdrowia z przeznaczeniem dla realizacji Programu Szczepień Ochronnych (PSO) w populacji ogólnej lub w grupach ryzyka (dotyczy to również preparatów do realizacji szczepień obowiązkowych u osób przed lub po przeszczepieniu macierzystych komórek krwiotwórczych, przed lub po przeszczepieniu narządów miąższowych, z anatomiczną lub czynnościową asplenią; dla wymienionych wyżej grup pacjentów, również dorosłych, preparaty do realizacji tych szczepień są bezpłatne [z puli kupowanej przez Ministerstwo Zdrowia do realizacji szczepień obowiązkowych] i są dostępne za pośrednictwem stacji sanitarno-epidemiologicznych, a  procedura ich wydawania dla dorosłych jest taka sama, jak dla dzieci - przyp. red.). Obowiązkowe szczepienie ochronne może być wykonane również inną szczepionką niż szczepionka zakupiona przez ministra właściwego z przeznaczeniem dla danej grupy docelowej, jednak w takim przypadku osoba szczepiona (lub jej opiekun) ponosi koszt zakupu szczepionki.

2. O ile charakterystyka produktu leczniczego nie wskazuje inaczej, szczepienia przewidziane zgodnie z kalendarzem szczepień do realizacji w określonym miesiącu lub roku życia dziecka można wykonać jednocześnie w trakcie jednej wizyty szczepiennej – szczepionki należy podawać w różne miejsca ciała z użyciem oddzielnych strzykawek i igieł według wskazań producentów szczepionek; decyzję o liczbie i rodzaju szczepień wykonywanych w czasie jednej wizyty szczepiennej podejmuje lekarz za zgodną rodziców lub opiekunów prawnych.

3. Odstęp między podaniem:

• 2 różnych szczepionek zawierających żywe drobnoustroje nie powinien być krótszy niż 4 tygodnie (tzn. jeśli nie podano ich podczas jednej wizyty – przyp. red.);
• kolejnych dawek tej samej szczepionki powinien być zgodny z zaleceniami producenta (może on ulec wydłużeniu, lecz nie powinien być skracany);
• różnych szczepionek niezawierających żywych drobnoustrojów lub między taką szczepionką a preparatem zawierającym żywe drobnoustroje jest dowolny, z zachowaniem niezbędnego odstępu w celu uniknięcia nałożenia się potencjalnego niepożądanego odczynu poszczepiennego na kolejne szczepienie.

4. Określony w cz. I A. PSO wiek dziecka należy rozumieć jak w przykładzie: dziecko, które ukończyło 5 lat (tzn. po 5. urodzinach – przyp. red.) jest w 6. roku życia.

5. Wszystkie szczepienia zalecane niezwłocznie po ich wykonaniu należy udokumentować w elektronicznej Karcie Szczepień (e-Karta Szczepień). Po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego osoba, która je przeprowadziła, dokonuje wpisu ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzenia badania. Do dokonywania wpisów w e-Karcie Szczepień lekarz może upoważnić asystenta medycznego (pracownika medycznego, inną osobę wykonującą zawód medyczny). Szczepienie zalecane, udokumentowane w papierowej dokumentacji medycznej pacjenta, można wpisać do e-Karty Szczepień jako szczepienie historyczne.

Szczepienia wyrównawcze

1. W przypadku dzieci i młodzieży, u których z różnych przyczyn (np. długotrwałe odroczenie terminu szczepienia, niedopełnienie obowiązku szczepień, przesłanki epidemiologiczne lub organizacyjne w zakresie szczepień) nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie PSO, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze, aby zminimalizować ryzyko zachorowania u nieszczepionej osoby.

2. Szczepienie wyrównawcze przeciw zakażeniom i chorobom zakaźnym objętym obowiązkiem szczepień ochronnych, są obowiązkowe do ukończenia wieku wskazanego w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. poz. 2077 [na ryc. 1 i ryc. 2 zakres wieku zaznaczony żółtym kolorem – przyp. red.]). Po ukończeniu wieku dla którego dane szczepienie jest obowiązkowe, szczepienie to nie jest już wymagane prawem i staje się szczepieniem jedynie zalecanym (osoba szczepiona ponosi koszt zakupu szczepionki [na ryc. 1 i ryc. 2 zakres wieku zaznaczony niebieskim lub zielonym kolorem – przyp. red.]). W przypadku szczepionek, które wymagają wielodawkowego schematu szczepienia podstawowego, szczepienie rozpoczęte przed ukończeniem wieku, dla którego jest ono obowiązkowe, jest kontynuowane bezpłatnie dla osoby szczepionej, aż do zakończenia cyklu szczepienia podstawowego z użyciem szczepionek zakupionych ze środków publicznych – tych samych, którymi rozpoczęto szczepienie.

3. Szczepienia wyrównawcze należy prowadzić według indywidualnego planu szczepień – indywidualnego kalendarza szczepień (IKSz). Szczepienia w ramach IKSz mają prowadzić co najmniej do uodpornienia przeciwko chorobom zakaźnym, które są objęte obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi, a ponadto za zgodą rodziców, opiekunów prawnych lub osoby szczepionej również przeciwko innym chorobom zakaźnym (tzn. w ramach szczepień zalecanych – przyp. red.). W IKSz lekarz planuje terminy przeprowadzenia szczepień ochronnych przeciwko chorobom zakaźnym z zastosowaniem dostępnych szczepionek i odpowiednich schematów szczepień przewidzianych dla danej osoby (z uwzględnieniem jej wieku i stanu zdrowia) oraz z uwzględnieniem ChPL tych szczepionek (można stosować szczepionki zakupione przez rodziców, opiekunów prawnych lub osobę szczepioną). Plan IKSz wpisuje się do dokumentacji medycznej. Lekarz informuje rodziców, opiekunów prawnych lub osoby szczepione o rodzaju i terminach przeprowadzenia szczepień przewidzianych w IKSz, a także o przesłankach jego zastosowania. W dokumentacji medycznej lekarz zapisuje informację o rozmowie.

4. U osób, u których nie udokumentowano przeprowadzenia szczepienia podstawowego, należy je przeprowadzić. W przypadku wątpliwości, co do stanu uodpornienia, przeprowadzenie szczepienia można poprzedzić oznaczeniem stężenia swoistych przeciwciał.

5. U osób, u których udokumentowano przeprowadzenie szczepienia podstawowego w niepełnym zakresie, niezależnie od odstępu czasu od podania ostatniej udokumentowanej dawki szczepienia, nie należy ponawiać pełnego szczepienia podstawowego, lecz jedynie uzupełnić brakujące dawki. U osób z niedoborem odporności mogą obowiązywać odrębne wytyczne w tym zakresie.

6. Mimo braku dokumentów potwierdzających przeprowadzenie szczepienia przeciwko gruźlicy, nie należy go przeprowadzać u osoby z blizną poszczepienną lub która chorowała na gruźlicę albo miała styczność z chorym na gruźlicę. Po wykluczeniu gruźlicy u osoby, która miała styczność z chorym na gruźlicę, szczepienie należy wykonać jak najszybciej (dotyczy dzieci do 15. rż. – przyp. red.). W przypadku wątpliwości dotyczących kwalifikacji do szczepienia można się skonsultować w poradni specjalistycznej przeprowadzającej szczepienia ochronne.

Szczepienia pracownicze

Szczepienia pracownicze są określone w:
1) rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2012 r. w sprawie wykazu rodzajów czynności zawodowych oraz zalecanych szczepień ochronnych wymaganych u pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy lub podwładnych podejmujących pracę, zatrudnionych lub wyznaczonych do wykonywania tych czynności (Dz. U. poz. 40);
2) rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. poz. 716, z 2008 r. poz. 288 oraz z 2020 r. poz. 2234).

Są one finansowane w całości przez pracodawców (z wyjątkiem szczepienia przeciwko WZW typu B pracowników wykonujących zawody medyczne, które są finansowane ze środków publicznych [p. Kto zapłaci za obowiązkowe szczepienie przeciwko WZW typu B personelu medycznego? – przyp. red.]).