Opracowała: mgr Małgorzata Ściubisz
W szwedzkim populacyjnym badaniu kohortowym z retrospektywnym zbieraniem danych oceniono skuteczność rzeczywistą 4-walentnej szczepionki przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV-4) w zapobieganiu zmianom dysplastycznym szyjki macicy co najmniej drugiego stopnia (CIN2+) u młodych kobiet. Dane do badania uzyskano z oficjalnych krajowych rejestrów.
Program powszechnych szczepień rozpoczęto w 2007 r. i objęto nim dziewczęta w wieku 13–17 lat (schemat 3-dawkowy). W latach 2013–2014 szczepiono dziewczęta w wieku 10–12 lat oraz w ramach szczepień wychwytujących nastolatki w wieku 13–18 lat. W 2015 r. schemat szczepienia zmieniono na 2-dawkowy i realizowano w populacji dziewcząt w wieku 10–12 lat. Do 2019 r. stosowano niemal wyłącznie HPV-4, a później również szczepionkę 9-walentną. Populacyjny program badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy obejmował kobiety w wieku 23–64 lat (zaproszenie na badanie wysyłano co 3 lata do kobiet w wieku 23–49 lat oraz co 5 lat do kobiet w wieku 50–64 lat). Początkowo program opierał się na wykonywaniu badania cytologicznego, ale od 2015 r. podstawową metodą był test HPV-DNA. Uczestniczki badania obserwowano do momentu rozpoznania CIN2+, ukończenia 36. rż., otrzymania 2- lub 9-walentnej szczepionki przeciwko HPV, maksymalnie do 31 grudnia 2022 r. Kryteria wykluczające obejmowały m.in. rozpoznanie zmiany dysplastycznej szyjki macicy oraz szczepienie przeciwko HPV przed włączeniem do badania. Główny punkt końcowy stanowiły CIN2+ (w tym rak gruczołowy in situ oraz inwazyjny rak szyjki macicy) potwierdzone w badaniu histologicznym.
Populację badania utworzyło 2 200 495 dziewcząt i kobiet w wieku 10–35 lat, które w latach 2006–2022 mieszkały w Szwecji. W okresie obserwacji ≥1 dawkę HPV-4 otrzymało 584 676 kobiet, a pozostałe uczestniczki badania (1 615 819) pozostały niezaszczepione. Ogółem wykazano, że w populacji kobiet, które otrzymały ≥1 dawkę HPV-4, w porównaniu z kobietami nieszczepionymi, ryzyko CIN2+ było o 38% mniejsze (iloraz współczynników zapadalności [IRR]: 0,62 [95% CI: 0,60–0,63]). Efekt ochronny zależał od wieku, w którym wykonano szczepienie. U kobiet zaszczepionych ≥1 dawką HPV-4 w wieku 10–14 lat ryzyko było o 50% mniejsze (IRR: 0,50 [95% CI: 0,47–0,52]), u zaszczepionych w wieku 15–16 lat o 46% mniejsze (IRR: 0,54 [95% CI: 0,52–0,56]), u zaszczepionych w wieku 17–20 lat o 44% mniejsze (IRR: 0,66 [95% CI: 0,64–0,68]), natomiast u zaszczepionych w wieku 21–35 lat o 11% mniejsze (IRR: 0,89 [95% CI: 0,85–0,94]). Skuteczność HPV-4 w zależności od liczby podanych dawek w całej analizowanej populacji wyniosła 27% dla 1 dawki (IRR: 0,73 [95% CI: 0,69–0,78]), 30% dla 2 dawek (IRR: 0,70 [95% CI: 0,66–0,74]) i 41% dla 3 dawek (IRR: 0,59 [95% CI: 0,58–0,61]). W analizie uwzględniającej wiek w momencie szczepienia i liczbę przyjętych dawek wykazano, że w populacji kobiet zaszczepionych HPV-4 przed ukończeniem 17. rż. skuteczność 1, 2 lub 3 dawek była podobna, choć obserwowany efekt ochronny był tym większy im wcześniej wykonano szczepienie. Skuteczność 1, 2 lub 3 dawek w zapobieganiu CIN2+ u kobiet zaszczepionych przed ukończeniem 15. rż. wyniosła odpowiednio 58% (IRR: 0,42 [95% CI: 0,33–0,52]), 46% (IRR: 0,54 [95% CI: 0,47–0,63]) lub 50% (IRR: 0,50 [95% CI: 0,47–0,53]), u kobiet zaszczepionych w wieku 15–16 lat wyniosła 40% (IRR: 0,60 [95% CI: 0,52–0,70]), 45% (IRR: 0,55 [95% CI: 0,49 0,62]) lub 46% (IRR: 0,54 [95% CI: 0,52–0,56]). Z kolei u kobiet zaszczepionych w wieku 17–20 lat skuteczność 1 dawki lub 2 dawek była mniejsza niż 3 dawek i wyniosła odpowiednio 27% (IRR: 0,73 [95% CI: 0,66–0,81]), 28% (IRR: 0,72 [95% CI: 0,66–0,79]) i 36% (IRR: 0,64 [95% CI: 0,61–0,66]). W przypadku kobiet szczepionych po ukończeniu 21. rż. efekt ochronny, choć nieduży (14%), obserwowano tylko po podaniu 3 dawek HPV-4 (IRR: 0,86 [95% CI: 0,80–0,92]).
Autorzy badania wyciągnęli wniosek, że program powszechnych szczepień przeciwko HPV z użyciem preparatu 4-walentnego znacznie zmniejszył zachorowalność na CIN2+ w populacji młodych kobiet. Wykazano, że wśród kobiet zaszczepionych przed ukończeniem 17. rż., a zwłaszcza przed ukończeniem 15. rż., skuteczność 1 dawki lub 2 dawek HPV-4 była podobna do skuteczności 3 dawek. Nastolatki szczepione po ukończeniu 17. rż. odnosiły korzyść dopiero po podaniu 3 dawek.
