Opracowała: mgr Małgorzata Ściubisz
W populacyjnym badaniu kohortowym z retrospektywnym zbieraniem danych przeprowadzonym w Holandii oceniono skuteczność rzeczywistą 2-walentnej szczepionki przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV-2) w zapobieganiu rakowi szyjki macicy i zmianom dysplastycznym szyjki macicy co najmniej dużego stopnia (CIN3+) u młodych kobiet.
W Holandii program powszechnych szczepień przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) z użyciem HPV-2 rozpoczęto w 2010 roku, ale poprzedzono go akcją szczepień wychwytujących w populacji dziewcząt w wieku 13–16 lat (roczniki 1993–1996). Szczepienie realizowano w schemacie 3-dawkowym. Rutynowy program badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy obejmuje kobiety w wieku 30–60 lat. Badania w ramach programu wykonywane są co 5–10 lat w zależności od wieku kobiety i wyników wceśniejszych badań (test w kierunku wysokoonkogennych typów HPV [HPV HR], badanie cytologiczne lub histologiczne). Wyjściową populację badania stanowiły kobiety w wieku 30 lat, które kwalifikowały się do programu szczepień wychwytujących z użyciem HPV-2 w wieku 16 lat (lata 2009–2010) i które w 2023 roku po raz pierwszy mogły skorzystać z programu badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. Kobiety uznawano za w pełni zaszczepione, jeżeli otrzymały 3 dawki HPV-2 (odstęp między pierwszą a drugą dawką 21–150 dni, a między drugą a trzecią ≥120 dni) lub 2 dawki HPV-2 w odstępie ≥150 dni. Za częściowo zaszczepione uznawano kobiety, które otrzymały 1 dawkę szczepionki albo 2 lub 3 w schemacie innym niż wskazano wyżej. Kobiety, które nie otrzymały ani jednej dawki, uznawano za nieszczepione. Dane do badania uzyskano z oficjalnych krajowych rejestrów, m.in. Palga (Pathologisch Anatomisch Landelijk Geautomatiseerd Archief), który gromadzi wyniki badań cytologicznych i histologicznych (również tych wykonywanych poza programem przesiewowym) ze wszystkich laboratoriów działających na terenie Holandii. Głównym punktem końcowym w badaniu był rak szyjki macicy lub CIN3+ potwierdzone w badaniu histologicznym.
Analizą objęto populację 103 059 kobiet w wieku 30 lat, w tym 47 130 (45,7%) w pełni zaszczepionych HPV-2 (98% otrzymało 3 dawki), 5098 (5%) częściowo zaszczepionych (44% otrzymało 1 dawkę, a 56% 2 dawki w odstępie <150 dni). Pozostałych 50 831 (49,3%) kobiet nie zaszczepiono przeciwko HPV. Ogółem w całej populacji rozpoznano 49 przypadków raka szyjki macicy, w tym 5 (skumulowane ryzyko: 0,011%) u kobiet w pełni zaszczepionych, 2 przypadki (0,039%) wśród częściowo zaszczepionych i 42 (0,083%) wśród kobiet nieszczepionych przeciwko HPV. W analizie skorygowanej o znane czynniki zakłócające wykazano, że u kobiet w wieku 30 lat, które w wieku 16 lat otrzymały pełne szczepienie przeciwko HPV preparatem 2-walentnym, ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy było o 91,5% mniejsze niż u kobiet nieszczepionych (skorygowane ryzyko względne [aRR]: 0,085 [95% CI: 0,025–0,24]). Wśród kobiet zaszczepionych w niepełnym schemacie obserwowano trend w kierunku mniejszego ryzyka (o 48%), ale wynik nie osiągnął istotności statystycznej, prawdopodobnie z powodu zbyt małej liczby przypadków (aRR: 0,52 [95% CI: 0,12–1,71]). Z kolei CIN3+ ogółem rozpoznano u 957 kobiet, w tym u 166 (skumulowane ryzyko: 0,36%) zaszczepionych HPV-2 w pełnym schemacie, u 30 (0,63%) zaszczepionych częściowo i 761 (1,58%) kobiet nieszczepionych przeciwko HPV. W analizie skorygowanej o znane czynniki zakłócające wykazano, że u kobiet w wieku 30 lat, które w wieku 16 lat otrzymały pełne szczepienie przeciwko HPV preparatem 2-walentnym, ryzyko rozwoju CIN3+ było o 81% mniejsze niż u kobiet nieszczepionych (aRR: 0,19 [95% CI: 0,16–0,23]). U kobiet zaszczepionych w niepełnym schemacie ryzyko to było mniejsze o 58% (aRR: 0,42 [95% CI: 0,30–0,57]).
Autorzy badania wyciągnęli wniosek, że szczepienie przeciwko HPV w pełnym schemacie z użyciem preparatu 2-walentnego wykonane w wieku 16 lat charakteryzuje się bardzo dużą skutecznością w zapobieganiu rakowi szyjki macicy u młodych kobiet. Otrzymane wyniki wskazują, że ochrona poszczepienna utrzymuje się co najmniej do 30. roku życia.
