Eliminacja odry na świecie – co udało się osiągnąć w ciągu 20 lat?

19.11.2021
Progress toward regional measles elimination – worldwide, 2000–2020
Dixon M.G., Ferrari M., Antoni S. i wsp.
MMWR Morb. Mortal. Wkly Rep. 2021; 70: 1563–1569

Opracowała Małgorzata Ściubisz

W jednym z ostatnich numerów czasopisma „Morbidity and Mortality Weekly Report” opublikowano raport podsumowujący działania z lat 2000–2020 w ramach „Global Vaccine Action Plan”, przyjętego w 2012 roku przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia (World Health Assembly), którego celem była eliminacja odry w 5 z 6 Regionów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do 2020 roku.

WHO podaje, że w ciągu 20 lat liczba zgonów z powodu odry na świecie zmniejszyła się o 94% – z 1 072 800 w 2000 roku do 60 700 w 2020 roku. Oszacowała także, że wciągu 20 lat dzięki szczepieniu przeciwko odrze udało się zapobiec prawie 32 mln zgonów z jej powodu.

Niestety w 2020 roku, w czasie pandemii COVID-19, miliony dzieci nie otrzymało szczepienia przeciwko odrze. Choć w latach 2000–2019 odsetek dzieci w wieku 13–24 miesięcy zaszczepionych 1 dawką szczepionki zawierającej wirusa odry (MCV1) zwiększył się z 72 do 86%, to w 2020 roku zmniejszył się do 84%. Zmniejszenie odsetka zaszczepionych odnotowano w niemal wszystkich Regionach WHO, w tym również w Regionie Europejskim. W tym samym okresie czasu zwiększyła się również liczba krajów, w których odsetek dzieci zaszczepionych MCV1 osiągnął ≥90% – z 86 (45%) do 119 (61%), jednak w 2020 roku zmniejszyła się do 75 (39%).

W latach 2020–2021 zwiększyła się liczba krajów, które wprowadziły 2. dawkę szczepienia preparatami zawierającymi wirusa odry (MCV2) do powszechnych programów szczepień (PSO) – z 95 (50%) do 179 (92%), z czego 2 kraje wprowadziły MCV2 do PSO w 2020 roku (Madagaskar, Nigeria). Podobnie jak w przypadku MCV1, w latach 2000–2019 odsetek dzieci zaszczepionych MCV2 na świecie zwiększył z 18 do 71%, ale w 2020 roku zmniejszył się do 70%. W Europejskim Regionie WHO odsetek dzieci zaszczepionych MCV2 wyniósł 91% (poniżej progu zapewniającego odporność populacyjną). Dodatkowo w 2020 roku, w 24 krajach na świecie, ok. 36 mln osób zaszczepiono MCV w ramach programów szczepień wychwytujących. Niestety realizację większości tych programów wstrzymano z powodu pandemii COVID-19. Szacuje się, że w wyniku tego niemal 93 mln osób na świecie nie zostało zaszczepionych przeciwko odrze.

W 2020 roku wszystkie 194 kraje członkowskie WHO prowadziły nadzór epidemiologiczny nad odrą, a niemal wszystkie (193) miały dostęp do standaryzowanych metod diagnostyki laboratoryjnej odry w ramach Światowej Sieci Laboratoriów ds. Diagnostyki Odry i Różyczki (Global Measles and Rubella Laboratory Network – GMRLN) nadzorowanej przez WHO (w Polsce Narodowe Laboratorium ds. Diagnostyki Odry i Różyczki znajduje się w Zakładzie Wirusologii Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-Państwowego Instytutu Badawczego – przyp. red.). Mimo tego dostępu w 2020 roku nadzór nad odrą istotnie się pogorszył – do laboratoriów wpłynęło łącznie 122 517 próbek do badania w kierunku zakażenia wirusem odry, najmniej w ciągu ostatnich 10 lat.

W latach 2000–2016 zapadalność na odrę zmniejszyła się o 88% – ze 145 do 18/1 000 000, ale w 2019 roku ponownie się zwiększyła do 120/1 000 000. W 2020 roku odnotowano zmniejszenie zapadalności na odrę do 22/1 000 000, jednak w raporcie zwrócono uwagę, że nie jest do końca jasne, czy wskaźnik ten odpowiada rzeczywistości. Mniejsza zapadalność mogła być wynikiem zmniejszenia transmisji wirusa w wyniku odporności nabytej w czasie ognisk epidemicznych odry w latach 2017–2019, działań przeciwepidemicznych wprowadzonych w związku z COVID-19, lub oby tych czynników. Mogła być również spowodowana niedoszacowaniem liczby przypadków z powodu zmiany zachowań zdrowotnych populacji w czasie pandemii COVID-19 (mniej osób zgłaszało się do placówek opieki zdrowotnej), zmniejszenia dostępności świadczeń zdrowotnych, raportowania zachorowań przez podmioty lecznicze lub ogólnego zakłócenia działania systemów zdrowotnych w czasie pandemii. Zarejestrowane w 2020 roku na świecie duże ogniska epidemiczne odry (łącznie 26, głównie w krajach Regionu Afrykańskiego) sugerują, że zgłoszono liczba przypadków odry była zaniżona.

Na koniec 2020 roku 81 (45%) krajów członkowskich WHO utrzymało status kraju wolnego od rodzimych zachorowań na odrę, ale żaden nowy kraj go nie uzyskał. Co więcej w Regionie Ameryki Północnej i Południowej WHO, który w 2016 roku jako pierwszy na świecie osiągnął całkowitą eliminacje odry, ponownie stwierdzono transmisję zachorowań endemicznych – w Brazylii oraz Wenezueli. Od 2016 roku ponowną transmisję endemicznego wirusa odry stwierdzono także w 9 innych krajach (Albania, Kambodża, Czechy, Niemcy, Litwa, Mongolia, Słowacja, Wielka Brytania, Uzbekistan). Żaden Region WHO nie osiągnął i nie utrzymał statusu wolnego od rodzimych zachorowań na odrę.

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Przegląd badań