Opracowała: mgr Małgorzata Ściubisz
W przeglądzie systematycznym piśmiennictwa z metaanalizą oceniono ryzyko zapalenia mięśnia sercowego lub osierdzia związanych ze szczepieniem przeciwko COVID-19 w zależności od wieku, płci, typu szczepionki oraz rodzaju dawki (podstawowa, przypominająca).
Przeszukano 5 elektronicznych baz publikacji medycznych (PubMed, Embase, Cochrane, MedRxiv, Social Science Research) za okres do listopada 2023 roku. Analizę przeprowadzono zgodnie z wytycznymi Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions oraz Preferred Reporting Items for Systematic Review and Meta-Analyses (PRISMA). Dodatkowo dokonano przeglądu piśmiennictwa uwzględnionego w innych przeglądach systematycznych na ten temat, a także źródeł tzw. szarej literatury. Kwalifikowano badania: (1) RCT, bez randomizacji z grupą kontrolną, kohortowe z prospektywnym lub retrospektywnym zbieraniem danych, kliniczno-kontrolne, w tym przeprowadzone metodą self-controlled case series, (2) dotyczące dowolnej populacji kwalifikującej się do szczepienia przeciwko COVID-19, (3) porównujące grupę szczepioną i nieszczepioną oraz (4) oceniające ryzyko wystąpienia co najmniej jednego z następujących zdarzeń: zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia lub zapalenie mięśnia sercowego/osierdzia (jako złożony punkt końcowy) w zależności od wieku i płci. Wykluczono badania oparte na danych z biernego nadzoru nad niepożądanymi odczynami poszczepiennymi oraz bez precyzyjnie określonego czasu obserwacji. Jakość poszczególnych badań oceniono za pomocą narzędzia ROBINS-E.
Ostatecznie w przeglądzie uwzględniono 17 badań (przedstawionych w 21 artykułach), w tym 9 kohortowych, 6 kliniczno-kontrolnych typu selfcontrolled case series, 1 badanie kliniczno-kontrolne oraz 1 wykorzystujące zarówno analizę kohortową, jak i typu self-controlled case series. Większość badań przeprowadzono w Ameryce Północnej (5) lub Europie (7), pozostałe na Bliskim Wschodzie (3) lub w Azji (2). Wszystkie zakwalifikowane badania dotyczyły szczepionek mRNA, a 4 dodatkowo oceniały preparaty wektorowe. W 14 badaniach skupiono się na podstawowym schemacie szczepienia, a w 8 dodatkowo oceniono dawki przypominające. W 12 badaniach oceniono ryzyko zapalenia mięśnia sercowego, w 7 ryzyko zapalenia osierdzia, natomiast w 8 – ryzyko obu tych zdarzeń (złożony punkt końcowy). W 12 badaniach oceniane punkty końcowe identyfikowano tylko na podstawie rozpoznania w klasyfikacji ICD, natomiast w 5 badaniach rozpoznanie dodatkowo weryfikowano (kryteria przypadku wg Brighton Collaboration lub amerykańskich Centers for Disease Control and Prevention).
Ogółem wykazano, że ryzyko zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia dotyczyło szczepionek mRNA przeciwko COVID-19 i było większe u młodych mężczyzn w wieku 12–39 lat, zwłaszcza po podaniu drugiej dawki szczepionki (z wyjątkiem nastolatków w wieku 12–17 lat szczepionych preparatem Comirnaty, u których największe ryzyko obserwowano po podaniu dawki przypominającej). U mężczyzn w wieku ≥40 lat ryzyko zapalenia mięśnia sercowego związanego ze szczepieniem przeciwko COVID-19 było bardzo małe.
Po szczepieniu preparatem Comirnaty największe ryzyko zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia dotyczyło chłopców w wieku 12–17 lat (ryzyko względne [RR]: 9,83 [95% CI: 5,16–18,72]; 10 badań, umiarkowana jakość danych). Oszacowano, że jest to niemal 6 dodatkowych przypadków na 100 000 podanych dawek (ryzyko bezwzględne [AR]: 5,93 [95% CI: 1,98–9,89]). W tej grupie wiekowej największe ryzyko dotyczyło dawki przypominającej (RR: 21,75 [95% CI: 5,22–90,68]; 3 badania, umiarkowana jakość danych) i dawki drugiej (RR: 19,13 [95% CI: 7,48–48,93]; 8 badań, umiarkowana jakość danych). Po podaniu drugiej dawki było to 10 dodatkowych przypadków na 100 000 podanych dawek (AR: 10,18 [95% CI: 0,50–19,87]), dla dawki przypominającej 6 dodatkowych przypadków na 100 000 podanych dawek (AR: 6,22 [95% CI: od -9,89 do 22,33]; wynik nieistotny statystycznie). Zwiększone ryzyko zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia utrzymywało się do wieku 39 lat, ale było mniejsze niż wśród nastolatków. U młodych mężczyzn w wieku 18–24 lat było prawie 3,5-krotnie większe w porównaniu z brakiem szczepienia (RR: 3,43 [95% CI: 2,47–4,74]; 7 badań, niska jakość danych) i były to >3 dodatkowe przypadki na 100 000 podanych dawek (AR: 3,54 [95% CI: 1,76–5,32]). Największe ryzyko stwierdzono po podaniu dawki drugiej (RR: 6,37 [95% CI: 4,53–8,95]; 5 badań, niska jakość danych). Z kolei w grupie wiekowej 25–39 lat ryzyko to było prawie 3-krotnie większe (RR: 2,89 [95% CI: 2,31–3,61]; 6 badań, niska jakość danych) i był to niespełna 1 dodatkowy przypadek na 100 000 podanych dawek (AR: 0,99 [95% CI: 0,54–1,43]). Wśród mężczyzn w wieku ≥40 lat ryzyko zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia związane ze szczepieniem było minimalne (RR:1,17 [95% CI: 1,01–1,34]; 9 badań, niska jakość danych). W populacji kobiet ryzyko zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia związane ze szczepieniem Comirnaty było znacznie mniejsze niż wśród mężczyzn. Dotyczyło głównie nastolatek w wieku 12–17 lat (RR: 5,12 [95% CI: 2,59–10,09]; 9 badań, umiarkowana jakość danych) i było to <0,3 przypadku na 100 000 podanych dawek (AR: 0,26 [95% CI: 0,08–0,43]). Największe ryzyko obserwowano po podaniu drugiej dawki Comirnaty (RR: 11,41 [9% CI: 4,57–28,45]; 8 badań, umiarkowana jakość danych) i było to <0,6 przypadku na 100 000 podanych dawek (AR: 0,63 [95% CI: od -0,10 do 1,36]). W grupie młodych kobiet w wieku 18–24 lat i 25–39 lat ryzyko to było mniejsze niż u nastolatek (RR odpowiednio: 4,03 [95% CI: 2,82–5,76], 6 badań, niska jakość danych; 3,17 [95% CI: 1,98–5,07]; 5 badań, niska jakość danych), natomiast u kobiet w wieku ≥40 lat było minimalne (RR: 1,66 [95% CI: 1,38–2,00]).
Po szczepieniu preparatem Spikevax różnice w ryzyku zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia między płciami były mniej widoczne. Największe ryzyko dotyczyło młodych mężczyzn i kobiet w wieku 18–24 lat. U mężczyzn ryzyko to było 7-krotnie większe w porównaniu z brakiem szczepienia (RR: 7,07 [95% CI: 4,34–11,50]; 5 badań, umiarkowana jakość danych), co dawało 12 dodatkowych przypadków na 100 000 podanych dawek (AR: 12,23 [95% CI: 5,89–18,58]). Było większe po podaniu drugiej dawki niż pierwszej (RR: 14,14 [95% CI: 8,35–23,96]; 4 badania, umiarkowana jakość danych; AR: 20,02 [95% CI: 10,47–29,57]). Z kolei u kobiet w tej grupie wiekowej ryzyko było >8-krotnie większe w porównaniu z brakiem szczepienia (RR: 8,76 [95% CI: 3,66–20,99]; 5 badań, umiarkowana jakość danych), co odpowiadało niemal 1,5 dodatkowym przypadkom na 100 000 podanych dawek (AR: 1,41 [95% CI: 0,37–2,46]). Ryzyko było również większe po podaniu drugiej dawki niż pierwszej (RR: 11,39 [95% CI: 1,66–77,99]; 3 badania, umiarkowana jakość danych; AR: 2,83 [95% CI: 0,79–4,88]; 4 badania, umiarkowana jakość danych). W grupie wiekowej 25–39 lat zarówno u mężczyzn, jak i kobiet ogółem ryzyko było około 5-krotnie większe w porównaniu z brakiem szczepienia (RR odpowiednio: 5,39 [95% CI: 3,28–8,87]; 4 badania, umiarkowana jakość danych; 5,07 [95% CI: 2,21–11,66]; 4 badania, umiarkowana jakość danych). Oszacowano, że były to >4 dodatkowe przypadki na 100 000 podanych dawek u mężczyzn (AR: 4,6 [95% CI: 1,55–7,74]) oraz nieco >1 dodatkowy przypadek na 100 000 podanych dawek u kobiet (AR: 1,20 [95% CI: od -0,15 do 2,55]). Wśród mężczyzn i kobiet w wieku ≥40 lat ryzyko zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia było najmniejsze, ale większe wśród kobiet (RR: 2,39 [95% CI: 1,60–3,56]; 6 badań, niska jakość danych; AR: 0,25 [95% CI: od -0,16 do 0,67]; 5 badań, niska jakość danych) niż wśród mężczyzn (RR: 1,82 [95% CI: 1,35–2,46]; 6 badań, niska jakość danych; AR: 0,48 [95% CI: 0,08–0,89]; 5 badań, niska jakość danych). Nie udało się oszacować ryzyka w populacji osób w wieku 12–17 lat, ponieważ tylko 1 badanie oceniające szczepionkę Spikevax dotyczyło tej grupy wiekowej.
Zaobserwowano również, że ryzyko zapalania mięśnia sercowego i/lub osierdzia wydaje się być większe po szczepieniu preparatem Spikevax niż Comirnaty. Natomiast szczepienie preparatem wektorowym zwiększyło ryzyka zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia.
Autorzy badania wyciągnęli wniosek, że ich analiza zwiększa dokładność szacunków dotyczących ryzyka zapalenia mięśnia sercowego i/lub osierdzia po szczepieniu preparatami mRNA przeciwko COVID-19, co ma istotne znacznie m.in. dla formułowania zaleceń.
