Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Choroby zakaźne. Pobieranie wymazu z części nosowej gardła

27.05.2020
dr n. med. Piotr Sawiec1, dr n. med. Weronika Rymer2, dr n. med. Tomasz Ozorowski3
1 Zastępca redaktora naczelnego „Medycyny Praktycznej – Pediatrii”, 2 Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów Odpornościowych, Uniwersytet Medyczny im. Piastow Śląskich we Wrocławiu, 3 Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Autorki zdjęć: Maria Niebielecka, Jolanta Łukaszczyk

Jak cytować: Sawiec P., Rymer W., Ozorowski T.: Praktyka kliniczna – choroby zakaźne. Pobieranie wymazu z części nosowej gardła. Med. Prakt., 2020; 5: 105–109

Skróty: CDC – Centers for Disease Control and Prevention, PCR (polymerase chain reaction) – reakcja łańcuchowa polimerazy, SARS-CoV-2 – koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2 

Wprowadzenie

Wymaz z części nosowej gardła (nosogardła) jest procedurą uzyskiwania materiału do wykrywania różnych drobnoustrojów bytujących w górnych drogach oddechowych: wirusów (m.in. wirus RS, grypy lub paragrypy, SARS-CoV-2) i bakterii (np. Bordetella pertussis, Streptococcus pneumoniae). W zależności od podejrzewanego drobnoustroju pobrany materiał można wykorzystać do wykonania testów zarówno kasetkowych/antygenowych, jak i molekularnych (PCR).
Aktualnie podstawowym wskazaniem do pobrania wymazu z części nosowej gardła jest podejrzenie zakażenia SARS-CoV-2 (metoda preferowana przez amerykańskie Centers for Disease Control and Prevention [CDC]). Według CDC pobieranie wymazu z ustnej części gardła nie jest obowiązkowe. Można jednak pobrać wymaz z kilku miejsc (np. ustnej części gardła i nosowej części gardła, używając 2 wymazówek lub 1 wymazówki w powyższej kolejności) i zgodnie z instrukcją wymazówki umieścić w tej samej probówce, co zwiększa czułość testu.

Przeciwwskazania i powikłania

Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do pobrania wymazu z części nosowej gardła. Do przeciwwskazań względnych zalicza się niedawno przebyty uraz lub wady anatomiczne twarzoczaszki oraz nasiloną skazę krwotoczną – mogą one utrudniać wprowadzenie wymazówki lub zwiększać ryzyko miejscowego urazu i krwawienia. Powikłania są następstwem miejscowego urazu tkanek (krwawienie, bolesność lub dyskomfort). Procedura może sprowokować kaszel i kichanie, a niekiedy wymioty (wskutek podrażnienia tylnej ściany gardła).

Niezbędny sprzęt

Środki ochrony indywidualnej

Pobierany materiał jest zakaźny, a procedura może generować powstanie aerozolu (w przypadku kichnięcia lub kaszlu), dlatego też osoba pobierająca wymaz powinna zastosować środki ochrony indywidualnej: nieprzemakalny fartuch z długim rękawem, rękawiczki, maskę i gogle lub przyłbicę (przy pobieraniu wymazu od osoby podejrzanej o zakażenie SARS-CoV-2 najlepiej stosować maskę filtrującą FFP2/FFP3 [w przypadku niedostępności dopuszczalna jest maska chirurgiczna, zwłaszcza gdy praca nie jest wykonywana w ciągłym narażeniu], przyłbicę, dodatkowy fartuch, np. flizelinowy, i podwójne rękawiczki – wewnętrzne zakładane pod mankiet, a zewnętrzne na mankiet fartucha).
Procedurę należy przeprowadzić w oddzielnym i odpowiednio wentylowanym pomieszczeniu. Pacjent powinien mieć założoną maskę, którą zdejmuje tuż przed wykonaniem procedury.

Zestaw do pobierania wymazu

Przed wykonaniem procedury należy przygotować zestaw do wymazu. Rodzaj drobnoustroju oraz planowanego testu decydują o rodzaju wymazówki oraz podłoża.
Do pobrania wymazów do badania metodą PCR należy używać tylko wymazówek z włókien syntetycznych, nawiniętych na trzonek z tworzywa sztucznego (inne mogą powodować zahamowanie PCR). Nie wolno używać wymazówek z materiałów organicznych (np. bawełny, drewna) ani z alginianem wapnia, ponieważ mogą one hamować PCR. Również w przypadku pobierania wymazu do badania w kierunku krztuśca nie należy używać końcówek bawełnianych ani ze sztucznego jedwabiu (rayon). Uniwersalne wydają się wymazówki poliestrowe, dakronowe lub nylonowe na plastikowym trzonku. Na trzonku wymazówki znajdują się: fabrycznie naniesiony znacznik określający głębokość, na jaką należy ją wprowadzić, oraz przewężenie, w którym należy ją złamać po włożeniu do probówki.
W przypadku diagnostyki w kierunku SARS--CoV-2 można wykorzystać:
1) zestawy komercyjne – zawierają giętką flokowaną wymazówkę z tworzywa sztucznego oraz probówkę z podłożem wirusologicznym
2) zestawy home made (do wymazów z gardła i nosa), które zawierają:
   a) jałowe flokowane lub standardowe wymazówki wykonane z tworzywa sztucznego, z wacikami z dakronu, wiskozy lub sztucznego jedwabiu
   b) probówki z jałowym, buforowanym 0,9% roztworem NaCl w objętości pozwalającej na zanurzenie końcówki wymazówki (ryc. 1).


Ryc. 1. A – sprzęt potrzebny do przygotowania zestawu home made: 1 – igła do nabrania 0,9% roztworu NaCl, 2 – strzykawka, 3 – małe opakowanie 0,9% roztworu NaCl (należy korzystać z małych opakowań, aby uniknąć zanieczyszczenia roztworu w przypadku jego wielokrotnego używania), 4 – wymazówka, 5 – probówka. B – do strzykawki należy nabrać w sposób jałowy 0,9% roztwór NaCl. C – ok. 1 ml roztworu należy przelać do probówki, w której zostanie umieszczona wymazówka po pobraniu wymazu

Przed pobraniem wymazu należy opisać probówkę, w której zostanie umieszczona wymazówka, i nakleić na nią kod (jeśli jest wymagany; ryc. 2).


Ryc. 2. Opisanie i zakodowanie probówki na wymazówkę. Na probówce powinno się umieścić następujące informacje: imię i nazwisko pacjenta, PESEL, data i godzina pobrania wymazu

Instrukcja pobrania wymazu z części nosowej gardła

1. Pacjent powinien siedzieć w pozycji wyprostowanej, w miarę możliwości z podparciem tyłu głowy; głowa może być ustawiona pionowo lub nieco odchylona ku tyłowi.
2. Poinformuj pacjenta, że procedura może być nieprzyjemna, ponieważ wymazówkę trzeba wsunąć głęboko.
3. Poproś pacjenta o zdjęcie maseczki (zsunięcie z nosa) i oczyszczenie nosa za pomocą jednorazowej chusteczki.
4. Zmierz odległość między nozdrzami przednimi a ujściem przewodu słuchowego zewnętrznego w celu oszacowania odległości, na jaką powinna być wsunięta wymazówka (rzeczywista głębokość, na jaką trzeba wsunąć wymazówkę, jest nieco mniejsza – u osób dorosłych zwykle o 1–2 cm; ryc. 3). Przed rozpakowaniem wymazówki sprawdź, czy wyznaczona odległość odpowiada odległości między końcówką wymazówki a fabrycznie naniesionym znacznikiem (ryc. 4).
5. Wyjmij wymazówkę z opakowania w sposób jałowy (ryc. 5).
6. Delikatnie wsuń wymazówkę do jamy nosowej – równolegle do podniebienia, do momentu wyczucia oporu, na głębokość znacznika (ryc. 6).

strona 1 z 2
Zobacz także

Aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce

COVID-19 - zapytaj eksperta

Masz pytanie dotyczące zakażenia SARS-CoV-2 (COVID-19)?
Zadaj pytanie ekspertowi!

Partnerem serwisu jest