Zasadniczym elementem ostatecznego rozwiązania kryzysu w dziedzinie zdrowia publicznego, jakim bez wątpienia jest pandemia COVID-19, pozostaje opracowanie i szybka dystrybucja bezpiecznych i skutecznych szczepionek przeciwko tej chorobie. Komisja Europejska przedstawiła kluczowe elementy, które państwa członkowskie powinny uwzględnić w swoich strategiach szczepień przeciwko COVID-19, aby przygotować Unię Europejską (UE) i jej obywateli na moment, gdy szczepionka będzie dostępna. Wskazała także grupy osób, które państwa członkowskie powinny objąć szczepieniami w pierwszej kolejności.
Zgodnie ze strategią UE z 17 czerwca br. Komisja Europejska i państwa członkowskie zapewniają produkcję szczepionek przeciwko COVID-19 w drodze umów zakupu zawieranych z wyprzedzeniem (tj. jeszcze przed rejestracją danego preparatu) z producentami szczepionek w Europie. Takie podejście pozwoli przyspieszyć prace nad szczepionkami, a także zapewnić państwom członkowskim dostęp do szczepionek na możliwie najlepszych warunkach.
Do października br. w imieniu państw członkowskich KE zawarła takie umowy z trzema producentami. W ramach podpisanych umów KE zapewniła dostęp do: 300 mln dawek szczepionki AstraZeneca, 300 mln dawek szczepionki Sanofi/GSK oraz 200 mln dawek szczepionki firmy Johnson & Johnson i zakończyła wstępne rozmowy z kolejnymi firmami (CureVac, Moderna, BioNTech/Pfizer). Obecnie jeszcze nie wiadomo, która potencjalna szczepionka, jeśli w ogóle, z powodzeniem zakończy wszystkie etapy badań klinicznych i uzyska zgodę Europejskiej Agencji Leków na rejestrację.
Jednak państwa członkowskie już teraz powinny przystąpić do opracowania wspólnej strategii szczepień i zapewnić, m.in.:
- zdolność służb odpowiedzialnych za szczepienia do sprawnej dystrybucji szczepionek na terenie kraju, wykwalifikowany personel, sprzęt medyczny i ochronny,
- łatwy i niedrogi dostęp do szczepionek dla grup docelowych,
- dystrybucję szczepionek z zachowaniem wymagań dotyczących transportu i przechowywania, a także zdolność do zmagazynowania odpowiedniej liczby dawek,
- dostęp społeczeństwa do rzetelnych informacji na temat korzyści ze szczepienia przeciwko COVID-19, skuteczności szczepionki i ewentualnych niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Wszystkie państwa członkowskie równocześnie uzyskają dostęp do szczepionki przeciwko COVID-19 na podstawie liczby ludności. Na początkowych etapach jej dystrybucji, zanim możliwe będzie zwiększenie produkcji, ogólna liczba dawek szczepionki będzie ograniczona.
W związku z tym KE proponuje grupy osób, które należy zaszczepić przeciwko COVID-19 w pierwszej kolejności, gdy tylko dostępna będzie szczepionka (kolejność przypadkowa):
- pracownicy opieki zdrowotnej i placówek opieki długoterminowej,
- osoby >60. roku życia,
- osoby chore przewlekle należące do grup ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19,
- pracownicy o krytycznym znaczeniu pracujący poza sektorem zdrowotnym (np. nauczyciele, pracownicy przedszkoli, żłobków, sektora rolnictwa i żywności, transportu, policjanci),
- osoby, które nie mogą utrzymywać dystansu społecznego (np. z uwagi na wykonywany zawód lub sytuację życiową),
- grupy populacji znajdujące się w trudnej sytuacji społecznej i ekonomicznej.
Do czasu zarejestrowania bezpiecznej i skutecznej szczepionki przeciwko COVID-19, a także najprawdopodobniej również w początkowych fazach jej wprowadzania, niefarmakologiczne środki kontroli zakażeń nadal będą głównym narzędziem zdrowia publicznego w zapobieganiu zakażeniom SARS-CoV-2. Należy dołożyć wszelkich starań, aby obywatele UE skrupulatnie ich przestrzegali.
