Szczepienie kobiet w ciąży – cz. II - Artykuły przeglądowe - Artykuły i wytyczne - Szczepienia

Skróty: ACIP – Advisory Committee on Immunization Practices, CDC – Centers for Disease Control and Prevention, CI (confidence interval) – przedział ufności, COVID-19 (coronavirus disease 2019) – choroba wywoływana przez koronawirusa ciężkiego ostrego zespołu oddechowego 2, CRS (congenital rubella syndrome) – zespół różyczki wrodzonej, DTP – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, EMA (European Medicines Agency) – Europejska Agencja Leków, FDA (Food and Drug Administration) – Urząd ds. Żywności i Leków, FGR (fetal growth restriction) – ograniczenie wzrastania płodu, HBV (hepatitis B virus) – wirus zapalenia wątroby typu B, HPV (human papillomavirus) – ludzki wirus brodawczaka, KZM – odkleszczowe zapalenie mózgu, MMR (measles, mumps, rubella vaccine) – skojarzona szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, NOP – niepożądany odczyn poszczepienny, OIT – oddział intensywnej terapii, PE (preeclampsia) – stan przedrzucawkowy, PSO – Program Szczepień Ochronnych, PTB (preterm birth) – poród przedwczesny, PTGiP – Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, PTMR – Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, PTW – Polskie Towarzystwo Wakcynologii, RCT (randomized clinical trial) – badanie z randomizacją, RR (relative risk) – ryzyko względne, RSV (respiratory syncytial virus) – wirus syncytium nabłonka oddechowego, SARS-CoV-2 (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) – koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2, Tdap – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi ze zmniejszoną dawką antygenów błonicy i krztuśca, Tdap-IPV – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis ze zmniejszoną dawką antygenów błonicy i krztuśca, VZV (varicella zoster virus) – wirus ospy wietrznej i półpaśca, WZW – wirusowe zapalenie wątroby, VAERS (Vaccine Adverse Event Reporting System) – systemem biernego zgłaszania niepożądanych odczynów poszczepiennych

Korzyści ze szczepienia ciężarnych, aktualne wytyczne dotyczące szczepionek zalecanych, dopuszczalnych, niezalecanych oraz przeciwwskazanych u kobiet w ciąży - p. Szczepienie kobiet w ciąży – cz. I .

Skuteczność szczepień rutynowo zalecanych u ciężarnych

Skuteczność szczepienia przeciwko grypie

Przełomowe okazały się wyniki RCT przeprowadzonego w Bangladeszu w populacji 340 zdrowych ciężarnych oraz ich potomstwa. Wykazano w nim, że pojedyncza dawka inaktywowanej szczepionki przeciwko grypie podana w okresie ciąży, w porównaniu ze szczepionką kontrolną (przeciwko pneumokokom), o niemal 36% zmniejszała ryzyko choroby układu oddechowego przebiegającej z gorączką u ciężarnych i o niemal 68% zmniejszała ryzyko zachorowania na grypę potwierdzoną laboratoryjnie u ich potomstwa w pierwszych 6 miesiącach życia.¹⁰³ Wyniki te potwierdzono w kolejnych 2 RCT, choć zaobserwowano, że ochronny efekt szczepienia matki w okresie ciąży zmniejszał się wraz z upływem czasu.^104,105 Tapia i wsp. wykazali, że skuteczność szczepionki w biernej ochronie w pierwszych 4 i 6 miesiącach miesiącach życia dziecka wynosiła odpowiednio 68% i 33%.¹⁰⁵

Skuteczność szczepienia ciężarnych przeciwko grypie w zapobieganiu tej chorobie u samych kobiet^106,107 oraz ich potomstwa^107,108-111oceniono również w kilkunastu badaniach obserwacyjnych z grupą kontrolną (w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej). W badaniu kohortowym przeprowadzonym w USA w sezonie infekcyjnym 2018/2019 (w którym uzyskano dobre dopasowanie składu szczepionki do szczepów krążących w populacji) wykazano, że ryzyko zachorowania na grypę potwierdzoną laboratoryjnie u ciężarnych szczepionych przeciwko tej chorobie było aż o 72% mniejsze niż u nieszczepionych.¹⁰⁷ W opublikowanym niedawno badaniu kliniczno-kontrolnym przeprowadzonym w USA wykazano, że szczepienie matki w okresie ciąży (niezależne od trymestru) zmniejszało ryzyko grypy u niemowlęcia o 34%, a grypy wymagającej hospitalizacji o 39%.¹¹² W innym badaniu kliniczno-kontrolnym przeprowadzonym w Australii stwierdzono, że szczepienie matki w okresie ciąży zmniejszało ryzyko grypy potwierdzonej laboratoryjnie u niemowlęcia o 64%.¹¹³ Potwierdzono również obserwacje z RCT, zgodnie z którymi skuteczność szczepienia ciężarnych przeciwko grypie w zapobieganiu zachorowaniom u ich potomstwa może się zmniejszać wraz z upływem czasu i jest największa w pierwszych 3–4 miesiącach życia dziecka. Nunes i wsp. wykazali, że skuteczność tej strategii w pierwszych 8 tygodniach życia dziecka wynosiła aż 86% i zmniejszyła się do około 30% w wieku 8–16 tygodni oraz 16–24 tygodni.¹⁰⁹ W innym badaniu tej samej autorki największą skuteczność, wynoszącą 58% obserwowano w pierwszych 3 miesiącach życia.¹¹⁴ Należy też pamiętać, że skuteczność szczepienia przeciwko grypie różni się w zależności od sezonu epidemicznego. W badaniu przeprowadzonym w Hiszpanii wykazano, że rzeczywista skuteczność szczepionki w zapobieganiu grypie o ciężkim przebiegu w pierwszych 6 miesiącach życia u potomstwa kobiet zaszczepionych w czasie ciąży wyniosła 70% w sezonie 2017/2018 oraz 40% w sezonie 2018/2019.¹¹¹ Zaobserwowano również, że w celu biernej ochrony niemowlęcia szczepienie matki w III trymestrze może być skuteczniejsze niż w II lub I trymestrze, choć uzyskane dane nie są jednoznaczne. We wspomnianym wcześniej badaniu kliniczno-kontrolnym stwierdzono, że szczepienie w III trymestrze zmniejszało ryzyko grypy u niemowląt o 52%, a w II lub I trymestrze o 17%. Z kolei w badaniu przeprowadzonym w Australii uwzględniającym dane z kilku sezonów infekcyjnych efekt ochronny szczepienia matki okazał się podobny niezależnie od trymestru ciąży, w którym je wykonano.¹¹³

Skuteczność szczepienia przeciwko krztuścowi

Dane naukowe dotyczące skuteczności Tdap u ciężarnych w zapobieganiu zachorowaniom na krztusiec u ich potomstwa w pierwszych miesiącach życia pochodzą z badań obserwacyjnych z grupą kontrolną, a także analiz efektów programów powszechnych szczepień.^23,115-123

Jedno z większych badań kliniczno-kontrolnych przeprowadzono w 4 krajach europejskich w ramach Pertussis in Infants European Network (PERTINENT) – systemu aktywnego nadzoru epidemiologicznego nad krztuścem wśród niemowląt nadzorowanego przez European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Stwierdzono w nim, że szczepienie – wykonywane zwykle około 30. tygodnia ciąży – zmniejszało ryzyko hospitalizacji z powodu krztuśca u niemowląt w pierwszych 2 miesiącach życia o 75%. W analizie uwzględniającej przypadki potwierdzone metodą hodowli z aspiratu z tylnej ściany nosogardła (metoda o największej swoistości) skuteczność szczepienia wyniosła aż 87%.¹¹⁵ Z kolei w badaniu kohortowym przeprowadzonym w Australii wykazano, że szczepienie matki w okresie ciąży (zwykle w 28.–31. tc. lub ≥32. tc.) zmniejszyło ryzyko krztuśca (potwierdzonego w badaniu reakcji łańcuchowej polimerazy) u ich dzieci w pierwszych 6 miesiącach życia o 61,5%. Podobnie jak w przypadku szczepienia przeciwko grypie, skuteczność Tdap u ciężarnych zmniejsza się wraz z upływem czasu. Największy efekt ochronny dotyczył pierwszych 2 miesięcy życia niemowląt, kiedy to skuteczność Tdap wyniosła 70,4%, natomiast w wieku 3–4 miesięcy, 5–6 miesięcy i 7–8 miesięcy określono ją odpowiednio na 65,7%, 61,6% i 43,3% (95% przedział ufności [CI]: 6,8–65,6).²³ Z badania przeprowadzonego przez Skoff i wsp. wynika, że skuteczność tej strategii zapobiegania krztuścowi u najmłodszych niemowląt w odniesieniu do zachorowań wymagających leczenia szpitalnego jest jeszcze większa i wynosi 90,5% (95% CI: 65,2–97,4).¹¹⁷

Należy również podkreślić, że szczepienie Tdap matki po porodzie oraz innych osób z najbliższego otoczenia dziecka (ojciec, dziadkowie) w ramach strategii kokonu jest mniej skuteczne w zapobieganiu krztuścowi u niemowląt niż zaszczepienie matki w 27.–36. tygodniu ciąży.¹¹⁹

Skuteczność szczepienia przeciwko COVID-19

Ciężarne odnoszą ze szczepienia przeciwko COVID-19 co najmniej taką korzyść jak populacja ogólna. W przeglądzie systematycznym piśmiennictwa z metaanalizą (14 badań obserwacyjnych z grupą kontrolną), obejmującym 70 740 kobiet zaszczepionych ≥1 dawką szczepionki przeciwko COVID-19 (głównie mRNA) w czasie ciąży oraz 291 613 kobiet nieszczepionych przeciwko COVID-19 w czasie ciąży, Tormen i wsp. wykazali, że immunizacja, w porównaniu z jej brakiem, zmniejszała ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 o 54%, a obserwowany korzystny efekt był większy u kobiet zaszczepionych w pełnym schemacie podstawowym (zmniejszenie ryzyka o 69%). U kobiet szczepionych w czasie ciąży stwierdzono także o 59% mniejsze ryzyko hospitalizacji z powodu COVID-19, a korzystny efekt również był większy u kobiet zaszczepionych w pełnym schemacie podstawowym (zmniejszenie ryzyka o 85%).¹²⁴ Korzyści ze szczepienia u ciężarnych potwierdza też najnowsza metaanaliza Fernández-García i wsp.¹²⁵ Dostępne dane wskazują również, że szczepienie przeciwko COVID-19 kobiet w ciąży może zmniejszać ryzyko zachorowania na tę chorobę u ich potomstwa w pierwszych miesiącach życia (ochrona bierna).^126-130 W badaniu kohortowym przeprowadzonym w okresie dominacji wariantu Omikron wykazano, że szczepienie ciężarnych przeciwko COVID-19, w porównaniu z jego nieprzeprowadzeniem, zmniejszyło ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 u ich dzieci w pierwszych 6 miesiącach życia o 41,5%. Nieco większą skuteczność szczepienia odnotowano u niemowląt, których matkom podano trzecią (przypominającą) dawkę szczepionki ≥14 dni przed porodem, niż u tych, których matki otrzymały w tym czasie drugą dawkę schematu podstawowego (44,4 vs 37,6%).¹²⁶ W innym badaniu potwierdzono, że szczepienie matek w okresie ciąży zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu COVID-19 u ich dzieci – o 35 i 54% odpowiednio w pierwszych 6 i 3 miesiącach życia.¹²⁷ Uzyskano natomiast niewiele danych dotyczących efektu ochronnego w zależności od trymestru ciąży, w którym wykonano szczepienie, i są one niejednoznaczne. We wspomnianym wcześniej badaniu Goh i wsp. stwierdzono podobną skuteczność szczepień w I, II lub III trymestrze, wynoszącą około 45%,¹²⁶ natomiast wyniki innej analizy wskazują, że szczepienie >21. tygodnia ciąży, ale ≥14 dni przed porodem, jest skuteczniejsze niż szczepienie we wcześniejszym okresie ciąży (80 vs 32%).¹²⁹

Skuteczność szczepienia przeciwko RSV

Skuteczność szczepionki przeciwko RSV przeznaczonej do stosowania u ciężarnych w profilaktyce biernej chorób dolnych dróg oddechowych wywoływanych przez RSV u niemowląt w pierwszych 6 miesiącach życia oceniono w przedrejestracyjnym RCT,¹³¹ którym objęto 7358 ciężarnych oraz ich potomstwo (7128 ogólnie zdrowych niemowląt urodzonych w terminie). Wykazano, że 1 dawka szczepionki podana matce w 24.–36. tygodniu ciąży, w porównaniu z placebo, zmniejszyła ryzyko ciężkiej choroby dolnych dróg oddechowych wywoływanej przez RSV u dziecka o 81,8% w pierwszych 3 miesiącach życia oraz o 69,4% w pierwszych 6 miesiącach życia. Szczepionka przeciwko RSV jest nowym preparatem zarejestrowanym w Europie w lipcu 2023 roku.²² Nie ma jeszcze danych dotyczących jej skuteczności rzeczywistej.

Bezpieczeństwo szczepień rutynowo zalecanych ciężarnym

Bezpieczeństwo szczepienia przeciwko grypie

W 3 RCT dotyczących szczepienia ciężarnych przeciwko grypie nie zidentyfikowano żadnych niepokojących sygnałów dotyczących bezpieczeństwa tej interwencji zarówno dla matki, jak i płodu.^103-105 Obserwacje te potwierdzono również co najmniej w kilku badaniach obserwacyjnych z grupą kontrolną, w których oceniono ryzyko różnych powikłań ciąży oraz niekorzystnych następstw dla płodu i dziecka, także w późniejszym okresie życia.^132-135

W badaniu kohortowym z prospektywnym zbieraniem danych, przeprowadzonym w Australii w 2 przyszpitalnych poradniach położniczych, u kobiet szczepionych przeciwko grypie w czasie ciąży stwierdzono podobne jak u kobiet nieszczepionych ryzyko poronienia samoistnego, zapalenia błon płodowych i łożyska, nadciśnienia tętniczego wywołanego ciążą, stanu przedrzucawkowego, cukrzycy ciążowej i PTB. Szczepienie ciężarnej przeciwko grypie nie zwiększało również ryzyka wad wrodzonych u dziecka, hospitalizacji na oddziale intensywnej opieki neonatologicznej, zastosowania mechanicznego wspomagania oddychania lub uzyskania mniejszej liczby punktów w skali Apgar. Wyniki były podobne niezależnie od trymestru ciąży, w którym wykonano szczepienie.¹³² W innym badaniu kohortowym wykazano ponadto, że szczepienie nie zwiększa ryzyka zgonu wewnątrzmacicznego.^134,135

Nie stwierdzono także związku między szczepieniem ciężarnej przeciwko grypie a zwiększonym ryzykiem zaburzeń neurorozwojowych (umysłowych lub behawioralnych, neurologicznych, w tym drgawkowych lub zaburzeń snu), zaburzeń ze spektrum autyzmu, chorób alergicznych i autoimmunizacyjnych (m.in. astmy, alergicznego nieżytu nosa, atopowego zapalenia skóry, cukrzycy, stwardnienia rozsianego, celiakii lub idiopatycznego młodzieńczego zapalenia stawów) lub złożonych chorób przewlekłych (trwających ≥12 mies. i przebiegających z zajęciem kilku układów lub z zajęciem 1 układu i wymagających leczenia specjalistycznego oraz prawdopodobnie także hospitalizacji) w późniejszym okresie życia dziecka.^136-139

Bezpieczeństwo szczepienia przeciwko krztuścowi

Jak wykazano w badaniu kohortowym z retrospektywnym zbieraniem danych przeprowadzonym w Nowej Zelandii i obejmującym populację >60 000 ciężarnych, w tym >8000 szczepionych Tdap między 28. a 38. tygodniem ciąży, interwencja ta nie zwiększa ryzyka powikłań dotyczących ciąży i okresu okołoporodowego. U kobiet szczepionych, w porównaniu z nieszczepionymi, stwierdzono podobne ryzyko nadciśnienia tętniczego wywołanego ciążą, PE, w tym ciężkiego, ograniczenia wzrastania płodu (FGR), PTB oraz krwotoku poporodowego. Odnotowano również podobne ryzyko cukrzycy ciążowej, zapalenia błon płodowych i łożyska, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, przedwczesnego oddzielenia łożyska i zaburzeń ze strony układu nerwowego.¹⁴⁰ W innym badaniu kohortowym przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii nie wykazano także związku między podaniem Tdap ciężarnej a zwiększonym ryzykiem łożyska przodującego i konieczności wykonania cięcia cesarskiego.¹⁴¹ Szczepienie kobiety w ciąży nie zwiększa również ryzyka niekorzystnych następstw dla płodu i noworodka. We wspomnianym wcześniej badaniu Donegan i wsp. u kobiet szczepionych Tdap w okresie ciąży, w porównaniu z nieszczepionymi, stwierdzono podobne ryzyko FGR lub urodzenia dziecka z masą ciała <2500 g, zgonu wewnątrzmacicznego w ciągu 14 dni po szczepieniu matki, zgonu wewnątrzmacicznego po ukończeniu 24. tygodnia ciąży oraz zgonu dziecka w ciągu pierwszych 7 dni życia.¹⁴¹ Nie wykazano ponadto związku między szczepieniem Tdap ciężarnych a zwiększonym ryzykiem rozwoju w późniejszym okresie życia u ich potomstwa wad strukturalnych¹⁴² oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu lub zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, astmy oskrzelowej, zakażeń dróg oddechowych, infekcji przewodu pokarmowego lub zaburzeń słuchu i widzenia.^143-145

W przeprowadzonym w USA w ramach projektu Vaccine Safety Datalink (VSD) badaniu kohortowym z retrospektywnym zbieraniem danych, obejmującym populację niemal 30 000 ciężarnych, wykazano, że szczepienie Tdap nie zwiększyło ryzyka PTB, urodzenia dziecka za małego w stosunku do wieku ciążowego ani małej urodzeniowej masy ciała, niezależnie od odstępu między podaniem Tdap w czasie ciąży a wcześniejszym szczepieniem kobiety przeciwko tężcowi.¹⁴⁶ Bezpieczeństwo szczepienia Tdap w czasie ciąży potwierdza również niedawno opublikowany przegląd systematyczny piśmiennictwa. Zwrócono w nim uwagę, że w kilku badaniach zaobserwowano trend w kierunku nieco częstszego występowania zapalenia błon płodowych i łożyska u ciężarnych szczepionych Tdap niż u nieszczepionych (ryzyko względne [RR]: od 1,04 [95% CI: 0,98–1,11] do 1,53 [95% CI: 0,80–2,90]), ale tylko w 3 badaniach szacunki były statystycznie istotne¹⁴⁷ i prawdopodobnie nie ma to znaczenia klinicznego. W badaniu kohortowym Tsenga i wsp., w którym u ciężarnych szczepionych Tdap nieco częściej niż u nieszczepionych rozpoznawano zakażenia wewnątrzmaciczne (np. zapalenie błon płodowych i łożyska), przeprowadzono analizę trendów sekularnych od 2011 roku i stwierdzono ogólną tendencję w kierunku częstszego wykrywania tych stanów w całej populacji ciężarnych objętych analizą.¹⁴⁸ Związku takiego nie potwierdzono w opublikowanym niedawno badaniu kohortowym, przeprowadzonym w USA we współpracy z CDC w populacji >100 000 ciężarnych zaszczepionych Tdap.¹⁴⁹

Bezpieczeństwo szczepienia przeciwko COVID-19

Kobiety w ciąży nie uczestniczyły w przedrejestracyjnych RCT szczepionek przeciwko COVID-19, gdyż z zasady nie są włączane do prób klinicznych. Ponieważ jednak należą do grupy ryzyka COVID-19, już niedługo po zarejestrowaniu pierwszej szczepionki mRNA wydano zalecenia dotyczące ich szczepienia (opierano się wówczas na ogromnym doświadczeniu w stosowaniu w tej grupie pacjentek innych szczepionek „nieżywych”, głównie przeciwko krztuścowi i grypie, oraz badaniach toksyczności rozwojowej i reprodukcyjnej na modelach zwierzęcych). Powszechna realizacja szczepień w populacji ciężarnych (głównie preparatami mRNA) pozwoliła przeprowadzić co najmniej kilkanaście badań obserwacyjnych (głównie kohortowych), w których wykazano, że szczepienie przeciwko COVID-19 nie zwiększa ryzyka różnych powikłań ciąży ani niekorzystnych następstw dla płodu i dziecka.^150-161

We wspomnianym wcześniej przeglądzie systematycznym piśmiennictwa z metaanalizą Tormen i wsp. wykazano, że szczepienie przeciwko COVID-19 w czasie ciąży, w porównaniu z nieprzeprowadzeniem tej interwencji, nie zwiększało ryzyka powikłań ciąży, w tym nadciśnienia tętniczego i PE, przedwczesnego oddzielenia łożyska, epizodu zakrzepowo-zatorowego, krwotoku poporodowego, gorączki w okresie poporodowym ani zgonu. Nie stwierdzono również, aby szczepienie matki w okresie ciąży zwiększało ryzyko niekorzystnych następstw dla płodu, w tym zgonu wewnątrzmacicznego, wad wrodzonych, urodzenia dziecka za małego w stosunku do wieku ciążowego, FGR, wcześniactwa, poronienia, hospitalizacji na OIT i encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej.¹²⁴ Dostępne dane wskazują, że szczepienie przeciwko COVID-19 w okresie ciąży nie zwiększa ryzyka konieczności przeprowadzenia cięcia cesarskiego.^{151,152,154,156,157} Należy podkreślić, że również nadzór populacyjny nad bezpieczeństwem szczepień przeciwko COVID-19 nie ujawnił żadnych sygnałów alarmowych dotyczących ryzyka powikłań ciąży ani negatywnego wpływu szczepienia ciężarnej na zdrowie płodu i noworodka (w niektórych krajach, np. w USA i Kanadzie, szczepienie ciężarnych objęto rozszerzonym nadzorem bezpieczeństwa).^162,163

W sezonie infekcyjnym 2023/2024 w Polsce dostępna była zaktualizowana szczepionka Nuvaxovid (podjednostkowa, rekombinowana [zawiera gotowy antygen oraz adiuwant Matrix-M]). Dane naukowe dotyczące jej bezpieczeństwa u ciężarnych są ograniczone, jednak przesłanki teoretyczne (preparat „nieżywy” oraz doświadczenie w stosowaniu u ciężarnych szczepionek Tdap, przeciwko grypie i mRNA przeciwko COVID-19), wyniki badań przedklinicznych (badania toksyczności rozwojowej i reprodukcyjnej na modelach zwierzęcych) oraz wstępne dane kliniczne (uzyskane od kobiet, które nie były świadome swojej ciąży podczas kwalifikacji do RCT lub u których do zapłodnienia doszło niedługo po niej) nie wskazują, aby szczepionka ta miała niekorzystny wpływ na przebieg ciąży. Żadnych niepokojących sygnałów nie wychwycono również w ramach populacyjnego nadzoru nad bezpieczeństwem szczepień.¹⁶⁴

Bezpieczeństwo szczepienia przeciwko RSV

Bezpieczeństwo szczepionki przeciwko RSV przeznaczonej do stosowania u ciężarnych oceniono w 1 głównym przedrejestracyjnym RCT w populacji 7357 kobiet w ciąży, które otrzymały 1 dawkę szczepionki lub placebo, oraz u ich potomstwa (7126 niemowląt).¹³¹ W ciągu 6 miesięcy po podaniu szczepionki lub placebo ciężkie zdarzenia okołoporodowe u ciężarnych (przedłużający się poród, PTB, przedwczesne oddzielenie łożyska, PE, krwotok poporodowy, małowodzie, nadciśnienie tętnicze wywołane ciążą, stan zagrożenia płodu, zatrzymanie postępu porodu, nieprawidłowy zapis częstotliwości rytmu serca płodu) obserwowano z podobną częstością w grupie szczepionej i w grupie placebo. Nie wychwycono również żadnych niepokojących sygnałów dotyczących bezpieczeństwa dzieci urodzonych przez kobiety, które zaszczepiono w okresie ciąży. Zdarzenia niepożądane podlegające szczególnemu monitorowaniu (opóźnienie rozwoju, mała urodzeniowa masa ciała, wcześniactwo – 201 przypadków [5,6%] vs 169 przypadków [4,7%]) oraz ciężkie zdarzenia niepożądane (przejściowy tachypnoë noworodków, niewydolność oddechowa, mała urodzeniowa masa ciała, żółtaczka noworodków, hipoglikemia, sepsa noworodków, hiperbilirubinemia noworodków, wady serca [ubytek przegrody międzyprzedsionkowej lub międzykomorowej]) oceniane do 24 miesięcy po urodzeniu również występowały z podobną częstością w grupie dzieci urodzonych przez matki szczepione przeciwko RSV w okresie ciąży i matki, które otrzymały placebo.

W związku z wynikami innego RCT oceniającego stosowanie u ciężarnych podobnej szczepionki przeciwko RSV innego producenta, które przerwano z powodu istotnej statystycznie dysproporcji w częstości PTB w grupie matek szczepionych i grupie placebo (6,81 vs 4,95%), amerykański ACIP oraz FDA wyraziły pewne wątpliwości odnośnie do teoretycznego ryzyka PTB (wcześniactwa) u kobiet szczepionych przeciwko RSV preparatem Abrysvo, choć w dodatkowej analizie wykazano różnice dotyczące tylko krajów o niskich dochodach. 165 ACIP zwrócił uwagę, że w przypadku szczepionki Abrysvo różnica częstości PTB nie była znamienna (207 przypadków [5,6%] vs 172 przypadki [4,7%]; RR: 1,20 [95% CI: 0,99–1,46]), a częstość zgonów niemowląt (w ciągu pierwszych 24 mż.) była podobna w grupie szczepionej i placebo (0,1 vs 0,3%). Do większości PTB doszło w okresie >30 dni po szczepieniu matki (co przemawia raczej przeciwko bezpośredniemu związkowi przyczynowemu ze szczepieniem), ale różnica częstości nie była widoczna w krajach o wysokich dochodach (5,1 vs 5,1%), a jedynie w tych o niskich dochodach (7,5 vs 4,1%) i dotyczyła 1 kraju (Republika Południowej Afryki: 8,3 vs 4,0%). Z drugiej strony, choć częstość PTB w obu badaniach była mniejsza niż w ogólnej populacji dzieci, to jednak do RCT nie kwalifikowano kobiet ze znanymi czynnikami ryzyka PTB.^29,38,39 W związku z tym, w ramach środków ostrożności FDA zarejestrował szczepionkę Abrysvo do stosowania u ciężarnych w 32.–36. tygodniu ciąży (a nie od 24. tc., jak stosowano w RCT), aby uniknąć potencjalnego ryzyka skrajnego wcześniactwa (<32. tc.).³⁹ Obaw o teoretyczne ryzyko PTB nie wyraziła natomiast formalnie EMA, rejestrując szczepionkę Abrysvo w Unii Europejskiej do podawania ciężarnym w 24.–36. tygodniu ciąży, co wynika z odmiennej interpretacji danych (w raporcie podkreślono, że nieco większa częstość PTB dotyczyła kobiet z krajów o niższych dochodach) oraz być może z dostępu do dodatkowych, nieopublikowanych danych przekazanych przez producenta.^21,166

Przestrzeganie zaleceń dotyczących szczepienia ciężarnych

Mimo wielu danych potwierdzających korzyści ze szczepień w czasie ciąży dla matki i dziecka oraz oficjalnych zaleceń towarzystw naukowych i komitetów doradczych, wiele kobiet z nich nie korzysta.¹⁶⁷ Wynika to z różnych czynników, w tym zaniedbań ze strony lekarzy, którzy nie informują o szczepieniach, ograniczonej dostępności i kosztów szczepionek, wątpliwości odnośnie do ich skuteczności oraz obaw o bezpieczeństwo dla matki i dziecka.

W Polsce szczepienia ochronne są realizowane zwykle ambulatoryjnie i stanowią domenę lekarzy rodzinnych lub innych specjalistów pracujących w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej. Jednak kobiety przez cały okres ciąży pozostają pod opieką medyczną położników-ginekologów. Z badania ankietowego przeprowadzonego w 2018 roku oceniającego postawy lekarzy rodzinnych wobec szczepienia ciężarnych wynika, że kobiety w ciąży rzadko decydowały się na szczepienie zalecane przez lekarza rodzinnego. Zdaniem polskich lekarzy rodzinnych największy wpływ na decyzję ciężarnej o wykonaniu zalecanego szczepienia ma położnik-ginekolog prowadzący ciążę.¹⁶⁸ Wydaje się zatem, że zgodna rekomendacja od lekarza rodzinnego, do którego zadań należy profilaktyka zdrowotna, w tym przeprowadzanie obowiązkowych i zalecanych szczepień ochronnych, oraz od położnika-ginekologa prowadzącego ciążę jest niezbędna, aby zwiększyć odsetek ciężarnych korzystających z rutynowo zalecanych szczepień (p. ryc.). We wspólnych zaleceniach PTGiP, PTW i PTMR wskazano, że położnicy-ginekolodzy, lekarze rodzinni oraz wakcynolodzy powinni informować i edukować kobiety planujące ciążę i będące w ciąży lub karmiące piersią o zalecanych szczepieniach ochronnych, a także zachęcać do ich wykonywania.³⁰

(kliknij, by powiększyć)
Ryc. Szczepienia ochronne u kobiet planujących ciążę, będących w ciąży oraz karmiących piersią.
Zmodyfikowano na podstawie: Infographic. Vaccination for women who are planning pregnancy, pregnant or breastfeeding. The Australian Immunisation Handbook. Wykorzystano także bez istotnej modyfikacji fragmenty ryc. 1 z: Albrecht M., Arck P.C.: Vertically transferred immunity in neonates: mothers, mechanisms and mediators. Front. Immunol., 2020; 11: 555. doi: 10.3389/fimmu.2020.00555. Copyright © 2020 Albrecht and Arck. This is an open-access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/).

Piśmiennictwo:

1. Abu-Raya B., Michalski C., Sadarangani M., Lavoie P.M.: Maternal immunological adaptation during normal pregnancy. Front. Immunol., 2020; 11: 575 197
2. Kucharczyk A. Astma u kobiet w ciąży. [W:] Podręcznik alergologii. www.mp.pl/podrecznik/alergologia/chapter/B77.251.10.4.
3. Wise R.A., Polito A.J., Krishnan V.: Respiratory physiologic changes in pregnancy. Immunol. Allergy Clin. North. Am., 2006; 26 (1): 1–12
4. Longman R.E., Johnson T.R.: Viral respiratory disease in pregnancy. Curr. Opin. Obstet. Gynecol., 2007; 19 (2): 120–125
5. Grohskopf L.A., Blanton L.H., Ferdinands J.M. i wsp.: Prevention and control of seasonal influenza with vaccines: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices – United States, 2023–24 influenza season. MMWR Recomm. Rep., 2023; 72 (No. RR-2): 1–25
6. Louie J.K., Acosta M., Jamieson D.J., Honein M.A.; California Pandemic (H1N1) Working Group: Severe 2009 H1N1 influenza in pregnant and postpartum women in California. N. Engl. J. Med., 2010; 362 (1): 27–35
7. Dodds L., McNeil S.A., Fell D.B. i wsp.: Impact of influenza exposure on rates of hospital admissions and physician visits because of respiratory illness among pregnant women. CMAJ, 2007; 176 (4): 463–468
8. Prasad N., Huang Q.S., Wood T. i wsp.: Influenza-associated outcomes among pregnant, postpartum, and nonpregnant women of reproductive age. J. Infect. Dis., 2019; 219 (12): 1893–1903
9. Mertz D., Geraci J., Winkup J. i wsp.: Pregnancy as a risk factor for severe outcomes from influenza virus infection: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Vaccine, 2017; 35 (4): 521–528
10. Newsome K., Alverson C.J., Williams J. i wsp.: Outcomes of infants born to women with influenza A(H1N1)pdm09. Birth Defects Res., 2019; 111 (2): 88–95
11. Mátrai A., Teutsch B., Varadi A. i wsp.: First-trimester influenza infection increases the odds of non-chromosomal birth defects: A systematic review and meta-analysis. Viruses, 2022; 14 (12): 2708
12. Zambrano L.D., Ellington S., Strid P. i wsp.: Update: characteristics of symptomatic women of reproductive age with laboratory-confirmed SARS-CoV-2 infection by pregnancy status – United States, January 22–October 3, 2020. MMWR, 2020; 69: 1641–1647
13. Khan D.S.A., Pirzada A.N., Ali A. i wsp.: The differences in clinical presentation, management, and prognosis of laboratory-confirmed COVID-19 between pregnant and non-pregnant women: a systematic review and meta-analysis. Int. J. Environ. Res. Public Health., 2021; 18 (11): 5613
14. Allotey J., Stallings E., Bonet M. i wsp.: PregCOV-19 Living Systematic Review Consortium. Clinical manifestations, risk factors, and maternal and perinatal outcomes of coronavirus disease 2019 in pregnancy: living systematic review and meta-analysis. BMJ, 2020; 370:m3320. Update in: BMJ, 2022; 377:o1205
15. Villar J., Soto Conti C.P., Gunier R.B. i wsp.: INTERCOVID-2022 International Consortium. Pregnancy outcomes and vaccine effectiveness during the period of omicron as the variant of concern, INTERCOVID-2022: a multinational, observational study. Lancet, 2023; 401 (10 375): 447–457
16. Knight M., Bunch K., Vousden N. i wsp.: UK Obstetric Surveillance System SARS-CoV-2 Infection in Pregnancy Collaborative Group. Characteristics and outcomes of pregnant women admitted to hospital with confirmed SARS-CoV-2 infection in UK: national population based cohort study. BMJ, 2020; 369: m2107
17. Albrecht M., Arck P.C.: Vertically transferred immunity in neonates: mothers, mechanisms and mediators. Front. Immunol., 2020; 11: 555
18. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 27 października 2023 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2024. Dz.U. MZ 2023, poz. 100
19. Charakterystyka Produktu Leczniczego Comirnaty, Spikevax, Vaxigrip Tetra, Influvac Tatra
20. Załącznik B.40. Profilaktyka zakażeń wirusem RS. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 18 marca 2024 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 kwietnia 2024 r. Dz. U. MZ 2024, 19
21. Charakterystyka Produktu Leczniczego Abrysvo
22. First RSV vaccine to protect infants up to 6 months of age and older adults. www.ema.europa.eu/en/news/first-rsv-vaccine-protect-infants-6-months-age-older-adults (dostęp: 30.06.2024)
23. Regan A.K., Moore H.C., Binks M.J. i wsp.: Maternal pertussis vaccination, infant immunization, and risk of pertussis. Pediatrics. 2023; 152 (5): e2 023 062 664
24. Maltezou H.C., Effraimidou E., Cassimos D.C. i wsp.: Vaccination programs for pregnant women in Europe, 2021. Vaccine, 2021; 39 (41): 6137–6143
25. ACOG. Vaccinating pregnant and lactating patients against COVID-19. www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-advisory/articles/2020/12/covid-19-vaccination-considerations-for-obstetric-gynecologic-care (dostęp: 30.06.2024)
26. Joint Committee on Vaccination and Immunisation: advice on priority groups for COVID-19 vaccination, 30 December 2020. ww.gov.uk/government/publications/priority-groups-for-coronavirus-covid-19-vaccination-advice-from-the-jcvi-30-december-2020/ (dostęp: 30.06.2024)
27. Kalafat E., Heath P., Prasad S. i wsp.: COVID-19 vaccination in pregnancy. Am. J. Obstet. Gynecol. 2022; 227 (2): 136–147
28. Stanowisko PTGiP dotyczące szczepień kobiet ciężarnych przeciwko COVID19. https://www.ptgin.pl/aktualnosc/stanowisko-ptgip-dotyczace-szczepien-kobiet-ciezarnych-przeciwko-covid19 (dostęp: 30.06.2024)
29. Fleming-Dutra K.E., Jones J.M., Roper L.E. i wsp.: Use of the Pfizer respiratory syncytial virus vaccine during pregnancy for the prevention of respiratory syncytial virus–associated lower respiratory tract disease in infants: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices – United States, 2023. MMWR, 2023; 72: 1115–1122
30. Seremak-Mrozikiewicz A., Nitsch-Osuch A., Czajkowsk K. i wsp.: Guidelines of the Polish Society of Gynecologists and Obstetricians, the Polish Society for Vaccinology, and the Polish Society for Family Medicine on vaccinating women with reproductive plans and pregnant or breastfeeding women. Ginekologia Polska, 2023; 94 (8): 670–682
31. Kroger A., Bahta L., Long S., Sanchez P.: General Best Practice Guidelines for Immunization. Best Practices Guidance of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). www.cdc.gov/vaccines/hcp/acip-recs/general-recs/index.html (dostęp: 30.06.2024)
32. Australian Immunization Handbook. Vaccination for women who are planning pregnancy, pregnant or breastfeeding. immunisationhandbook.health.gov.au/contents/vaccination-for-special-risk-groups/vaccination-for-women-who-areplanning-pregnancy-pregnant-or-breastfeeding (dostęp: 30.06.2024)
33. National Advisory Committee on Immunization. Immunization in pregnancy and breastfeeding: Canadian Immunization Guide. www.canada.ca/en/public-health/services/publications/healthy-living/canadian-immunization-guide-part-3-vaccination-specific-populations/page-4-immunization-pregnancy-breastfeeding.html (dostęp: 30.06.2024)
34. The Green Book. Immunisation against infectious disease. www.gov.uk/government/collections/immunisation-against-infectious-disease-the-green-book (dostęp: 30.06.2024)
35. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 czerwca 2024 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Dz.U. MZ 2024.44
36. Interim Clinical Considerations for Use of COVID-19 Vaccines in the United States. www.cdc.gov/vaccines/covid-19/clinical-considerations/interim-considerations-us.html (dostęp: 30.06.2024)
37. World Health Organization (2023). WHO SAGE roadmap on uses of COVID-19 vaccines in the context of Omicron and substantial population immunity: an approach to optimize the global impact of COVID -19 vaccines at a time when Omicron and its sub-lineages are the dominant circulating variants of concern, based on public health goals, evolving epidemiology, and increasing population-level immunity. www.who.int/publications/i/item/WHO-2019-nCoV-Vaccines-SAGE-Prioritization-2023.1 (dostęp: 30.06.2024)
38. Fleming-Dutra K.: Evidence to Recommendations Framework: Pfizer maternal RSVpreF vaccine. www.cdc.gov/vaccines/acip/meetings/downloads/slides-2023-06-21-23/03-RSV-Mat-Ped-Fleming-Dutra-508.pdf (dostęp: 30.06.2024)
39. Abrysvo. Full prescribing information. https://www.fda.gov/media/168889/ (dostęp: 30.06.2024)
40. Summary of Product Characteristics Abrysvo. www.medicines.org.uk/emc/product/15309/smpc (dostęp: 30.06.2024)
41. ACOG. Maternal Respiratory Syncytial Virus Vaccination. www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-advisory/articles/2023/09/maternal-respiratory-syncytial-virus-vaccination (dostęp: 30.06.2024)
42. Haute Autorité de Santé. Recommandation vaccinale contre les infections a VRS chez les femmes enceintes. www.has-sante.fr/jcms/p_3505344/fr/recommandation-vaccinale-contre-les-infections-a-vrs-chez-les-femmes-enceintes (dostęp: 30.06.2024)
43. Álvarez Aldeán J., José Álvarez García F., de la Calle Fernández-Miranda M. i wsp.: Vaccination in pregnancy. Consensus document of the CAV-AEP and the SEGO. An. Pediatr. (Engl Ed), 2024; 100 (4): 268–274
44. Introduction of new NHS vaccination programmes against respiratory syncytial virus (RSV). www.gov.uk/government/publications/respiratory-syncytial-virus-rsv-vaccination-programmes-letter/introduction-of-new-nhs-vaccination-programmes-against-respiratory-syncytial-virus-rsv (dostęp: 30.06.2024)
45. Siewert B., Małecka I., Talarek E. i wsp.: Rekomendacje dotyczące profilaktyki biernej zakażenia syncytialnym wirusem oddechowym (RSV) w populacji niemowląt w sezonie 2024/2025. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Wakcynologii. https://podyplomie.pl/pediatria/40545,rekomendacje-dotyczace-profilaktyki-biernej-zakazenia-syncytialnym-wirusem-oddechowym-rsv-w (dostęp: 16.07.2024)
46. Information on respiratory syncytial virus (RSV) vaccine administration errors in young children and pregnant people. emergency.cdc.gov/newsletters/coca/2024/012224.html (dostęp: 30.06.2024)
47. Weng M.K., Doshani M., Khan M.A. i wsp.: Universal hepatitis B vaccination in adults aged 19–59 years: updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices – United States, 2022, MMWR, 2022; 71: 477–483
48. Makris M.C., Polyzos K.A., Mavros M.N. i wsp.: Safety of hepatitis B, pneumococcal polysaccharide and meningococcal polysaccharide vaccines in pregnancy: a systematic review. Drug Saf., 2012; 35 (1): 1–14
49. Levy M., Koren G.: Hepatitis B vaccine in pregnancy: maternal and fetal safety. Am. J. Perinatol., 1991; 8 (3): 227–232
50. Hepatitis B vaccines: WHO position paper – July 2017. Weekly Epidemiological Record, 2017; 92: 27
51. Juszczyk J., Jaroszewicz J.: Ostre wirusowe zapalenie wątroby (WZW) typu B. (W:) Interna – Mały podręcznik. www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.7.1.2.2. (dostęp: 30.06.2024)
52. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Dz.U. 2023 poz. 1324
53. Elinav E., Ben-Dov I.Z., Shapira Y. i wsp.: Acute hepatitis A infection in pregnancy is associated with high rates of gestational complications and preterm labor. Gastroenterology, 2006; 130 (4): 1129–1134
54. Chaudhry S.A., Koren G.: Hepatitis A infection during pregnancy. Can. Fam. Physician., 2015; 61 (11): 963–964
55. Nelson N.P., Weng M.K., Hofmeister M.G. i wsp.: Prevention of hepatitis A virus infection in the United States: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, 2020, MMWR Recomm. Rep., 2020; 69 (No. RR-5): 1–38
56. Moro P.L., Museru O.I., Niu M. i wsp.: Reports to the Vaccine Adverse Event Reporting System after hepatitis A and hepatitis AB vaccines in pregnant women. Am. J. Obstet. Gynecol., 2014; 210: 561:e1–6
57. Mbaeyi S.A., Bozio C.H., Duffy J. i wsp.: Meningococcal vaccination: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, United States, 2020. MMWR Recomm. Rep., 2020; 69 (No. RR-9): 1–41
58. Hansen J., Zhang L., Klein N.P. i wsp.: Post-licensure safety surveillance study of routine use of quadrivalent meningococcal diphtheria toxoid conjugate vaccine. Vaccine, 2017; 35 (49): 6879–6884
59. Myers T.R., McNeil M.M., Ng C.S. i wsp.: Adverse events following quadrivalent meningococcal CRM-conjugate vaccine (Menveo®) reported to the Vaccine Adverse Event Reporting system (VAERS), 2010–2015. Vaccine, 2017; 35: 1758–1763
60. Tapia M.D., Sow S.O., Tamboura B. i wsp.: Maternal immunisation with trivalent inactivated influenza vaccine for prevention of influenza in infants in Mali: a prospective, active-controlled, observer-blind, randomised phase 4 trial. Lancet Infect. Dis., 2016; 16: 1026–1035
61. Zheteyeva Y., Moro P.L., Yue X. i wsp.: Safety of meningococcal polysaccharide-protein conjugate vaccine in pregnancy: a review of the Vaccine Adverse Event Reporting System. Am. J. Obstet. Gynecol., 2013; 208 (6): 478.e1–6
62. Kobayashi M., Pilishvili T., Farrar J.L. i wsp.: Pneumococcal vaccine for adults aged ≥19 years: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, United States, 2023. MMWR Recomm. Rep., 2023; 72 (No. RR-3): 1–39
63. Lehmann D., Pomat W.S., Combs B. i wsp.: Maternal immunization with pneumococcal polysaccharide vaccine in the highlands of Papua New Guinea. Vaccine, 2002; 20: 1837–1845
64. McHugh L., Binks M., Ware R.S. i wsp.: Birth outcomes in Aboriginal mother-infant pairs from the Northern Territory, Australia, who received 23-valent polysaccharide pneumococcal vaccination during pregnancy, 2006–2011: the PneuMum randomised controlled trial. Aust. N. Z. J. Obstet. Gynaecol., 2020; 60: 82–87
65. Weinberg A., Muresan P., Laimon L. i wsp.: Safety, immunogenicity, and transplacental antibody transport of conjugated and polysaccharide pneumococcal vaccines administered to pregnant women with HIV: a multicentre randomised controlled trial. Lancet HIV, 2021; 8: e408–19
66. Mussi-Pinhata M.M., Ward S., Laimon L. i wsp.: Effect of maternal immunization with 10-valent pneumococcus conjugate vaccine (PCV-10), 23-valent pneumococcus polysaccharide vaccine, or placebo on the immunogenicity of PCV-10 in human immunodeficiency virus-exposed uninfected infants: a randomized clinical trial. Clin. Infect. Dis., 2022; 75: 996–1005
67. Obaro S.K., Deubzer H.E., Newman V.O. i wsp.: Serotype-specific pneumococcal antibodies in breast milk of Gambian women immunized with a pneumococcal polysaccharide vaccine during pregnancy. Pediatr. Infect. Dis. J., 2004; 23: 1023–1029
68. O’Dempsey T.J., McArdle T., Ceesay S.J. i wsp.: Immunization with a pneumococcal capsular polysaccharide vaccine during pregnancy. Vaccine, 1996; 14: 963–970
69. Zaman K., Roy E., Arifeen S.E. i wsp.: Effectiveness of maternal influenza immunization in mothers and infants. N. Engl. J. Med., 2008; 359: 1555–1564
70. Lopes C.R., Berezin E.N., Ching T.H. i wsp.: Ineffectiveness for infants of immunization of mothers with pneumococcal capsular polysaccharide vaccine during pregnancy. Braz. J. Infect. Dis., 2009; 13: 104–106
71. Shahid N.S., Steinhoff M.C., Hoque S.S. i wsp.: Serum, breast milk, and infant antibody after maternal immunisation with pneumococcal vaccine. Lancet, 1995; 346: 1252–1257
72. Munoz F.M., Englund J.A., Cheesman C.C. i wsp.: Maternal immunization with pneumococcal polysaccharide vaccine in the third trimester of gestation. Vaccine, 2001; 20: 826–837
73. Binks M.J., Moberley S.A., Balloch A. i wsp.: PneuMum: impact from a randomised controlled trial of maternal 23-valent pneumococcal polysaccharide vaccination on middle ear disease amongst Indigenous infants, Northern Territory, Australia. Vaccine, 2015; 33: 6579–6587
74. Halstead S.B., Hills S.L., Marfin A.A., Solomon T.: Japanese encephalitis vaccines. (W:) Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A., Edwards K.M. (red.): Plotkin’s vaccines. Wyd. 8, Filadelfia, Elsevier; 2024: 577–607
75. Chaturvedi U.C., Mathur A., Chandra A. i wsp.: Transplacental infection with Japanese encephalitis virus. J. Infect. Dis., 1980; 141: 712–715
76. Mathur A., Tandon H.O., Mathur K.R. i wsp.: Japanese encephalitis virus infection during pregnancy. Indian. J. Med. Res., 1985; 81: 9–12
77. CDC: Travelers’ Health. Travel Notices. Global Polio. wwwnc.cdc.gov/travel/notices/level2/global-polio (dostęp: 30.06.2024)
78. Global Polio Eradication Initiative: Public Health Emergency status. polioeradication.org/polio-today/polio-now/public-health-emergency-status/ (dostęp: 30.06.2024)
79. Calendrier des vaccinations et recommandations vaccinales 2024. sante.gouv.fr/IMG/pdf/calendrier_vaccinal_avr2024.pdf (dostęp: 30.06.2024)
80. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2023 roku. wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2023/Ch_2023.pdf (dostęp: 30.06.2024)
81. Vaccines against tick-borne encephalitis: WHO position paper. Wkly Epidemiol. Rec., 2011; 86 (24): 241–256
82. Kerlik J., Avdičová M., Musilová M. i wsp.: Breast milk as route of tick-borne encephalitis virus transmission from mother to infant. Emerg. Infect. Dis., 2022; 28 (5): 1060–1061
83. Reef S.E., Plotkin S.: Rubella vaccines. (W:) Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A., Edwards K.M. (red.): Plotkin’s Vaccines. Wyd. 8, Filadelfia, Elsevier, 2024: 1025–1056
84. Blumental S., Lepage P.: Management of varicella in neonates and infants. BMJ Paediatrics Open, 2019; 3: e000 433
85. Ołdak E.: Postępowanie z noworodkami i niemowlętami po istotnej ekspozycji na wirusy ospy wietrznej i półpaśca. www.mp.pl/230399 (dostęp: 30.06.2024)
86. McLean H.Q., Fiebelkorn A.P., Temte J.L. i wsp.: Prevention of measles, rubella, congenital rubella syndrome, and mumps, 2013: summary recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2013; 62 (RR-04): 1–34
87. CDC. Rubella vaccination during pregnancy – United States, 1971–1988. MMWR, 1989; 38: 289–293
88. Tookey P.A., Jones G., Miller B.H., Peckham C.S.: Rubella vaccination in pregnancy. CDR (Lond. Engl. Rev.), 1991; 1: R86–R88
89. Badilla X., Morice A., Avila-Aguero M.L. i wsp.: Fetal risk associated with rubella vaccination during pregnancy. Pediatr. Infect. Dis. J., 2007; 26: 830–835
90. Hamkar R., Jalilvand S., Abdolbaghi M.H. i wsp.: Inadvertent rubella vaccination of pregnant women: evaluation of possible transplacental infection with rubella vaccine. Vaccine, 2006; 24: 3558–8563
91. da Silva e Sa G.R., Camacho L.A., Siqueira M.M. i wsp.: Seroepidemiological profile of pregnant women after inadvertent rubella vaccination in the state of Rio de Janeiro, Brazil, 2001–2002. Rev Panam Salud Publica, 2006; 19: 371–378
92. Bar-Oz B., Levichek Z., Moretti M.E. i wsp.: Pregnancy outcome following rubella vaccination: a prospective controlled study. Am. J. Med. Genet. A., 2004; 130A: 52–54
93. Enders G.: Rubella antibody titers in vaccinated and nonvaccinated women and results of vaccination during pregnancy. Rev. Infect. Dis., 1985; 7 (supl. 1): S103–107
94. Marin M., Güris D., Chaves S.S. i wsp.: Prevention of varicella: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2007; 56 (RR-4): 1–40
95. Bouthry E., Queinnec C., Vauzelle C. i wsp.: Congenital rubella syndrome following rubella vaccination during pregnancy. Pediatrics, 2023; 152 (3): e2 022 057 627
96. Staples J.E., Gershman M., Fischer M.: Yellow fever vaccine: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2010; 59 (RR-7): 1–27
97. Wroczyńska A., Matkowska-Kocjan A., Ciach A.: Szczepienia przed podróżami zagranicznymi – choroby przenoszone przez komary. www.mp.pl/szczepienia/szczepionki/podroze/255347 (dostęp: 30.06.2024)
98. Baril L., Rosillon D., Willame C. i wsp.: Risk of spontaneous abortion and other pregnancy outcomes in 15–25 year old women exposed to human papillomavirus-16/18 AS04-adjuvanted vaccine in the United Kingdom. Vaccine, 2015; 33 (48): 68 846 891
99. Markowitz L.E., Dunne E.F., Saraiya M. i wsp.: Human papillomavirus vaccination: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2014; 63 (RR-05): 1–30
100. Petrosky E., Bocchini J.A. Jr, Hariri S. i wsp.: Use of 9-valent human papillomavirus (HPV) vaccine: updated HPV vaccination recommendations of the advisory committee on immunization practices. MMWR, 2015; 64 (11): 300–304
101. Anderson T.C., Masters N.B., Guo A. i wsp.: Use of recombinant zoster vaccine in immunocompromised adults aged ?19 years: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices – United States, 2022. MMWR, 2022; 71: 80–84
102. Kuchar E., Rudnicka L., Kocot-Kępska M. i wsp.: Szczepienie przeciwko półpaścowi. Zalecenia grupy ekspertów Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Polskiego Towarzystwa Badania Bólu i Polskiego Towarzystwa Neurologicznego. Med. Prakt., 2023; 5: 64–72
103. Zaman K., Roy E., Arifeen S.E. i wsp.: Effectiveness of maternal influenza immunization in mothers and infants. N. Engl. J. Med., 2008; 359 (15): 1555–1564
104. Madhi S.A., Cutland C.L., Kuwanda L. i wsp.: Influenza vaccination of pregnant women and protection of their infants. N. Engl. J. Med., 2014; 371 (10): 918–931
105. Tapia M.D., Sow S.O., Tamboura B. i wsp.: Maternal immunisation with trivalent inactivated influenza vaccine for prevention of influenza in infants in Mali: a prospective, active-controlled, observer-blind, randomised phase 4 trial. Lancet Infect. Dis., 2016; 16 (9): 1026–1035
106. Thompson M.G., Li D.K., Shifflett P. i wsp.: Effectiveness of seasonal trivalent influenza vaccine for preventing influenza virus illness among pregnant women: a population-based case-control study during the 2010–2011 and 2011–2012 influenza seasons. Clin. Infect. Dis., 2014; 58 (4): 449–457
107. Maltezou H.C., Asimakopoulos G., Stavrou S. i wsp.: Effectiveness of quadrivalent influenza vaccine in pregnant women and infants, 2018–2019. Vaccine, 2020; 38 (29): 4625–4631
108. Shakib J.H., Korgenski K., Presson A.P. i wsp.: Influenza in infants born to women vaccinated during pregnancy. Pediatrics, 2016; 137 (6): e20 152 360
109. Nunes M.C., Cutland C.L., Jones S. i wsp.: Duration of infant protection against influenza illness conferred by maternal immunization: secondary analysis of a randomized clinical trial. JAMA Pediatr., 2016; 170 (9): 840–847
110. Ohfuji S., Deguchi M., Tachibana D. i wsp.: Pregnant Women Influenza Study Group. Protective Effect of Maternal Influenza Vaccination on Influenza in Their Infants: A Prospective Cohort Study. J. Infect. Dis., 2018; 217 (6): 878–886
111. Mazagatos C., Godoy P., Munoz Almagro C. i wsp.: IVE in Pregnant Women Working Group. Effectiveness of influenza vaccination during pregnancy to prevent severe infection in children under 6 months of age, Spain, 2017–2019. Vaccine, 2020; 38 (52): 8405–8410
112. Sahni L.C., Olson S.M., Halasa N.B., Stewart L.S.; New Vaccine Surveillance Network Collaborators: Maternal Vaccine Effectiveness Against Influenza-Associated Hospitalizations and Emergency Department Visits in Infants. JAMA Pediatr., 2024; 178 (2): 176–184
113. Fell D.B., Russell M., Fung S.G. i wsp.: Effectiveness of maternal influenza vaccination during pregnancy against laboratory-confirmed seasonal influenza among infants under 6 months of age in Ontario. Canada. J. Infect. Dis., 2023: jiad539
114. Nunes M.C., Cutland C.L., Jones S. i wsp.: Efficacy of Maternal Influenza Vaccination Against All-Cause Lower Respiratory Tract Infection Hospitalizations in Young Infants: Results From a Randomized Controlled Trial. Clin. Infect. Dis., 2017; 65 (7): 1066–1071
115. Merdrignac L., Acosta L., Habington A. i wsp.: PERTINENT Group. Effectiveness of pertussis vaccination in pregnancy to prevent hospitalisation in infants aged <2 months and effectiveness of both primary vaccination and mother’s vaccination in pregnancy in infants aged 2–11 months. Vaccine, 2022; 40 (44): 6374–6382
116. Tessier E., Campbell H., Ribeiro S. i wsp.: Impact of Extending the Timing of Maternal Pertussis Vaccination on Hospitalized Infant Pertussis in England, 2014–2018. Clin. Infect. Dis., 2021; 73 (9): e2502–e2508
117. Skoff T.H., Blain A.E., Watt J. i wsp.: Impact of the US maternal tetanus, diphtheria, and acellular pertussis vaccination program on preventing pertussis in infants <2 months of age: a case-control evaluation. Clin. Infect. Dis., 2017; 65 (12): 1977–1983
118. Baxter R., Bartlett J., Fireman B. i wsp.: Effectiveness of vaccination during pregnancy to prevent infant pertussis. Pediatrics, 2017; 139 (5): e20 164 091
119. Winter K., Nickell S., Powell M., Harriman K.: Effectiveness of Prenatal Versus Postpartum Tetanus, Diphtheria, and Acellular Pertussis Vaccination in Preventing Infant Pertussis. Clin. Infect. Dis., 2017; 64 (1): 3–8
120. Amirthalingam G., Campbell H., Ribeiro S. i wsp.: Sustained Effectiveness of the Maternal Pertussis Immunization Program in England 3 Years Following Introduction. Clin. Infect. Dis., 2016; 63 (supl. 4): S236–S243
121. Winter K., Cherry J.D., Harriman K.: Effectiveness of Prenatal Tetanus, Diphtheria, and Acellular Pertussis Vaccination on Pertussis Severity in Infants. Clin. Infect. Dis., 2017; 64 (1): 9–14
122. Amirthalingam G., Andrews N., Campbell H. i wsp.: Effectiveness of maternal pertussis vaccination in England: an observational study. Lancet, 2014; 384 (9953): 1521–1528
123. Dabrera G., Amirthalingam G., Andrews N. i wsp.: A case-control study to estimate the effectiveness of maternal pertussis vaccination in protecting newborn infants in England and Wales, 2012–2013. Clin. Infect. Dis., 2015; 60 (3): 333–337
124. Tormen M., Taliento C., Salvioli S. i wsp.: Effectiveness and safety of COVID-19 vaccine in pregnant women: a systematic review with meta-analysis. BJOG, 2023; 130 (4): 348–357
125. Fernández-García S., Del Campo-Albendea L., Sambamoorthi D. i wsp.: PregCOV-19 Living Systematic Review Consortium. Effectiveness and safety of COVID-19 vaccines on maternal and perinatal outcomes: a systematic review and meta-analysis. BMJ Glob Health, 2024; 9 (4): e014 247
126. Goh O., Pang D., Tan J. i wsp.: mRNA SARS-CoV-2 Vaccination Before vs During Pregnancy and Omicron Infection Among Infants. JAMA Netw. Open., 2023; 6 (11): e2 342 475
127. Simeone R.M., Zambrano L.D., Halasa N.B. i wsp.: Overcoming COVID-19 investigators. Effectiveness of maternal mRNA COVID-19 vaccination during pregnancy against COVID-19-associated hospitalizations in infants aged <6 months during SARS-CoV-2 Omicron predominance – 20 States, March 9, 2022 – May 31, 2023. MMWR, 2023; 72 (39): 1057–1064
128. Danino D., Ashkenazi-Hoffnung L., Diaz A. i wsp.: Effectiveness of BNT162b2 vaccination during pregnancy in preventing hospitalization for severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 in infants. J. Pediatr., 2023; 254: 48–53
129. Halasa N.B., Olson S.M., Staat M.A. i wsp.: Overcoming Covid-19 Investigators. Maternal Vaccination and Risk of Hospitalization for COVID-19 among Infants. N. Engl. J. Med., 2022; 387 (2): 109–119
130. Carlsen E.O., Magnus M.C., Oakley L. i wsp.: Association of COVID-19 Vaccination During Pregnancy With Incidence of SARS-CoV-2 Infection in Infants. JAMA Intern. Med., 2022; 182 (8): 825–831
131. Kampmann B., Madhi S.A., Munjal I. i wsp.: MATISSE Study Group. Bivalent Prefusion F Vaccine in Pregnancy to Prevent RSV Illness in Infants. N. Engl. J. Med., 2023; 388 (16): 1451–1464
132. Mohammed H., Roberts C.T., Grzeskowiak L.E. i wsp.: Safety and protective effects of maternal influenza vaccination on pregnancy and birth outcomes: aa prospective cohort study. EClinicalMedicine, 2020; 26: 100 522
133. Sukumaran L., McCarthy N.L., Kharbanda E.O. i wsp.: Infant Hospitalizations and Mortality After Maternal Vaccination. Pediatrics, 2018; 141 (3): e20 173 310
134. Regan A.K., Moore H.C., de Klerk N. i wsp.: Seasonal Trivalent Influenza Vaccination During Pregnancy and the Incidence of Stillbirth: Population-Based Retrospective Cohort Study. Clin. Infect. Dis., 2016; 62 (10): 1221–1227
135. Bratton K.N, Wardle M.T, Orenstein W.A., Omer S.B.: Maternal influenza immunization and birth outcomes of stillbirth and spontaneous abortion: a systematic review and meta-analysis. Clin. Infect. Dis., 2015; 60 (5): e11–9
136. Foo D., Sarna M., Pereira G. i wsp.: Association between maternal influenza vaccination and neurodevelopmental disorders in childhood: a longitudinal, population-based linked cohort study. Arch. Dis. Child., 2023; 108 (8): 647–653
137. Foo D., Sarna M., Pereira G. i wsp.: Prenatal influenza vaccination and allergic and autoimmune diseases in childhood: a longitudinal, population-based linked cohort study. PLoS Med., 2022; 19 (4): e1 003 963
138. Becerra-Culqui T.A., Getahun D., Chiu V. i wsp.: Prenatal Influenza Vaccination or Influenza Infection and Autism Spectrum Disorder in Offspring. Clin. Infect. Dis., 2022; 75 (7): 1140–1148
139. Walsh L.K., Donelle J., Dodds L. i wsp.: Health outcomes of young children born to mothers who received 2009 pandemic H1N1 influenza vaccination during pregnancy: retrospective cohort study. BMJ, 2019; 366: l4151
140. Griffin J.B., Yu L., Watson D. i wsp.: Pertussis Immunisation in Pregnancy Safety (PIPS) Study: A retrospective cohort study of safety outcomes in pregnant women vaccinated with Tdap vaccine. Vaccine, 2018; 36 (34): 5173–5179
141. Donegan K., King B., Bryan P. Safety of pertussis vaccination in pregnant women in UK: observational study. BMJ, 2014; 349: g4219
142. Kerr S.M., Van Bennekom C.M., Mitchell A.A.: Tetanus, diphtheria, and pertussis vaccine (Tdap) in pregnancy and risk of major birth defects in the offspring. Birth Defects Res., 2020; 112 (5): 393–403
143. Becerra-Culqui T.A., Getahun D., Chiu V. i wsp.: The Association of Prenatal Tetanus, Diphtheria, and Acellular Pertussis (Tdap) Vaccination With Attention-Deficit/ Hyperactivity Disorder. Am. J. Epidemiol., 2020; 189 (10): 1163–1172
144. Becerra-Culqui T.A., Getahun D., Chiu V. i wsp.: Prenatal Tetanus, Diphtheria, Acellular Pertussis Vaccination and Autism Spectrum Disorder. Pediatrics, 2018; 142 (3): e20 180 120
145. Laverty M., Crowcroft N., Bolotin S. i wsp.: Health Outcomes in Young Children Following Pertussis Vaccination During Pregnancy. Pediatrics, 2021; 147 (5): e2 020 042 507
146. Sukumaran L., McCarthy N.L., Kharbanda E.O. i wsp.: Association of Tdap Vaccination With Acute Events and Adverse Birth Outcomes Among Pregnant Women With Prior Tetanus-Containing Immunizations. JAMA, 2015; 314 (15): 1581–1587
147. Vygen-Bonnet S., Hellenbrand W., Garbe E. i wsp.: Safety and effectiveness of acellular pertussis vaccination during pregnancy: a systematic review. BMC Infect. Dis., 2020; 20 (1): 136
148. Tseng H.F., Sy L.S., Ackerson B.K. i wsp.: Safety of tetanus, diphtheria, acellular pertussis (Tdap) vaccination during pregnancy. Vaccine, 2022; 40 (32): 4503–4512
149. Greenberg V., Vazquez-Benitez G., Kharbanda E.O. i wsp.: Tdap vaccination during pregnancy and risk of chorioamnionitis and related infant outcomes. Vaccine, 2023; 41 (22): 3429–3435
150. Goldshtein I., Nevo D., Steinberg D.M. i wsp.: Association between BNT162b2 vaccination and incidence of SARS-CoV-2 infection in pregnant women. JAMA, 2021; 326: 728–735
151. Blakeway H., Prasad S., Kalafat E. i wsp.: COVID-19 vaccination during pregnancy: coverage and safety. Am. J. Obstet. Gynecol., 2022; 226 (2): 236.e1–236.e14
152. Theiler R.N., Wick M., Mehta R. i wsp.: Pregnancy and birth outcomes after SARS-CoV-2 vaccination in pregnancy. Am. J. Obstet. Gynecol. MFM, 2021; 3: 100 467
153. Kharbanda E.O., Haapala J., DeSilva M. i wsp.: Spontaneous abortion following COVID-19 vaccination during pregnancy. JAMA, 2021; 326: 1629–1631
154. Rottenstreich M., Sela H.Y., Rotem R. i wsp.: Covid-19 vaccination during the third trimester of pregnancy: rate of vaccination and maternal and neonatal outcomes, a multicentre retrospective cohort study. BJOG, 2022; 129: 248–255
155. Magnus M.C., Gjessing H.K., Eide H.N. i wsp.: Covid-19 vaccination during pregnancy and first-trimester miscarriage. N. Engl. J. Med., 2021; 385: 2008–2010
156. Wainstock T., Yoles I., Sergienko R., Sheiner E.: Prenatal maternal COVID-19 vaccination and pregnancy outcomes. Vaccine, 2021; 39: 6037–6040
157. Fell D.B., Dhinsa T., Alton G.D. i wsp.: Association of COVID-19 vaccination in pregnancy with adverse peripartum outcomes. JAMA, 2022; 327 (15): 1478–1487
158. Dick A., Rosenbloom J.I., Gutman-Ido E. i wsp.: Safety of SARS-CoV-2 vaccination during pregnancy – obstetric outcomes from a large cohort study. BMC Pregnancy Childbirth, 2022; 22 (1): 166
159. Lipkind H.S., Vazquez-Benitez G., DeSilva M. i wsp.: Receipt of COVID-19 vaccine during pregnancy and preterm or small-for-gestational-age at birth – eight integrated health care organizations, United States, December 15, 2020–July 22, 2021. MMWR, 2022; 71 (1): 26–30
160. Magnus M.C., Örtqvist A.K., Dahlqwist E. i wsp.: Association of SARS-CoV-2 vaccination during pregnancy with pregnancy outcomes. JAMA, 2022; 327 (15): 1469–1477
161. Hui L., Marzan M.B., Rolnik D.L. i wsp.: Reductions in stillbirths and preterm birth in COVID-19-vaccinated women: a multicenter cohort study of vaccination uptake and perinatal outcomes. Am. J. Obstet. Gynecol., 2023; 228 (5): 585.e1–585.e16
162. Canadian Surveillance of COVID-19 in Pregnancy: Epidemiology, Maternal and Infant Outcomes. https://ridprogram.med.ubc.ca/cancovid-preg/ (dostęp: 30.06.2024)
163. COVID-19 Vaccine Monitoring Systems for Pregnant People. www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/safety/monitoring-pregnant-people.html (dostęp: 30.06.2024)
164. Ściubisz M.: Co wiadomo o bezpieczeństwie szczepionki Nuvaxovid przeciwko COVID-19 u ciężarnych? www.mp.pl/337280 (dostęp: 30.06.2024)
165. Dieussaert I., Hyung Kim J., Luik S. i wsp.: RSV prefusion F protein-based maternal vaccine – preterm birth and other outcomes. N. Engl. J. Med., 2024; 390 (11): 1009–1021
166. Abrysvo: EPAR – Public Assessment Report. www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/Abrysvo (dostęp: 30.06.2024)
167. Jurga J., Mierzwa G., Kuciel J.A.: Maternal Vaccination in Pregnancy: an Assessment of Influenza, Pertussis, and COVID-19 Vaccination Rates in Cracow, Poland. Med. Sci. Monit., 2024; 30: e943 304
168. Szeląg J., Matalerz-Migas A.: Lekarze rodzinni w Polsce wobec szczepienia kobiet w ciąży – postawy i praktyka. www.mp.pl/szczepienia/szczepionki/grupyryzyka/ciaza/190836 (dostęp: 30.06.2024)
169. An Advisory Committee Statement (ACS) National Advisory Committee on Immunization (NACI): Statement on the prevention of respiratory syncytial virus (RSV) disease in infants. publications.gc.ca/site/eng/9.935753/publication.html (dostęp: 30.06.2024)
170. Australian Immunization Handbook. Pertussis (whooping cough). immunisationhandbook.health.gov.au/contents/vaccine-preventable-diseases/pertussis-whooping-cough (dostęp: 30.06.2024)
171. Australian Immunization Handbook. Influenza (flu). immunisationhandbook.health.gov.au/contents/vaccine-preventable-diseases/influenza-flu (dostęp: 30.06.2024)
172. Therapeutic Goods Administration. ABRYSVO. www.tga.gov.au/resources/artg/406624 (dostęp: 30.06.2024)

Szczepienie kobiet w ciąży – cz. II