Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Czy 10-walentna szczepionka przeciwko pneumokokom zapobiega zachorowaniom na zapalenie płuc?

10.04.2019
Omówienie artykułu*: Effectiveness of pneumococcal Haemophilus influenzae protein D conjugate vaccine against pneumonia in children: a cluster-randomised trial
Kilpi T.M. i wsp.
Vaccine, 2018 pii: S0264-410X(18)31129–0

Opracowała Małgorzata Ściubisz
Konsultował dr hab. n. med. Leszek Szenborn, prof. nadzw.

Skróty: analiza ITT – analiza w grupach wyodrębnionych zgodnie z zaplanowanym leczeniem, PCV-10 – skoniugowana 10-walentna szczepionka przeciwko pneumokokom, PZP – pozaszpitalne zapalenie płuc, RIR – względne zmniejszenie zapadalności (skuteczność szczepienia), RTG – zdjęcie rentgenowskie, WZW – wirusowe zapalenie wątroby

Wnioski: Szczepienie niemowląt PCV-10, w porównaniu z grupą kontrolną, istotnie zmniejszało ryzyko zachorowania na zapalenie płuc o dowolnej etiologii. Podobne efekty obserwowano u dzieci, które pierwszą dawkę szczepionki otrzymały po ukończeniu 7. miesiąca życia.

Metodyka: badanie z randomizacją klasterową (randomizacja dotyczyła regionów, a nie poszczególnych pacjentów), podwójnie ślepa próba, analiza ITT
Populacja: zdrowe dzieci w wieku od 6 tygodni do 18 miesięcy uczęszczające do żłobka lub przedszkola
Interwencja: PCV-10 (Synflorix):

  • dzieci w wieku <7 miesięcy w schemacie 3+1 (3 dawki szczepienia pierwotnego w odstępie co najmniej 4 tyg. oraz 1 dawka uzupełniająca co najmniej 4 mies. po ostatniej dawce, nie wcześniej niż w 11. mż.) lub 2+1 (2 dawki szczepienia pierwotnego w odstępie co najmniej 8 tyg. oraz 1 dawka uzupełniająca co najmniej 4 mies. po ostatniej dawce, nie wcześniej niż w 11. mż.)
  • dzieci w wieku 7–11 miesięcy schemat 2+1
  • dzieci w wieku 12–18 miesięcy schemat 1+1 (2 dawki w odstępie co najmniej 6 mies. [szczepienie wychwytujące])

Kontrola:

  • szczepienie przeciwko WZW typu B (ENGERIX-B) u dzieci <12. miesiąca życia lub
  • szczepienie przeciwko WZW typu A (Havrix 720 Junior) u dzieci ≥12. miesiąca życia

Wyniki: Do badania zakwalifikowano 47 366 dzieci mieszkających w 78 regionach Finlandii. W 52 regionach stosowano szczepionkę PCV-10 (u 15 876 w schemacie 3+1, u 14 865 w schemacie 2+1), a w 26 regionach szczepionkę kontrolną przeciwko WZW typu A lub WZW typu B (u 7599 w schemacie 3+1, u 7674 w schemacie 2+1). 45 974 dzieci otrzymało co najmniej 1 dawkę szczepienia i zakwalifikowano je do analizy ITT. Średni okres obserwacji wynosił 25 miesięcy (15–35) dla dzieci, które pierwszą dawkę szczepionki otrzymały <7. miesiąca życia, i 28 miesięcy (14–35) dla dzieci włączonych do badania >7. miesiąca życia (uzupełnianie szczepień).

U dzieci zaszczepionych PCV-10, w porównaniu z grupą kontrolną, stwierdzono znamienne zmniejszenie zapadalności na zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) rozpoznane w warunkach szpitalnych, zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) leczone w warunkach szpitalnych oraz zapalenie płuc potwierdzone na RTG klatki piersiowej, niezależnie od zastosowanego schematu szczepienia 3+1 lub 2+1 (tab.).

Tabela. Skuteczność rzeczywista PCV-10 w zapobieganiu zachorowaniom na PZP w ciągu 25 miesięcy u dzieci, które pierwszą dawkę szczepionki otrzymały <7. mż.
Punkty końcowe Grupa kontrolnaa Grupa PCV-10a RIR (95% CI)b
Schemat szczepienia
    3+1 2+1
zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) rozpoznane w warunkach szpitalnychc 13,3 9,8  25% (10–38)
  9,9 28% (13–41)
zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) leczone w warunkach szpitalnychd 6,0 4,4   26% (3–44)
  4,3 31% (9–48)
zapalenie płuc potwierdzone na RTG klatki piersioweje 6,8 4,8   28% (0–48)
  4,9 29% (1–49)
zapalenie płuc rozpoznane wg kryteriów radiologicznych WHOf 4,0 2,1   47% (24–64)
  2,3 43% (19–61)
    3+1 i 2+1 łącznie  
zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) rozpoznane w warunkach szpitalnych 13,3 9,8 27% (14–38)
zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) leczone w warunkach szpitalnych 6,0 4,4 28% (10–43)
zapalenie płuc potwierdzone na RTG klatki piersioweje 6,8 4,9 28% (5–46)
zapalenie płuc rozpoznane wg kryteriów radiologicznych WHOf 4,0 2,2 45% (26–60)
a liczba przypadków/1000 osobolat
b skuteczność szczepienia (względne zmniejszenie zapadalności – RIR)
c rozpoznanie w klasyfikacji ICD-10 zgodne z kodami J10.0, J11.0, J12–J18, J85.1 lub J86
d zapalenie płuc jako główne rozpoznanie na karcie wypisowej ze szpitala
e zapalenie płuc rozpoznane w warunkach szpitalnych z widocznymi zagęszczeniami na RTG klatki piersiowej
f zapalenie płuc z zagęszczeniem zmian w pęcherzykach lub z płynem w jamie opłucnej

CI – przedział ufności, PCV-10 – skoniugowana 10-walentna szczepionka przeciwko pneumokokom, PZP – pozaszpitalne zapalenie płuc, RTG – zdjęcie rentgenowskie, RIR – względne zmniejszenie zapadalności

U dzieci włączonych do badania po ukończeniu 7. miesiąca życia skuteczność PCV-10 w zapobieganiu zachorowaniom na zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) rozpoznane w warunkach szpitalnych, zapalenie płuc (niezależnie od etiologii) leczone w warunkach szpitalnych oraz zapalenie płuc potwierdzone na RTG klatki piersiowej wyniosła odpowiednio:

  • 32% (95% CI: 3–52), 13% (95% CI: od -60 do 51) oraz 42% (95% CI: 11–63) u dzieci włączonych do badania w wieku 7–11 miesięcy (schemat 2+1)
  • 23% (95% CI: od -5 do 44), 43% (95% CI: 10–63) oraz 25% (95% CI: od -18 do 52) u dzieci włączonych do badania w wieku 12–18 miesięcy (schemat 1+1).

Komentarz

dr hab. n. med. Leszek Szenborn, prof. nadzw.
Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

Co już wiadomo na ten temat?

Skoniugowane szczepionki przeciwko pneumokokom (PCV-7, PCV-10 i PCV-13) zapobiegają zachorowaniom na zapalenie płuc. Wiemy również, że dzięki programom powszechnych szczepień dzieci korzyści obserwuje się zarówno w populacji zaszczepionej, jak i nieszczepionej, a największą redukcję liczby zachorowań notuje się w najmłodszej i najstarszej grupie wiekowej (p. Czy szczepienie przeciwko pneumokokom zapewnia ochronę przed zachorowaniem na zapalenie płuc? – przyp. red.). Jednak oszacowanie rzeczywistej skuteczności szczepienia przeciwko pneumokokom w zapobieganiu zachorowaniom na zapalenie płuc jest szczególnie trudne, ponieważ rozpoznanie pneumokokowego zapalenia płuc na podstawie kryteriów klinicznych jest dalekie od jednoznaczności. Zespół kliniczny zapalenia płuc może być spowodowany przez wiele patogenów i wykrycie odpowiedzialnych za nie drobnoustrojów w poszczególnych przypadkach nie jest łatwe w praktyce klinicznej z uwagi na małą czułość stosowanych aktualnie metod laboratoryjnych.
Do tej pory skuteczność PCV-10 w profilaktyce pozaszpitalnego zapalenia płuc (PZP) u dzieci rozpoznanego na podstawie kryteriów klinicznych WHO wykazano w badaniu z randomizacją przeprowadzonym w Brazylii (badanie COMPAS).1

Czego jeszcze nie wiadomo?

Do czasu opublikowania wyników badania FinIP nie znaliśmy skuteczności PCV-10 w zapobieganiu zachorowaniom na PZP u dzieci w wysoko rozwiniętych krajach europejskich, ocenionej w badaniu z randomizacją.

Co nowego wnosi badanie?

Komentowana publikacja2 jest pierwszym europejskim badaniem z randomizacją (choć tylko klasterową), w którym oceniono skuteczność PCV-10 w zapobieganiu PZP u dzieci. Należy podkreślić, że badanie przeprowadzono w wysokorozwiniętym kraju, co pozwala łatwiej przełożyć jego wyniki na inne kraje europejskie. Kilpi i wsp. potwierdzili znaczącą ochronę dzieci zaszczepionych PCV-10 przed zachorowaniem na PZP (wg różnych definicji) bez względu na zastosowany schemat szczepienia (3+1 lub 2+1). Obserwowana skuteczność była większa niż w dotychczas przeprowadzonych badaniach. W analizie uwzględniono także dzieci, które pierwszą dawkę szczepienia otrzymały w wieku 7–11 lub 12–18 miesięcy. Stwierdzone w badaniu zmniejszenie częstości PZP według kryteriów radiologicznych WHO – płatowe zapalenie płuc (tzn. z konsolidacją zmian w pęcherzykach płucnych) lub zapalenie płuc z płynem w jamie opłucnej – aż o 45% (95% CI: 26–60) jest największą redukcją, jaką wobec tak zdefiniowanego punktu końcowego kiedykolwiek zaobserwowano w badaniach klinicznych PCV u dzieci. Być może wynika to z uwzględnienia w badaniu tylko przypadków PZP leczonych w szpitalu (czyli cięższych), co zwiększa prawdopodobieństwo etiologii pneumokokowej. Wyniki badania potwierdzają także rzeczywiste znaczenie pneumokoków jako przyczyny PZP o cięższych przebiegu u dzieci w badanych grupach wiekowych.
Efekt ochronny szczepienia PCV-10 w badanej populacji był widoczny przez cały okres obserwacji, ale w największym stopniu ujawnił się >18. miesiąca życia. Można to tłumaczyć większym ryzykiem PZP o etiologii pneumokokowej wynikającym z częstszego uczęszczania dzieci w tym wieku do placówek opiekuńczych (żłobki, przedszkola).

Czy wyniki badania są wiarygodne?

Badanie FinIP ma wyjątkową wartość. Zostało przeprowadzone w dużej populacji, obejmującej ponad 47 000 dzieci. W 58 z 74 regionów Finlandii dzieci otrzymały PCV-10, a w pozostałych szczepionki kontrolne (w różnych schematach w zależności od wieku). Metodologia badania (randomizacja klasterowa, podwójnie ślepa próba, analiza ITT) jest optymalna dla tak trudnego zadania, które uwzględniało również ocenę populacyjnych efektów programu szczepień. Warto zaznaczyć, że radiolodzy oceniający RTG klatki piersiowej nie znali przynależności dzieci do grup (metoda ślepej próby). Jest to także już trzecie z kolei badanie przeprowadzone w tej samej populacji, po wcześniejszych pracach oceniających kliniczną skuteczność PCV-10 w profilaktyce inwazyjnej choroby pneumokokowej, zapalenia ucha środkowego i nosicielstwa pneumokoków w nosowej części gardła (p. Med. Prakt. Szczepienia 1/2013, s. 60–62 oraz 1/2015, s. 47–51 – przyp. red.).3,4

Jakie jest znaczenie wyników badania dla praktyki klinicznej?

Wyniki badania mają szczególne znaczenie dla polskich lekarzy i instytucji decydujących o realizacji programu szczepień ochronnych. Dostarczają wiarygodnych dowodów na skuteczność szczepionki PCV-10 w zapobieganiu PZP u dzieci. Aktualnie, podobnie jak w Finlandii, PCV-10 jest stosowana u nas w ramach obowiązkowego PSO u niemowląt (w tym wcześniaków urodzonych >27. tyg. ciąży). Lekarze i rodzice powinni więc zadbać o terminowe wykonywanie szczepień, bo korzyścią jest również zmniejszenie ryzyka hospitalizacji z powodu PZP.

Piśmiennictwo do komentarza:

1. Tregnaghi M.W., Sáez-Llorens X., López P. i wsp.: Efficacy of pneumococcal nontypable Haemophilus influenzae protein D conjugate vaccine (PHiD-CV) in young latin american children: a duble-blind randomized controlled trial. PLOS Medicine, 2014; 11: e1 001 657 (www.mp.pl/szczepienia/przeglad/pneumokoki.html)
2. Kilpi T.M., Jokinen J., Puumalainen T. i wsp.: Effectiveness of pneumococcal Haemophilus influenzae protein D conjugate vaccine against pneumonia in children: a cluster-randomised trial. Vaccine, 2018; 36: 5891–5901
3. Palmu A.A., Jokinen J., Borys D. i wsp.: Effectiveness of the ten valent pneumococcal Haemophilus influenzae protein D conjugate vaccine (PHiD CV10) against invasive pneumococcal disease: a cluster randomised trial. The Lancet, 2012; http://dx.doi.org/10.1016/S0140 6736(12)61 854–6
4. Palmu A.A., Jokinen J., Niemien H. i wsp.: Vaccine effectiveness of the pneumococcal Haemophilus influenzae protein D conjugate vaccine (PhiD CV10) against clinically suspected invasive pneumococcal disease: a cluster randomised trial. The Lancet Respiratory Medicine, 2014; 2: 717–727
Zobacz także

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Konferencje i szkolenia

Poznań – 18 maja 2019 r.: V Wielkopolskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Gdańsk – 15 czerwca 2019 r.: V Pomorskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Przegląd badań