Czy w trakcie leczenia boreliozy można podać szczepionkę przeciwko żółtej gorączce?

Czy w trakcie leczenia boreliozy można podać szczepionkę przeciwko żółtej gorączce? Pacjent otrzymuje doksycyklinę, aktualnie jest to 20. doba leczenia. Za miesiąc wyjeżdża do Kenii.

Odpowiedź na pytanie podzielę na 3 zagadnienia.

1. Wymogi dotyczące szczepienia przeciwko żółtej gorączce

Żółta gorączka to ostra choroba wirusowa, dla której szczepienie jest najskuteczniejszą metodą profilaktyki. Szczepionka przeciwko żółtej gorączce zawiera „żywe”, atenuowane wirusy. Szczepienie zaleca się wszystkim podróżującym do Kenii, z wyjątkiem osób planujących pobyt wyłącznie w obszarach o małym ryzyku ekspozycji (takich jak Nairobi i Mombasa, choć nawet tam ryzyko nie jest zerowe). Jest ono również wymagane od podróżnych przybywających z krajów endemicznych. Biorąc pod uwagę, że podróżni często odwiedzają parki narodowe (np. Tsavo, Masai Mara), gdzie ryzyko jest większe, szczepienie jest silnie zalecane.

Do wyjazdu pozostał miesiąc. U >99% zaszczepionych osób odporność po podaniu pojedynczej dawki szczepionki przeciwko żółtej gorączce rozwija się w ciągu 30 dni. Jest to optymalny czas, aby uzyskać pełną ochronę przed podróżą. Międzynarodowe Świadectwo Szczepień i Profilaktyki (International Certificate of Vaccination or Prophylaxis [ICVP] – tzw. żółta książeczka) staje się oficjalnie ważne od 10. dnia po szczepieniu.

2. Interakcje doksycykliny z „żywą” szczepionką przeciwko żółtej gorączce

Doksycyklina to antybiotyk z grupy tetracyklin stosowany w leczeniu boreliozy, a także w chemioprofilaktyce malarii, a zatem często używany w czasie wyjazdów do krajów tropikalnych. Doksycyklina nie jest wymieniana jako przeciwwskazanie do podania szczepionki przeciwko żółtej gorączce. Wytyczne dotyczące interakcji leków ze szczepionkami stosowanymi w medycynie podróży koncentrują się głównie na:

• działaniu antybiotyków na „żywe” szczepionki doustne: antybiotyki mogą zmniejszać odpowiedź immunologiczną na takie preparaty (np. doustna szczepionka przeciwko durowi brzusznemu lub cholerze), dlatego zaleca się zachowanie odstępu między podaniem antybiotyku i szczepieniem
• lekach immunosupresyjnych – leczenie immunosupresyjne (np. glikokortykosteroidy w dużej dawce, chemioterapia, terapie immunomodulujące) stanowi przeciwwskazanie do podania szczepionek „żywych”, do których należy szczepionka przeciwko żółtej gorączce. Doksycyklina nie ma takiego działania.

Wypływa stąd wniosek, że doksycyklina podawana w ramach leczenia boreliozy nie jest przeciwwskazaniem do podania „żywej” szczepionki przeciwko żółtej gorączce. Nie ma udokumentowanych klinicznych interakcji, które zmniejszałyby skuteczność szczepionki lub zwiększały ryzyko zdarzeń niepożądanych z powodu jednoczesnego stosowania doksycykliny.

3. Stan kliniczny pacjenta (borelioza w 20. dobie leczenia)

Borelioza jest infekcją bakteryjną. W kontekście szczepień kluczowe znaczenie ma stan kliniczny pacjenta w momencie szczepienia:

• choroba a szczepienie – umiarkowana lub ciężka choroba o ostrym przebiegu (z gorączką lub bez) nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do podania jakiejkolwiek szczepionki, a sytuacją wymagającą zachowania szczególnej ostrożności ze względu na trudność w ustaleniu, czy ewentualna gorączka i inne objawy po szczepieniu są skutkiem szczepionki, czy świadczą o postępie i powikłaniach istniejącej choroby
• łagodna choroba a szczepienie – łagodna choroba (np. łagodna infekcja górnych dróg oddechowych) z gorączką lub bez gorączki nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia.

Z informacji podanych w pytaniu wynika, że pacjent jest obecnie w 20. dobie standardowej antybiotykoterapii. Zwykle w tym okresie pacjenci z wczesną boreliozą są już stabilni – ostre objawy boreliozy powinny już ustąpić, a chory powinien zdrowieć.

Zatem jeśli pacjent w 20. dobie leczenia doksycykliną jest już stabilny klinicznie, bez gorączki i objawów umiarkowanej lub ciężkiej choroby ogólnoustrojowej, może być szczepiony, a leczenie boreliozy nie jest przeciwwskazaniem do podania szczepionki przeciwko żółtej gorączce.

Podsumowując, pacjentowi w trakcie leczenia boreliozy doksycykliną można podać szczepionkę przeciwko żółtej gorączce, ponieważ doksycyklina nie jest lekiem immunosupresyjnym i nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia „żywą” szczepionką. Biorąc pod uwagę wszystkie czynniki, tzn. potrzebę szczepienia (wyjazd do Kenii jest wskazaniem do szczepienia), czas do wyjazdu (aż 30 dni), brak interakcji lekowych doksycykliny ze szczepionką, pacjentowi w 20. dobie leczenia boreliozy można podać szczepionkę przeciwko żółtej gorączce. Przed podaniem szczepionki lekarz musi jednak zakwalifikować pacjenta do szczepienia, czyli potwierdzić jego dobry i stabilny stan kliniczny (brak umiarkowanej lub ciężkiej ostrej choroby ogólnoustrojowej), wykluczyć inne możliwe przeciwwskazania do szczepienia przeciwko żółtej gorączce (np. alergia na składniki szczepionki, zaburzenia odporności lub leczenie immunosupresyjne niezwiązane z boreliozą). Szczepienie należy wykonać ≥10 dni przed wyjazdem, aby zapewnić odpowiednią odpowiedź immunologiczną i spełnić wymogi międzynarodowe (w przypadku wjazdu do Kenii z krajów endemicznego występowania żółtej gorączki – przyp. red.).