Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Jak uzupełnić szczepienia u zdrowego dziecka z opóźnieniami w realizacji szczepień?

02.09.2019
dr n. med. Agnieszka Matkowska-Kocjan
Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, zastępca Redaktora Naczelnego „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”

dr n. med. Joanna Stryczyńska-Kazubska
Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Skróty: DTP – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, DTPa – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (bezkomórkowa), dTpa – szczepionka zawierająca toksoid tężcowy, zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego i bezkomórkowe komponenty krztuśca, DTPw – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (całokomórkowa), Hib – skoniugowana szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae typu b, IKSz – indywidualny kalendarz szczepień, IPV – inaktywowana szczepionka przeciwko poliomyelitis, KZM – zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze, MMR – szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, NOP – niepożądany odczyn poszczepienny, PCV-10 – skoniugowana 10-walentna szczepionka przeciwko pneumokokom, PCV-13 – skoniugowana 13-walentna szczepionka przeciwko pneumokokom, PSO – Program Szczepień Ochronnych WZW – wirusowe zapalenie wątroby, VZV – szczepionka przeciwko ospie wietrznej

Wprowadzenie

Indywidualnym kalendarzem szczepień (IKSz) nazywa się pisemną poradę (konsultację) dotyczącą proponowanego schematu dalszych szczepień u pacjenta, który z jakiejś przyczyny nie realizował dotychczasowych szczepień zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) lub w przyszłości nie będzie mógł realizować szczepień według zasad obowiązujących w PSO.
W praktyce IKSz najczęściej układa się w ramach porady specjalistycznej w tzw. poradni szczepień. Obecnie nazwa ta jest w zasadzie zwyczajowa, ponieważ w ostatnich latach Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) nie kontraktował porad specjalistycznych w dziedzinie wakcynologii. Określenie „poradnia szczepień” czy „punkt konsultacyjny ds. szczepień” funkcjonuje jednak nieoficjalnie nadal i dotyczy wybranych poradni chorób zakaźnych, poradni immunologicznych czy poradni pediatrycznych, w których lekarze prowadzą specjalistyczne konsultacje w dziedzinie szczepień ochronnych. Niestety w Polsce jest bardzo niewiele punktów konsultacyjnych ds. szczepień (ok. 18, w niektórych województwach nie ma ich wcale), dlatego pacjenci kierowani do poradni szczepień mogą napotkać trudności – często muszą się liczyć z dużą odległością do najbliższej poradni szczepień lub długim czasem oczekiwania (co najmniej kilka miesięcy na wizytę w trybie planowym).
Do najczęstszych przyczyn układania IKSz dla dzieci w poradniach szczepień należą:

  1. upośledzenie funkcji układu immunologicznego (choroby wrodzone lub nabyte, leczenie immunosupresyjne)
  2. inne stany kliniczne, takie jak wady serca, zaburzenia funkcji nerek, wcześniactwo
  3. choroby układu nerwowego
  4. ciężkie alergie
  5. wystąpienie w przeszłości niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP)
  6. opóźnienia w realizacji szczepień ochronnych z przyczyn niemedycznych (np. zaniedbanie)
  7. powrót pacjenta z emigracji lub imigracja z innych krajów (obcokrajowcy)
  8. uchylanie się od obowiązkowych szczepień ochronnych (przeciwnicy szczepień).

Warto zwrócić uwagę, że trzy ostatnie sytuacje zazwyczaj dotyczą dzieci zdrowych, u których zwykle nie stwierdza się przeciwwskazań do żadnych szczepień ochronnych (co jest możliwe u pacjentów wymienionych we wcześniejszych punktach). Jednak stale zwiększa się liczba dzieci zdrowych wymagających ułożenia IKSz. Wynika to przede wszystkim z nasilenia się imigracji z krajów, w których obowiązują inne programy szczepień ochronnych (PSO), oraz zwiększającej się liczby tzw. przeciwników szczepień, czyli osób uchylających się od obowiązku szczepień (zazwyczaj w stosunku do swoich dzieci). Wydaje się, że planowanie szczepień u takich pacjentów nie musi się wiązać z koniecznością wizyty w poradni szczepień, o ile lekarz prowadzący szczepienia w poradni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) zna zasady uzupełniania szczepień ochronnych u pacjenta bez dodatkowych obciążeń medycznych. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie zasad uzupełniania szczepień u dzieci zdrowych, które nie realizowały dotychczasowych szczepień według PSO.

Ogólne zasady uzupełniania zaległych szczepień

Postępuj zgodnie z zasadą: każda dawka szczepionki się liczy

Główną zasadą stosowaną przy uzupełnianiu szczepień ochronnych jest to, że każda dawka szczepionki podana w przeszłości ma znaczenie i powinno się ją brać pod uwagę przy planowaniu dalszych szczepień.1 Jeśli z powodu opóźnień w realizacji szczepień nie zakończono schematu zalecanego dla danego szczepienia, to nie trzeba go rozpoczynać od początku, tylko uwzględnić dotychczas podane dawki. Należy jednak pamiętać o odpowiednim rozumieniu tej zasady w odniesieniu do preparatów, dla których obowiązują różne schematy w zależności od wieku pacjenta (np. szczepienie przeciwko Haemophilus influenzae typu b [Hib] – p. niżej).
Istnieje kilka wyjątków od powyższej zasady, na przykład:

  • pacjenci po przeszczepieniu komórek hematopoetycznych, którzy wymagają szczepienia „od początku” (szczepionki podane przed transplantacją nie „liczą się”, ponieważ wskutek przeszczepienia został całkowicie wymieniony układ immunologiczny, a nowo wprowadzone komórki macierzyste nie mają zakodowanej żadnej informacji dotyczącej odporności poszczepiennej)2
  • dawki szczepionek podane w okresie leczenia immunosupresyjnego lub w innym stanie upośledzonej odporności mogą być nieskuteczne i należy je powtórzyć3
  • niektóre szczepionki stosowane w medycynie podróży, na przykład przeciwko cholerze (Dukoral) – jeśli między podaniem dawek upłynęło >6 tygodni, należy ponownie rozpocząć cały cykl szczepienia podstawowego.4

Po ustaleniu, ile dawek danej szczepionki dziecko otrzymało dotychczas, należy obliczyć, ile dawek tej szczepionki należy jeszcze podać, aby uzupełnić schemat szczepień i „wyrównać” kalendarz szczepień odpowiedni dla danego wieku dziecka.

Uzupełnianie dawek każdego rodzaju szczepionki rozpatruj osobno

W praktyce klinicznej spotyka się dzieci z opóźnieniami w realizacji szczepień, którym zalecono realizację szczepień według takiej samej kolejności, takich samych schematów i takich samych odstępów czasowych, jakie przewiduje PSO dla populacji ogólnej. Zdarza się na przykład, że 2-letnie dziecko, które dotychczas nie było w ogóle szczepione, w pierwszej kolejności otrzymuje szczepionkę przeciwko gruźlicy (BCG) i wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu B (tak jak noworodki w pierwszych dniach życia), a po 6 tygodniach szczepionkę przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP), Hib, WZW typu B, pneumokokom itd. Czasem jest to przyczyną dalszych opóźnień w realizacji PSO, ponieważ lekarz zwleka z podaniem szczepionek do czasu podania BCG (np. w innym ośrodku). Należy podkreślić, że takie podejście i rozumienie zagadnień związanych z uzupełnianiem PSO jest absolutnie niewłaściwe i opóźnia realizację szczepień, które są potrzebne dziecku w danym wieku. U wspomnianego 2-letniego dziecka takie postępowanie doprowadziłoby do sytuacji, w której szczepionkę przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) podanoby dopiero w wieku 3 lat, co jest niedopuszczalne w świetle obecnej sytuacji epidemiologicznej. Każde szczepienie należy więc rozpatrywać osobno w odniesieniu do wieku i zagrożenia epidemiologicznego.

Uwzględnij obowiązkowość szczepienia w danym wieku

Każde obowiązkowe szczepienie ochronne jest obowiązkowe tylko do pewnego wieku. Zasady obowiązkowości szczepień regulują odpowiednie rozporządzenia.5,6 Lekarz układający IKSz powinien ocenić, które szczepienie będzie nadal obowiązkowe w danym wieku, a które już nie. Ponadto, jeśli pacjent wymagający IKSz przekroczył już wiek, w którym dane szczepienie jest obowiązkowe, należy ocenić, czy to szczepienie nadal należy planować jako zalecane.
Zasady obowiązkowości (w stosunku do dzieci zdrowych bez obciążeń medycznych kwalifikujących je do grup ryzyka) można podsumować następująco:

  1. Większość szczepień ochronnych jest obowiązkowych do ukończenia 19. roku życia: DTPw/DTPa/dTpa, polio, WZW typu B (od 7. tż. do ukończenia 19. rż.) oraz MMR (od 13. mż. do ukończenia 19. rż.). Ze względu na narażenie epidemiologiczne szczepienia te są również zalecane dla wcześniej nieszczepionych osób po ukończeniu 19. roku życia.
  2. Obowiązek szczepień przeciwko Hib dotyczy dzieci od 7. tygodnia życia do ukończenia 6. roku życia. Związany jest z tym pewien paradoks polegający na tym, że żaden preparat przeciwko Hib nie jest zarejestrowany do stosowania u osób >5. roku życia.7,8 Nie wiadomo więc dokładnie, jak postąpić wobec nigdy dotąd nieszczepionych dzieci w 6. roku życia. U zdrowych pacjentów w wieku >6 lat, którzy nie należą do grup ryzyka, szczepienie przeciwko Hib nie będzie szczepieniem zalecanym i nie trzeba go uwzględniać w IKSz. Należy jednak pamiętać, że u chorych przewlekle z grupy zwiększonego ryzyka zakażeń bakteriami otoczkowymi (np. stan po splenektomii) zaleca się szczepienie przeciwko Hib niezależnie od wieku3 – w takim przypadku jedynym rozwiązaniem jest pozarejestracyjne podanie tej szczepionki (za zgodą pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego).
  3. Szczepienie BCG jest obowiązkowe u wcześniej nieszczepionych dzieci do ukończenia 15. roku życia.9 W starszym wieku zalecanie tego szczepienia jest nieuzasadnione.
  4. Szczepienie przeciwko pneumokokom jest obowiązkowe dla wszystkich dzieci urodzonych po 31 grudnia 2016 roku. Obowiązek dotyczy również dzieci wcześniej nieszczepionych przeciwko pneumokokom, urodzonych po tym terminie aż do ukończenia 19. roku życia6 (np. jeśli w sierpniu 2019 r. do lekarza zgłasza się dziecko urodzone 1 stycznia 2017 r., czyli obecnie 2,5-letnie, to należy zaplanować u niego wykonanie obowiązkowego i bezpłatnego szczepienia przeciwko pneumokokom).
    Należy również pamiętać, że szczepienie przeciwko pneumokokom jest obowiązkowe u dzieci z wybranych grup ryzyka urodzonych przed 1 stycznia 2017 roku (p. Cz. II. PSO na 2019 r.). Paradoksalnie jednak u takich dzieci szczepienie to jest nadal obowiązkowe i bezpłatne wyłącznie do ukończenia 5. roku życia. Za kilka lat będziemy mieć do czynienia z nieco kuriozalnymi sytuacjacmi (jeśli nie zostaną zmienione przepisy), ponieważ w 2023 roku zdrowemu i dotąd nieszczepionemu 6-latkowi urodzonemu 1 stycznia 2017 roku będzie przysługiwało bezpłatne i obowiązkowe szczepienie przeciwko pneumokokom, a jego o dzień starszemu rówieśnikowi choremu na astmę oskrzelową (czyli urodzonemu 31 grudnia 2016 r.) już nie, choć to szczepienie nadal będzie silnie wskazane ze względu na charakter choroby przewlekłej.
  5. Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe dla niektórych zdrowych dzieci, na przykład dla dzieci do ukończenia 3. roku życia uczęszczających do żłobka9 oraz dla zdrowych dzieci do 12. roku życia z otoczenia dzieci z chorobami przewlekłymi podlegających z tego powodu obowiązkowi szczepienia przeciwko ospie wietrznej (np. rodzeństwo dziecka do 12. rż. chorego na białaczkę).

Planuj jak najkrótsze odstępy między kolejnymi dawkami danej szczepionki

Planowanie jak najkrótszych odstępów między kolejnymi dawkami danej szczepionki jest optymalne dla pacjenta, ponieważ umożliwia szybkie uzyskanie uodpornienia przeciwko zagrażającym mu chorobom zakaźnym. Choć jest to zasada, do której należy dążyć, nie zawsze udaje się ją zrealizować w praktyce – zwłaszcza w przypadku pacjentów, u których powodem opóźnień w realizacji szczepień były postawy antyszczepionkowe. W tabeli 1. podano optymalne i minimalne odstępy między kolejnymi dawkami tej samej szczepionki zgodnie z zaleceniami Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP).10 Należy również uwzględniać odstępy proponowane w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL) poszczególnych preparatów, które mogą się nieco różnić od przedstawionych w tabeli 1.

Tabela 1. Zalecany optymalny i minimalny wiek oraz zalecane i minimalne odstępy czasu między kolejnymi dawkami rutynowo stosowanych szczepioneka-c
Szczepionka i numer dawki Zalecany wiek dla podania tej dawki Minimalny wiek dla podania tej dawki Zalecany odstęp do podania kolejnej dawki Minimalny odstęp do podania kolejnej dawki
HepB-1c w ciągu 24 h po urodzeniu w ciągu 24 h po urodzeniu 1–4 mies. 4 tyg.
HepB-2 1–2 mies. 4 tyg. 2–17 mies. 8 tyg.
HepB-3d 6–18 mies. 24 tyg.
(DTPa, DTPw)-1c 2 mies. 6 tyg. 2 mies. 4 tyg.
(DTPa, DTPw)-2 4 mies. 10 tyg. 2 mies. 4 tyg.
(DTPa, DTPw)-3 6 mies. 14 tyg. 6–12 mies.e 6 mies.e,f
(DTPa, DTPw)-4 15–18 mies. 12 mies. 3–4 lat 6 mies.e
DTPa-5 4–6 lat 4 lata
Hib-1c,g 2 mies. 6 tyg. 2 mies. 4 tyg.
Hib-2 4 mies. 10 tyg. 2 mies. 4 tyg.
Hib-3h 6 mies. 14 tyg. 6–9 mies.e 8 tyg.
Hib-4 12–18 mies. 12 mies.
IPV-1c 3–4 mies. 6 tyg. 2 mies. 4 tyg.
IPV-2 5–6 mies. 10 tyg. 2–14 mies. 4 tyg.
IPV-3 16–18 mies. 14 tyg. 3–5 lat 4 tyg.
IPV-4 4–6 lat 18 tyg.
PCV-1g 2 mies. 6 tyg. 2 mies. 4 tyg.
PCV-2 4 mies. 10 tyg. 2 mies. 4 tyg.
PCV-3 6 mies. 14 tyg. 6 mies. 8 tyg.
PCV-4 12–15 mies. 12 mies.
MMR-1i 12–15 mies. 12 mies. 3–5 lat 4 tyg.
MMR-2i 10 lat 13 mies.
Var-1i 12–15 mies. 10 mies. 12 tyg. 6 tyg.i
Var-2i 15–18 mies. 14 mies.
Td-1j 14 lat 7 lat 5 lat 5 lat
Td-2j 19 lat 19 lat 10 lat 5 lat
dTpaj 14 lat 4 lata 10 lat 10 lat
a zmodyfikowano na podstawie oryginału, dostosowując informacje do polskiego PSO oraz szczepionek dostępnych w Polsce – przyp. red.
b Dostępne są szczepionki wysoce skojarzone. W miarę możliwości zaleca się stosowanie zarejestrowanych szczepionek wysoce skojarzonych zamiast oddzielnych wstrzyknięć szczepionek zawierających ich poszczególne składniki. Stosując szczepionkę wysoce skojarzoną, należy pamiętać, że wolno ją podać, dopiero gdy minie minimalny wiek dla podania każdego ze składników tej szczepionki; pomiędzy kolejnymi dawkami należy zachować odstęp równy najdłuższemu odstępowi czasu wymaganemu dla każdego składnika tej szczepionki.
c Dostępne są szczepionki skojarzone zawierające składnik przeciwko WZW typu B (np. DTPa-IPV-Hib-HepB i HepA-HepB). Nie należy ich podawać dzieciom przed ukończeniem 6. tż. z uwagi na ich pozostałe składniki (czyli: Hib, DTPa, HepA i IPV [należy je stosować zgodnie z zarejestrowanymi wskazaniami; p. ChPL – przyp. red.]).
d Trzecią dawkę monowalentnej szczepionki HepB należy podać co najmniej 8 tygodni po podaniu drugiej dawki oraz co najmniej 16 tygodni po podaniu pierwszej dawki HepB, ponadto nie należy jej podawać przed ukończeniem 24. tż.
e wiek (miesiące kalendarzowe)
f Minimalny zalecany odstęp pomiędzy DTP-3 i DTP-4 wynosi 6 miesięcy. Niemniej jednak nie ma potrzeby powtarzania dawki DTP-4, jeżeli podano ją co najmniej 4 miesiące po DTP-3.
g Dzieci, które pierwszą dawkę szczepionki przeciwko Hib oraz PCV otrzymały >6. mż., wymagają mniej dawek do zakończenia schematu szczepień.
h Jeżeli szczepionkę PRP-OMP (Pedvax-HiB) podano w wieku 2 i 4 miesięcy, dawka w wieku 6 miesięcy nie jest wymagana.
i U dzieci w wieku od 12. mż. do 12. rż. można zastosować szczepionkę poczwórnie skojarzoną przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej (MMRV).
j W przypadku osób, które otrzymały podstawową serię szczepień przeciwko tężcowi, w razie zaopatrywania ran potencjalnie zanieczyszczonych laseczką tężca należy pamiętać, że minimalny odstęp od podania ostatniej dawki dowolnej szczepionki przeciwko tężcowi wynosi 5 lat.

dTpa – szczepionka zawierająca toksoid tężcowy, zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego i bezkomórkowe komponenty krztuśca (dla młodzieży i dorosłych), DTPa – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (bezkomórkowa), DTPw – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (całokomórkowa), HepB – szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, Hib – Haemophilus influenzae typu b, IPV – inaktywowana szczepionka przeciwko poliomyelitis, MMR – szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, PCV – skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, Td – adsorbowana szczepionka tężcowo-błonicza przeznaczona dla młodzieży i dorosłych, Var – szczepionka przeciwko ospie wietrznej

Schematy uzupełniania szczepień ochronnych u dzieci dotychczas nieszczepionych w zależności od wieku

Szczepienie przeciwko Hib

Schematy szczepień u zdrowego, dotychczas nieszczepionego dziecka zależą od wieku:

  • pierwsze półrocze życia – schemat 3+1 (3 dawki w odstępie ≥1 mies. i dawka uzupełniająca w 2. rż.)
  • drugie półrocze życia – schemat 2+1 (2 dawki w odstępie ≥1 mies. i dawka uzupełniająca w 2. rż.)
  • po ukończeniu 1. roku życia – 1 dawka (takie dawkowanie umożliwiają zarejestrowane w Polsce preparaty Hiberix i ActHib, natomiast wg wytycznych Centers for Disease Control and Prevention, jeśli pierwszą dawkę podano między 12. a 14. mż., to po ≥8 tygodniach należy podać jeszcze jedną, ostatnią dawkę).11

Należy odpowiednio rozumieć zasadę „każda dawka szczepionki się liczy” u dzieci w wieku >12 miesięcy z opóźnieniami w realizacji szczepień, którym podano pojedyncze dawki szczepionki przeciwko Hib w 1. roku życia. To, że dotąd nieszczepionemu dziecku w wieku >12 miesięcy wystarczy podać 1 dawkę szczepionki przeciwko Hib wcale nie oznacza, że po podaniu 1 dawki w 1. roku życia schemat szczepienia można uznać za zakończony. Przy uzupełnianiu zaległych szczepień preparatami, których schemat dawkowania zależy od wieku, należy brać pod uwagę aktualny wiek dziecka – skoro więc pacjent nie był szczepiony w ogóle przeciwko Hib po ukończeniu 1. roku życia, nadal obowiązuje podanie mu 1 dawki szczepionki niezależnie od tego, czy otrzymał jakieś dawki w 1. roku życia i ile ich było.

Szczepienie przeciwko polio

Schemat podstawowy u pacjenta dotychczas nieszczepionego obejmuje podanie 3 dawek szczepionki w schemacie 2+1: co najmniej miesięczny, a najlepiej 2-miesięczny odstęp między dwiema pierwszymi dawkami i następnie trzecia dawka co najmniej po 6 miesiącach (co ciekawe, preparat Imovax Polio przewiduje u dzieci schemat 4-dawkowy [3+1]). Jeśli ostatnią dawkę ze schematu 2+1 podano przed ukończeniem wieku 4 lat (przed 4. urodzinami), należy podać jeszcze czwartą dawkę przypominającą po ukończeniu 4. roku życia, zachowując co najmniej 6-miesięczny odstęp między dawką trzecią i czwartą (w warunkach polskich tę czwartą dawkę podaje się w 6. rż. w ramach szczepień obowiązkowych). Jeśli natomiast trzecią dawkę podano po ukończeniu 4 lat (po 4. urodzinach) w odstępie ≥6 miesięcy od trzeciej, to nie trzeba podawać czwartej dawki.11

Szczepienie przeciwko WZW typu B

Schemat szczepień u pacjenta dotychczas nieszczepionego, niezależnie od wieku, obejmuje podanie trzech dawek w schemacie 0, 1 i 6 miesięcy. Przy uzupełnianiu opóźnień w szczepieniach ochronnych można wziąć pod uwagę krótszy odstęp między podaniem drugiej i trzeciej dawki, który powinien wynosić ≥8 tygodni11 (p. tab. 1.). Należy pamiętać, że u dzieci z urodzeniową masą ciała <2000 g obowiązuje schemat 4-dawkowy: 0, 1, 2 i 12. miesięcy (należy go zastosować, jeśli pierwszą dawkę szczepienia przeciwko WZW typu B podano zanim dziecko osiągnęło masę 2000 g), oraz o tym, że u osób z grup ryzyka zachorowania na WZW typu B zaleca się ocenę przeciwciał anty-HBs (najlepiej między 4. a 6. tyg. po ostatniej dawce).9

Szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi

Prawidłowa realizacja szczepień przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi u pacjenta z opóźnieniami w realizacji szczepień może generować trudności. Wynika to z ograniczonej rejestracji wiekowej poszczególnych preparatów, czasowej niedostępności szczepionek z bezkomórkowym komponentem krztuśca (DTPa) oraz braku możliwości zastosowania niektórych preparatów w realizacji schematu podstawowego.
Szczegóły realizacji szczepień przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi w odniesieniu do poszczególnych preparatów można podsumować następująco:

  1. Preparaty z całokomórkowym komponentem krztuścowym (DTPw) – rejestracja tylko do ukończenia 3. roku życia.12
  2. Preparaty z bezkomórkowym komponentem krztuścowym:
    • Infanrix-DTPa (DTPa) – rejestracja do ukończenia 7. roku życia13
    • Tripacel (DTPa) – aktualnie niedostępny
    • Infanrix Hexa, Infanrix IPV+Hib (DTPa) – rejestracja do ukończenia 3. roku życia14,15
    • Hexacima, Pentaxim (DTPa) – rejestracja do ukończenia 2. roku życia16,17
    • Tetraxim (dTpa) – zarejestrowany do stosowania do ukończenia 12. roku życia, ale dotyczy to tylko dawki przypominającej (5–12 lat).18

Preparaty typu dTpa nie są przeznaczone do realizacji schematu podstawowego szczepienia przeciwko krztuścowi, można je tylko wykorzystać jako jedną z dawek szczepienia podstawowego przeciw błonicy i tężcowi (dT), uzupełniając 2 dodatkowe dawki dT w celu realizacji schematu 3-dawkowego wystarczającego przy szczepieniu przeciwko błonicy i tężcowi. Nie powinno się ich stosować u dzieci <7. roku życia, gdy można jeszcze wybrać preparat typu DTPa.9
Powyższe ograniczenia sprawiają, że przy uzupełnianiu zaległych szczepień można stosować następujące schematy podstawowe:

  1. Pacjent do ukończenia 3. roku życia – DTPw/DTPa w schemacie 3+1 (3 dawki w odstępie ≥1 mies. i dawka uzupełniająca po upływie ≥6 mies.).
  2. Pacjent w wieku >3. roku życia., do ukończenia 7. roku życia nigdy nieszczepiony – DTPa w schemacie 3+1 (odstępy jak wyżej); jeśli ostatnią dawkę podano po ukończeniu 4. roku życia – pacjent nie musi być szczepiony w 6. roku życia.
  3. Pacjent >7. roku życia nigdy nieszczepiony – dTpa + 2 dawki dT (1 i 6 mies. po dTpa).

Pacjentom w wieku >7. roku życia., do ukończenia 12. roku życia niekompletnie szczepionym, którzy wcześniej otrzymali 3 dawki DTPw/DTPa, można podać Tetraxim jako dawkę przypominającą (jednak preparat ten nie ma rejestracji do szczepienia podstawowego w schemacie 3+1 u dzieci w tym wieku). U pacjentów >7. roku życia, którzy wcześniej otrzymali 1 lub 2 dawki DTPw/DTPa, jedyną opcją zgodą z ChPL poszczególnych preparatów jest podanie 1 dawki szczepionki dTpa, a następnie ewentualnie po 6 miesiącach uzupełnienie dodatkowej dawki dT (w celu dokończenia schematu podstawowego szczepienia przeciwko błonicy i tężcowi, czyli 2+1; konieczność podania dawki dT dotyczy tylko sytuacji, w której pacjent otrzymał przed ukończeniem 7. rż. tylko 1 dawkę DTPw/DTPa).

Szczepienie przeciwko pneumokokom

U dziecka, które nigdy nie było szczepione przeciwko pneumokokom, należy zastosować:

  • w 1. roku życia: schemat 2+1 (grupy ryzyka i wcześniaki w pierwszym półroczu życia: 3+1) niezależnie od preparatu9,19,20
  • w 2. roku życia: 2 dawki w odstępie ≥1 miesiąca niezależnie od preparatu19,20
  • >2. roku życia – w zależności od preparatu: PCV-10 – 2 dawki w odstępie ≥2 miesięcy19 lub PCV-13 – 1 dawka20

Szczepienie BCG

U dzieci dotychczas nieszczepionych do ukończenia 15. roku życia obowiązuje schemat 1-dawkowy (niezależnie od wieku). Przy kwalifikacji do opóźnionego szczepienia przeciwko gruźlicy nie jest konieczne wykonywanie próby tuberkulinowej, o ile dziecko nie należy do grupy ryzyka zwiększonego narażenia na kontakt z prątkiem gruźlicy (należy zebrać wywiad w tym kierunku, np. zapytać, czy w otoczeniu dziecka znajdują się osoby z przewlekłym kaszlem, u których nie wyjaśniono przyczyny tego objawu). Przy kwalifikacji do próby tuberkulinowej pacjenta z opóźnieniami w realizacji szczepień warto pamiętać, że szczepienie przeciwko odrze może być przyczyną ujemnego wyniku próby tuberkulinowej.21

Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce

W związku ze zmianami dotyczącymi obowiązkowego szczepienia MMR, tj. przesunięciem podania dawki przypominającej z 10. na 6. rok życia (p. Med. Prakt. Szczepienia 2/2019, s. 89), uzupełnianie szczepienia MMR u dzieci dotąd nieszczepionych bardzo się skomplikowało. Biorąc pod uwagę obowiązkowość tego szczepienia w kolejnych latach życia oraz czas wejścia tej obowiązkowości w życie, w 2019 roku należy stosować następujące zasady przy uzupełnianiu szczepień u pacjentów dotychczas nieszczepionych:

  1. dziecko od 13. miesiąca życia do ukończenia 5. roku życia – 1 dawka MMR (kolejna w 6. rż.)
  2. dziecko w 6. roku życia – 2 dawki MMR w odstępie ≥4 tygodni
  3. dziecko od ukończenia 6. roku życia (które ukończyło 6. rż. przed 1 stycznia 2019 r.) do ukończenia 9. roku życia – 1 dawka MMR (kolejna w 10. rż.)
  4. dziecko w 10. roku życia lub starsze – 2 dawki MMR w odstępie ≥4 tygodni.9

Należy podkreślić, że powyższy schemat będzie obowiązywał jedynie w 2019 roku. W kolejnych latach obowiązkowi podania drugiej zaległej dawki MMR będą podlegały również dzieci, które powinny były otrzymać obowiązkowe szczepienie przypominające w 6. roku życia, ale go nie zrealizowały, czyli 7-letnie (w 2020 r.), 8-letnie (w 2021 r.) i 9-letnie (w 2022 r.), które 1 stycznia 2019 roku nie ukończyły 6. roku życia i którym dotychczas nie podano drugiej dawki szczepionki MMR (która była dla nich już obowiązkowa). Uzupełniania zaległej obowiązkowej dawki MMR nie należy mylić ze szczepieniami wyrównawczymi, których nie przewiduje się w odniesieniu do drugiej dawki MMR – dziecko, które w dniu wejścia obowiązku szczepienia w 6. roku życia (czyli 1 stycznia 2019 r.) miało już ukończone 6 lat, nie będzie podlegało obowiązkowi szczepienia (wyrównawczego) w 7., 8. i 9. roku życia, a drugą dawkę MMR należy mu dzieciom podać w 10. roku życia (p. Med. Prakt. Szczepienia 2/2019, s. 89).9

Praktyczne porady dotyczące układania IKSz

„Otwarte” przedziały czasowe

Doświadczenie pokazuje, że przy planowaniu szczepień bardziej praktyczne jest wskazanie w IKSz „otwartych” przedziałów czasowych podania kolejnych dawek szczepionki. Na przykład, zamiast: „należy podać 2 dawki szczepionki X w odstępie 1 miesiąca”, lepiej napisać: „należy podać 2 dawki szczepionki X w odstępie co najmniej 1 miesiąca”. Takie rozwiązanie nie będzie generowało wątpliwości w przypadku kolejnych opóźnień w realizacji szczepień i konieczności układania IKSz od nowa.

Planowanie poszczególnych wizyt szczepiennych

Przy układaniu IKSz u zdrowego pacjenta z opóźnieniami w realizacji szczepień należy się zastanowić, jak rozplanować podanie poszczególnych preparatów w trakcie kolejnych wizyt szczepiennych. Doświadczenie kliniczne pokazuje, że na etapie wstępnego planowania IKSz (np. w poradni szczepień) układanie dokładnego harmonogramu wizyt szczepiennych w niektórych przypadkach może być bezcelowe, ponieważ albo nie zostanie zaakceptowane przez rodzica/opiekuna dziecka (częsta sytuacja u osób w przeszłości uchylających się od szczepień), albo plan może się zdezaktualizować (np. czasowa niedostępność jednej ze szczepionek, kolejne opóźnienie w realizacji szczepień spowodowane np. chorobą pacjenta, brak terminów wizyt w przychodni w odpowiednim czasie). Lepszym rozwiązaniem jest więc przede wszystkim dokładne ustalenie liczby dawek i schematów w odniesieniu do poszczególnych szczepionek oraz podanie ogólnych zasad ich koadministracji. Przykładowe rozplanowanie tych preparatów na poszczególne wizyty szczepienne można ustalić jako kolejny element IKSz (zaznaczając, że jest to jedna z wielu możliwych opcji koadministracji tych preparatów na poszczególnych wizytach szczepiennych).

Akceptacja IKSz przez rodzica – czynnik zwiększający szansę na dalszą prawidłową realizację szczepień

W niektórych przypadkach IKSz sformułowany wyłącznie jako rozplanowanie szczepień na kolejne wizyty szczepienne bez wstępnego zdefiniowania ogólnych schematów podania poszczególnych szczepionek może dać efekt odwrotny do zamierzonego – rodzic/opiekun dziecka, który dotychczas nie realizował obowiązku szczepień u swojego dziecka ze względu na lęk przed szczepieniami, nadal ich nie będzie realizował, jeśli na przykład lekarz zaplanuje podanie kilku szczepionek na jednej wizycie szczepiennej lub w zbyt krótkich (wg rodzica/opiekuna) odstępach między kolejnymi dawkami. Jeśli istnieje ryzyko, że rodzic/opiekun dziecka nie zaakceptuje proponowanego kalendarza szczepień, należy razem z nim zaplanować poszczególne wizyty szczepienne oraz liczbę szczepionek na każdej wizycie (zaznaczając w dokumentacji, że taki plan – wszak suboptymalny dla dziecka – ustalono ze względu na obawy rodzica przed bardziej dynamiczną realizacją szczepień) lub w ogóle nie robić dokładnego planu wizyt szczepiennych, pozostawiając decyzję o tempie i „zagęszczeniu” szczepień rodzicowi – w ramach sprecyzowanych wcześniej dokładnych schematów podania poszczególnych preparatów i zasad koadministracji poszczególnych szczepionek.

Oczywiście, jeśli IKSz układa lekarz, który będzie odpowiadał za jego bezpośrednią realizację, ustalenie nawet wstępnego harmonogramu na poszczególnych wizytach staje się koniecznością. Należy wówczas pamiętać, że współdecydowanie przez rodzica/opiekuna dziecka o kształcie kalendarza szczepień zwiększa prawdopodobieństwo jego akceptacji i realizacji. Nie można jednak tworzyć IKSz wbrew zasadom – jeśli rodzic/opiekun dziecka chce znacznie opóźniać podawanie szczepień lub rezygnować z niektórych – teoretycznie może to zrobić, ale to jest wyłącznie jego decyzja. Taka propozycja nie może wyjść od lekarza, który ma obowiązek zaplanować wszystkie szczepienia, którym dziecko w danym wieku powinno podlegać. Na rycinie 1. przedstawiono ogólny algorytm układania IKSz u dzieci zdrowych, a w tabeli 1. podano optymalne i minimalne odstępy między kolejnymi dawkami tych samych szczepionek.1 Natomiast w ramce podsumowano ogólne zasady uzupełniania zaległych szczepień i praktyczne porady dotyczące układania IKSz. Dla ułatwienie w tabeli 2. wymieniono placówki medyczne udzielające konsultacji specjalistycznych w zakresie szczepień ochronnych.

(kliknij rycinę, by powiększyć)

Ryc. 1. Proponowany algorytm planowania IKSz u dzieci zdrowych z opóźnieniami w realizacji szczepień
BCG – atenuowany prątek bydlęcy szczepu BCG (Bacillus Calmette-Guerin), DTP – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, DTPa – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (bezkomórkowa), dTpa – szczepionka zawierająca toksoid tężcowy i zmniejszone dawki toksoidu błoniczego oraz bezkomórkowych komponentów krztuśca (przypominająca dla młodzieży i dorosłych), Hib – skoniugowana szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae typu b, HIV – ludzki wirus niedoboru odporności, IKSz – indywidualny kalendarz szczepień, IPV – inaktywowana szczepionka przeciwko poliomyelitis, MMR – szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, NOP – niepożądany odczyn poszczepienny, PCV – skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom (Streptococcus pneumoniae), VZV – szczepionka przeciwko ospie wietrznej, WZW – wirusowe zapalenie wątroby

Tabela 2. Wykaz podmiotów leczniczych, w których udzielane są konsultacje specjalistyczne z zakresu szczepień ochronnycha
Województwo Miasto Nazwa poradni Adres Telefon
dolnośląskie Wrocław Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego, Poradnia Chorób Zakaźnych 51-149 Wrocław
ul. Koszarowa 5
tel. 71 326 13 27 do 31
71 700 30 00
Poradnia Chorób Zakaźnych dla Dzieci 50-376 Wrocław
ul. Tytusa Chałbińskiego 2
tel. 71 770 31 59
kujawsko-pomorskie Bydgoszcz Wojewódzki Szpital Obserwacyjno-Zakaźny im. T. Browicza,
Wojewódzki Konsultacyjny Punk Szczepień
85-096 Bydgoszcz
ul. Kurpińskiego 5
tel. 52 304 56 40
lubelskie Lublin Samodzielny Publiczny Szpital Wojewódzki im. J. Bożego, Wojewódzka Przychodnia Chorób Zakaźnych dla Dzieci, Poradnia Pediatryczna Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka 20-123 Lublin
ul. Lubartowska 81
tel. 81 740 90 17
lubuskie brak poradni
łódzkie Łódź Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. M. Kopernika
Ośrodek Pediatryczny im. J. Korczaka
Poradnia Szczepień Ochronnych i Zaburzeń Odporności Dzieci i Młodzież
90-329 Łódź
Al. Piłsudskiego 71
tel. 42 677 62 14
małopolskie Kraków Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika
Poradnia Chorób Zakaźnych dla Dzieci
31-503 Kraków
ul. Strzelecka 2
tel. 12 619 86 00 wew. 661
12 619 86 15
12 619 86 53
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II
Wojewódzka Poradnia Szczepień Ochronnych
31-202 Kraków
ul. Prądnicka 80
tel. 12 614 35 15
12 614 22 37
12 614 34 74
Szpital Specjalistyczny im. S. Żeromskiego
NZOZ Poradnia Szczepień Ochronnych
31-913 Kraków
os. Na Skarpie 66
tel. 12 644 01 44 wew. 463
12 644 03 38
12 644 03 44
Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie
Poradnia Pediatryczna Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka
30-663 Kraków
ul. Wielicka 265
tel. 12 658 20 11 wew. 1709, 1223, 1027, 1031
mazowieckie Warszawa Poradnia Immunologiczna
Instytut „Pomnik–Centrum Zdrowia Dziecka”
04-730 Warszawa
Al. Dzieci Polskich 20
Radom Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej
Radomski Szpital Specjalistycznych
Poradnia Konsultacyjna Szczepień z Punktem Szczepień
26-600 Radom
ul. Lekarska 4
tel. 48 361 54 54
opolskie Opole Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej SPECJALISTYKA s.c. 45-057 Opole
ul. Ozimska 20
tel. 77 454 54 27/28
podkarpackie Krosno Wojewódzki Szpital Podkarpacki im. Jana Pawła II 38-400 Krosno
ul. Korczyńska 57
tel. 13 437 86 61
podlaskie brak poradni
pomorskie brak poradni
śląskie Katowice Zespół Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach
Poradnia Pediatryczna Szczepień dla Dzieci z Grupy Wysokiego Ryzyka
40-038 Katowice
ul. Powstańców 31
tel. 32 603 25 52
świętokrzyskie Kielce Centrum Medyczne „Zdrowie”, Poradnia Chorób Zakaźnych, Punkt Konsultacyjny ds. Szczepień Ochronnych 25-715 Kielce
ul. Karczówkowska 45
tel. 41 242 99 09
warmińsko-mazurskie Olsztyn Wojewódzki Szpital Dziecięcy
Poradnia Chorób Zakaźnych i Szczepień
10-561 Olsztyn
ul. Żołnierska 18a
tel. 89 539 32 00
wielkopolskie Poznań Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem
Przychodnia Medycyny Wieku Rozwojowego
Poradnia Chorób Zakaźnych z Konsultacyjnym Punktem Szczepień
61-709 Poznań
ul. Sporna 16
tel. 61 859 03 21
tel. 61 852 44 91
zachodniopomorskie Szczecin Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Zespolony w Szczecinie
Poradnia Chorób Zakaźnych i Tropikalnych
Poradnia Chorób Zakaźnych dla Dzieci
71-455 Szczecin
ul. Arkońska 4
tel. 91 813 93 41
tel. 91 813 92 08
a Opracowano na podstawie informacji uzyskanych od poszczególnych Wojewódzkich Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych, zweryfikowanych na podstawie informacji opublikowanych na stronach internetowych placówek oraz telefonicznie w poszczególnych poradniach.

IKSz – analiza problemu na przykładach

Przykład 1. Nieszczepiony zdrowy 2-latek uczęszczający do żłobka (ryc. 2.)

Dziecko do tej pory nie otrzymało żadnych szczepień.
Analiza problemu:

  1. Zagadnienia, które należy omówić w trakcie wizyty.
    • Z jakiego powodu dziecko nie było szczepione?
    • Czy istnieją jakieś choroby przewlekłe, alergia lub inne uwarunkowania medyczne istotne dla planowania szczepień?
    • Czy dziecko faktycznie nie było szczepione, czy otrzymało jakieś szczepionki w 1. dobie życia (analiza dokumentacji szczepień).
    • Wywiad w kierunku przebytych chorób zakaźnych (zwłaszcza w kierunku ospy wietrznej).
    • Wywiad w kierunku ewentualnego kontaktu z chorym na gruźlicę.
    • Jeśli rodzice nie szczepili dziecka, ponieważ obawiają się bezpieczeństwa szczepień, należy zapytać, jakie są ich wątpliwości i aktualne oczekiwania wobec dalszych szczepień.
  2. Należy ustalić, jakim obowiązkowym szczepieniom podlega dziecko. W opisanym przypadku będzie to: BCG, DTP, Hib, IPV, szczepienie przeciwko WZW typu B, MMR, szczepienie przeciwko pneumokokom (dotyczy dziecka urodzonego po 31 grudnia 2016 r.) i VZV (szczepienie obowiązkowe dla dzieci uczęszczających do żłobka).
  3. Należy ustalić, jakie będą schematy i liczba dawek poszczególnych szczepień obowiązkowych (p. ostateczny IKSz na ryc. 2.).
  4. Ponieważ u dziecka nadal można zastosować preparaty skojarzone, należy zaproponować taką opcję (p. opcja 2. na ryc. 2.).
  5. Należy zaproponować szczepienia zalecane należne dla wieku. W opisanym przypadku będzie to szczepienie przeciwko meningokokom grupy B, A, C, W i Y, grypie, zapaleniu mózgu przenoszonemu przez kleszcze (KZM) i WZW typu A.
  6. Należy omówić zasady koadministracji poszczególnych szczepionek.
  7. Ewentualnie należy rozplanować szczepienia na poszczególne wizyty szczepienne.

Ostateczny IKSz przedstawiono na rycinie 3.

(kliknij rycinę, by powiększyć)

Ryc. 2. Przykładowy IKSz u nieszczepionego, zdrowego 2-latka uczęszczającego do żłobka

(kliknij rycinę, by powiększyć)

Ryc. 3. Przykład uzupełnienia niekompletnego schematu szczepienia u zdrowej 4-latki

Przykład 2. Niekompletne szczepienia u zdrowego 4-latka (ryc. 3.)

Dziecko do tej pory w pierwszym półroczu życia otrzymało: BCG, 2 dawki szczepionki przeciwko WZW typu B, 2 dawki DTP, 2 dawki Hib oraz 1 dawkę IPV.
Analiza problemu:

  1. Zagadnienia, które należy omówić w trakcie wizyty.
    • Z jakiego powodu dziecko nie było szczepione?
    • Czy istnieją jakieś choroby przewlekłe, alergia lub inne uwarunkowania medyczne istotne dla planowania szczepień?
    • Analiza dokumentacji szczepień
    • Wywiad w kierunku przebytych chorób zakaźnych (zwłaszcza w kierunku ospy wietrznej).
    • Jeśli rodzice nie szczepili dziecka, ponieważ obawiają się bezpieczeństwa szczepień, należy zapytać, jakie są ich wątpliwości i aktualne oczekiwania wobec dalszych szczepień.
  2. Należy ustalić, jakim obowiązkowym szczepieniom podlega aktuanie dziecko. W opisanym przypadku będą to: DTP, Hib, IPV, szczepienie przeciwko WZW typu B oraz MMR.
  3. Należy przeanalizować, ile dawek szczepionek należy jeszcze podać dziecku oraz ustalić odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami:
    • szczepienie przeciwko WZW typu B: schemat podstawowy 3-dawkowy ⇒ dziecko otrzymało już 2 dawki ⇒ do uzupełnienia pozostaje 1 dawka
    • Hib: >1. roku życia należy podać 1 dawkę ⇒ dziecko nie było szczepione po 1. roku życia ⇒ należy podać 1 dawkę szczepionki
    • IPV: schemat podstawowy 2+1 ⇒ dziecko otrzymało tylko 1 dawkę ⇒ do uzupełnienia pozostają 2 dawki w odstępie ≥6 miesięcy
    • DTP: schemat podstawowy 3+1 ⇒ dziecko otrzymało już 2 dawki ⇒ do uzupełnienia pozostają 2 dawki w odstępie ≥6 miesięcy
    • MMR: dziecko nie otrzymało szczepienia należnego w 2. roku życia ⇒ do uzupełnienia 1 dawka MMR (kolejna w 6. rż.)
  4. Należy zaproponować szczepienia zalecane należne dla wieku – w tym przypadku będzie to szczepienie przeciwko pneumokokom, meningokokom grupy B, A, C, W i Y, ospie wietrznej, grypie, KZM oraz WZW typu A.
  5. Należy omówić zasady koadministracji poszczególnych szczepionek
  6. Ewentualnie należy rozplanować szczepienia na poszczególne wizyty szczepienne.

Ostateczny IKSz przedstawiono na rycinie 3.

Zapamiętaj! Ogólne zasady uzupełniania zaległych szczepień i praktyczne porady dotyczące układania IKSz

  • Postępuj zgodnie z zasadą: każda dawka się liczy.
  • Uzupełnianie dawek każdej szczepionki rozpatruj osobno w odniesieniu do wieku dziecka oraz sytuacji epidemiologicznej.
  • Uwzględnij obowiązkowość szczepienia w danym wieku.
  • Planuj jak najkrótsze odstępy między kolejnymi dawkami danej szczepionki.
  • Stosuj „otwarte” przedziały czasowe.
  • Planuj poszczególne wizyty szczepienne.
  • W dopuszczalnym zakresie uwzględnij preferencje rodziców/opiekunów dziecka dotyczące szczepień.

Piśmiennictwo:

1. Timing and spacing of immunobiologics. General Best Practice Guidelines for Immunization: Best Practices Guidance of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). www.cdc.gov/vaccines/schedules/hcp/imz/catchup.html
2. Ljungman P., Engelhard D., de la Camara R. i wsp.: Vaccination of stem cell transplant recipients: recommendations of the Infectious Diseases Working Party of the EBMT. Bone Marrow Transplat., 2005; 35: 737–746
3. 2013 IDSA clinical practice guideline for vaccination of the immunocompromised host. Clin. Infect. Dis., 2014; 58: 309–318
4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Dukoral
5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Dz. U. nr 182, poz. 1086
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Dz. U. z 2013 r. poz. 947, z późn. zm.
7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hiberix
8. Charakterystyka Produktu Leczniczego ActHib
9. Załącznik do komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 października 2018 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2019. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, poz. 104 (25 października 2018 r.)
10. Kroger T.A., Sumaya V.C., Pickering K. L.: General recommendations on immunization – recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2011; 60 (RR-02): 1–60
11. Centers for Disease Control and Prevention. Immunization schedules www.cdc.gov/vaccines/schedules/hcp/imz/catchup.html
12. Charakterystyka Produktu Leczniczego DTP
13. Charakterystyka Produktu Leczniczego Infanrix DTPa
14. Charakterystyka Produktu Leczniczego Infanrix Hexa
15. Charakterystyka Produktu Leczniczego Infanrix IPV+Hib
16. Charakterystyka Produktu Leczniczego Hexacima
17. Charakterystyka Produktu Leczniczego Pentaxim
18. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tetraxim
19. Charakterystyka Produktu Leczniczego Synflorix
20. Charakterystyka Produktu Leczniczego Prevenar 13
21. Prevention of measles, rubella, congenital rubella syndrome, and mumps, 2013: summary recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2013; 62: 1–34

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Konferencje i szkolenia

Kraków – 20–21 września 2019 r.: Krakowska Jesień Pediatryczna 2019, szczegółowe informacje »

Warszawa – 11–12 października 2019 r.: Warszawska Jesień Pediatryczna 2019, szczegółowe informacje »

Poznań – 24–26 października 2019 r.: VIII Krajowa Konferencja Naukowo-Szkoleniowa PTW: „Szczepienia nadal potrzebne”, szczegółowe informacje »

Przegląd badań