Opracowała: Małgorzata Ściubisz
W najnowszym wydaniu czasopisma „EClinicalMedicine” opublikowano wyniki przeglądu systematycznego piśmiennictwa z metaanalizą, w którym sprawdzono, jakie czynniki zwiększają ryzyko inwazyjnej choroby pneumokokowej (IChP) u dorosłych.
Ditzel i wsp. przeszukali 2 elektroniczne bazy publikacji medycznych (Pubmed, Embase) za okres do 24 marca 2025 roku, a także dokonali przeglądu danych bibliograficznych innych przeglądów systematycznych dotyczących tego tematu. Kwalifikowano badania: (1) kohortowe lub kliniczno-kontrolne, (2) porównujące ryzyko względne IChP w grupie dorosłych z określonymi czynnikami ryzyka i bez takich czynników (populacji ogólnej). Jakość badań obserwacyjnych i danych oceniono za pomocą narzędzia ROBINS‑I oraz w systemie GRADE (Grades of Recommendation, Assessment, Development, and Evaluation). Analizę przeprowadzono zgodnie z wytycznymi PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Review and Meta‑Analyses).
Ostatecznie w przeglądzie systematycznym piśmiennictwa uwzględniono 58 badań, w tym 44 badania kohortowe i 14 badań kliniczno-kontrolnych, a 46 z nich spełniło kryteria włączenia do metaanalizy. Większość badań przeprowadzono w krajach o wysokich dochodach (m.in. w USA, Wielkiej Brytanii, Szwecji, Niemczech, Norwegii, Danii, Finlandii, Kanadzie, Australii). IChP zdefiniowano jednolicie we wszystkich badaniach, jako wyizolowanie Streptococcus pneumoniae z miejsca jałowego w warunkach fizjologicznych). Analizę przeprowadzono z uwzględnieniem poprawki na znane czynniki zakłócające, m.in. status szczepienia przeciwko pneumokokom.
Wykazano, że z największym ryzykiem IChP u dorosłych wiązało się przeszczepienie narządu miąższowego lub macierzystych komórek krwiotwórczych – IRR: 30,75 (95% CI: 17,64–53,60), 3 badania; anatomiczny lub czynnościowych brak śledziony – IRR: 24,29 (95% CI: 18,63–31,65), 4 badania; zakażenie HIV – IRR: 21,87 (95% CI: 15,72–30,43), 8 badań; nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego – IRR: 19,63 (95% CI: 11,10–34,71), 7 badań oraz wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego – IRR: 16,97 (95% CI: 2,77–103,89), 2 badania.
Pozostałe czynniki zwiększające ryzyko IChP to: złośliwe guzy lite – IRR: 4,29 (95% CI: 1,36–13,53), 4 badania; pierwotne niedobory odporności – IRR: 5,08 (95% CI: 1,17–21,98), 2 badania; wtórne niedobory odporności – IRR: 4,91 (95% CI: 2,99–8,07), 7 badań; choroby ośrodkowego układu nerwowego – IRR: 3,37 (95% CI: 1,18–9,57), 3 badania; przewlekłe choroby płuc – IRR: 4,49 (95% CI: 2,54–7,92), 5 badań; przewlekłe choroby serca – IRR: 4,34 (95% CI: 2,59–7,27), 7 badań; przewlekłe choroby nerek – IRR: 6,85 (95% CI: 3,14–14,93), 7 badań; cukrzyca – IRR: 2,98 (95% CI: 1,93–4,63), 9 badań; palenie tytoniu – IRR: 3,02 (95% CI: 1,88–4,86), 5 badań; choroba alkoholowa – IRR: 5,48 (95% CI: 2,76–10,88), 5 badań. Wykazano również, że niezależnie od wieku ryzyko IChP było większe u osób, u których stwierdzono ≥2 czynniki ryzyka niż u osób z 1 czynnikiem ryzyka. U osób z przewlekłymi chorobami towarzyszącymi sam starszy wiek (≥65 lat) nie zwiększał dodatkowo ryzyka IChP. Co więcej, większość analizowanych czynników w większym stopniu zwiększała ryzyko IChP u młodszych dorosłych niż u starszych (<65 lat vs >65 lat). Dotyczyło to zwłaszcza przewlekłej choroby nerek u osób w wieku <65 lat – IRR: 18,40 (95% CI: 11,38–29,74).
W pojedynczych badaniach, których nie uwzględniono w metaanalizie, wykazano, że czynnikiem ryzyko IChP u dorosłych jest także otyłość, trisomia 21. pary chromosomów, niski status ekonomiczny, bezdomność, przebywanie w placówkach opieki długoterminowej oraz obturacyjny bezdech senny.
W dyskusji autorzy zwrócili uwagę, że większość zidentyfikowanych czynników o największym ryzyku IChP jest uwzględnionych w aktualnych zaleceniach dotyczących szczepienia dorosłych przeciwko pneumokokom (p. Jak szczepić dorosłych przeciwko pneumokokom?). Choć do przeglądu nie kwalifikowano badań oceniających ryzyko kolejnych epizodów IChP, to w jednym z badań wykazano, że ryzyko może być zwiększone także u osób z pneumokokowym lub grypowym zapaleniem płuc w wywiadzie. Wyniki tego przeglądu systematycznego piśmiennictwa mogą pomóc lekarzom w informowaniu pacjentów o ryzyku IChP i zaleceniu interwencji zmniejszających to ryzyko, np. szczepienia przeciwko pneumokokom lub zmiany stylu życia.
