Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Czy wyhodowanie pneumokoka w wymazie z gardła u dziecka zaszczepionego przeciwko pneumokokom świadczy o nieskuteczności szczepienia?

28.03.2017
dr hab. n. med. Ernest Kuchar
Klinika Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Błona śluzowa gardła i nosa są fizjologicznie skolonizowane przez liczne drobnoustroje tworzące mikroflorę (biofilm). W jej skład mogą przejściowo wchodzić pneumokoki. Po kontakcie z nosicielem pneumokoków kolonizacja różnych typów serologicznych tych bakterii rozwija się u większości zdrowych dzieci, utrzymując się przez kilka do kilkunastu tygodni lub dłużej. Znacznie częściej i na dłużej kolonizacji ulegają dzieci narażone na dym tytoniowy oraz <2. roku życia.

Jak dotąd zidentyfikowano ponad 90 typów serologicznych pneumokoka o różnej zjadliwości i częstości występowania, natomiast aktualnie dostępne szczepionki skoniugowane uwzględniają tylko 10 lub 13 najgroźniejszych typów odpowiedzialnych za większość zakażeń inwazyjnych. Celem szczepienia jest przede wszystkim ochrona przed ciężkimi zakażeniami pneumokokowymi, czyli posocznicą, ropnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i zapaleniem płuc (inwazyjna choroba pneumokokowa [IChP]).

Szczepienie jest z założenia nieskuteczne wobec pozostałych licznych, ale mniej zjadliwych typów pneumokoka, których nie uwzględniono w składzie szczepionek. Należy pamiętać, że odporność na pneumokoki rozwijająca się po szczepieniu jest ściśle związana ze swoistymi dla danego serotypu przeciwciałami przeciwko wielocukrom otoczki pneumokoków. Przyjęto, że swoiste przeciwciała w dużym stężeniu chronią przed nosicielstwem pneumokoka danego serotypu, natomiast w mniejszym stężeniu oraz reagujące krzyżowo do podobnych typów chronią przed IChP.

Wyhodowanie pneumokoka z gardła szczepionego dziecka bez określenia jego serotypu najczęściej świadczy o nosicielstwie typów serologicznych nieuwzględnionych w szczepionce. Trzeba jednak pamiętać, że nawet wyhodowanie z gardła serotypu szczepionkowego, co jest mało prawdopodobne, nie dowodzi jeszcze nieskuteczności szczepionki – celem szczepienia jest ochrona przed ciężkimi zakażeniami. Ważne, że szczepionki są skuteczne w praktyce, co potwierdzają wyniki wielu badań.

Wspomnę, że do rozwoju zakażenia najczęściej prowadzi kolonizacja przez nowy typ serologiczny pneumokoka, a nosicielstwa nie powinno się leczyć antybiotykiem, zwłaszcza długotrwale. Przewlekłe stosowanie antybiotyków zwiększa bowiem ryzyko kolonizacji przez szczepy antybiotykooporne.

Piśmiennictwo:

1. WHO Pneumococcal conjugate vaccine for childhood immunization – WHO position paper. Wkly Epidemiol. Rec., 2007, 82: 93–104
2. Advisory Committee on Immunization Practices. Preventing pneumococcal disease among infants and young children. Recommendation of the ACIP. MMWR Recomm. Rep., 2000; 49: 1–35
3. Ghaffar F., Barton T., Lozano J. i wsp.: Effect of the 7-valent pneumococcal conjugate vaccine on nosopharyngeal colonization by Streptococcus pneumonia in the first 2 years of life. Clin. Infect. Dis., 2004; 39: 930–938
4. Douglas R.M., Paton J.C., Duncan S.J., Hansman D.J.: Antibody response to pneumococcal vaccination in children younger than five years of age. J. Infect. Dis., 1983; 148: 131–137
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Direct and indirect effects of routine vaccination of children with 7-valent pneumococcal conjugate vaccine on incidence of invasive pneumococcal disease–United States, 1998–2003. MMWR, 2005; 54: 893–897
6. Hausdorff W.P., Bryant J., Paradiso P.R., Siber G.R.: Which pneumococcal serogroups cause the most invasive disease: implications for conjugate vaccine formulation and use, part I. Clin. Infect Dis., 2000; 30: 100–121
7. Berg S., Trollfors B., Persson E. i wsp.: Serotypes of Streptococcus pneumoniae isolated from blood and cerebrospinal fluid related to vaccine serotypes and to clinical characteristics. Scand. J. Infect. Dis., 2006; 38: 427–432
8. Whitney C.G., Farley M.M., Hadler J. i wsp.: Decline in invasive pneumococcal disease after the introduction of protein-polysaccharide conjugate vaccine. N. Engl. J. Med., 2003; 348: 1737–1746
9. Poehling K.A., Talbot T.R., Griffin M.R. i wsp.: Invasive pneumococcal disease among infants before and after introduction of pneumococcal conjugate vaccine. JAMA, 2006; 295: 1668–1674
10. Kaplan S.L., Mason E.O. Jr, Wald E.R. i wsp.: Decrease of invasive pneumococcal infections in children among 8 children’s hospitals in the United States after the introduction of the 7-valent pneumococcal conjugate vaccine. Pediatrics, 2004; 113: 443–449
11. Hsu H.E., Shutt K.A., Moore M.R. i wsp.: Effect of pneumococcal conjugate vaccine on pneumococcal meningitis. N. Engl. J. Med., 2009; 360: 244–256
12. Siber G.R., Chang I., Baker S. i wsp.: Estimating the protective concentration of anti-pneumococcal capsular polysaccharide antibodies. Vaccine, 2007; 25: 3816–3826

Zadaj pytanie ekspertowi

Masz wątpliwości w zakresie szczepień? Nie wiesz jak postąpić? Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!

Konferencje i szkolenia

Poznań – 10 czerwca 2017 r.: III Wielkopolskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Przegląd badań