Półpasiec - strona 2

Leczenie objawowe

Leczenie przeciwbólowe:

1. ból słaby lub umiarkowany – paracetamol lub NSLPZ, ew. dodatkowo słaby analgetyk opioidowy (np. tramadol)
2. ból silny – należy rozważyć silny opioid (np. fentanyl lub buprenorfina w postaci plastra). Jeśli jest nieskuteczny, można dodać 1 z leków: gabapentynę (p.o. początkowo 300 mg przed snem, stopniowo zwiększana do 3 × dz., maks. 3600 mg/d), pregabalinę (p.o. początkowo 75 mg przed snem, stopniowo zwiększana do 2 × dz.; maks. 600 mg/d), amitryptylinę (początkowo 10 mg przed snem, stopniowo zwiększana do maks. 150 mg/d), GKS (wyłącznie w skojarzeniu z leczeniem przeciwwirusowym; np. prednizon 20 mg 3 × dz. przez 4 dni, potem stopniowo należy zmniejszać dawkę).

Nie zaleca się miejscowych leków przeciwwirusowych, antybiotyków ani leków przeciwbólowych w postaci pudru i papek.

Powikłania

Występują częściej u chorych z upośledzoną odpornością komórkową.

1. Miejscowe

1. nerwoból poherpetyczny (20–50% przypadków, częściej u osób w podeszłym wieku) – ból utrzymujący się >30 dni od początku choroby albo pojawiający się ponownie po 4 tygodniach; czasem przez wiele miesięcy, a nawet lat; często po postaci ocznej; leczenie przeciwbólowe (p. Leczenie objawowe)
2. świąd poherpetyczny – może się utrzymywać wiele miesięcy po ustąpieniu zmian skórnych i towarzyszyć nerwobólowi lub jest jedynym objawem; ma podłoże neuropatyczne
3. blizny, przebarwienia lub odbarwienia skóry
4. w półpaścu ocznym zapalenie spojówek, rogówki, błony naczyniowej oka; zapalenie nerwu wzrokowego

2. Powikłania neurologiczne

1. aseptyczne zapalenie opon mózgowo rdzeniowych – przebieg łagodny, ustępuje całkowicie bez leczenia w ciągu 1–2 tygodni; bezobjawowe zmiany w płynie mózgowo rdzeniowym charakterystyczne dla aseptycznego zapalenia opon występują nawet w 1/3 przypadków półpaśca u pacjentów z prawidłową odpornością
2. ostre zapalenie mózgu (rzadko) – występuje zwykle kilka dni po pojawieniu się osutki (rzadziej kilka tygodni przed lub po); czynniki ryzyka: upośledzona odporność, zajęcie dermatomów unerwionych przez nerwy czaszkowe, półpasiec rozsiany; ryzyko zgonu do 25% zależnie od stanu odporności
3. przewlekłe zapalenie mózgu – prawie wyłącznie u chorych ze znacznym upośledzeniem odporności komórkowej, zwłaszcza chorych na AIDS; występuje kilka miesięcy po przebyciu półpaśca (u 30–40% chorych bez postaci skórnej); rokowanie jest złe, przebieg postępujący, prowadzi do zgonu
4. udar mózgu – rzadkie powikłanie półpaśca ocznego w wyniku odcinkowego zapalenia, zwężenia lub zakrzepicy bliższej gałęzi tętnicy środkowej lub przedniej mózgu; może wystąpić także u osób z prawidłową odpornością, zwykle ~7 tygodni po zachorowaniu na półpasiec (czasem do 6 miesięcy); śmiertelność 20–25%, pozostawia trwałe uszkodzenia neurologiczne
5. zapalenie rdzenia kręgowego – rzadko, głównie u osób z upośledzoną odpornością komórkową (szczególnie AIDS); najczęściej po półpaścu w okolicach unerwionych przez nerwy wychodzące z odcinka piersiowego rdzenia kręgowego, ale także u osób, które nie przebyły półpaśca skórnego. Objawy: niedowłady (przy zajęciu dróg ruchowych) w tym samym segmencie co zmiany skórne i/lub utrata czucia (zajęcie dróg czuciowych) poniżej zajętego dermatomu; pojawiają się ~12 dni po pierwszych wykwitach. Ciężkie postaci to połowicze uszkodzenie rdzenia kręgowego (zespół Browna-Séquarda) lub całkowite poprzeczne uszkodzenie rdzenia. Rokowanie jest niepewne.
6. zapalenie siatkówki – u osób immunokompetentnych ostra martwica siatkówki; u chorych na AIDS: zapalenie siatkówki, postępująca martwica obwodowa siatkówki lub szybko postępująca herpetyczna martwica siatkówki. Zazwyczaj po półpaścu ocznym (kilka tygodni lub miesięcy) lub w czasie zmian skórnych; w miarę postępu choroba może objąć też drugie oko. W badaniu dna oka: ziarniste, żółtawe, niedokrwienne zmiany, rozprzestrzeniające się i zlewające; siatkówka może ulec odwarstwieniu. Postęp szybki, doprowadza do zlewnej martwicy i w 75–85% do ślepoty.
7. porażenie nerwu twarzowego

3. Rozsiew pozaneuronalny, wiremia, rozsiew skórny – zwykle w ciężkich niedoborach odporności komórkowej; w przypadku zajęcia narządów wewnętrznych ryzyko zgonu jest duże.

Rokowanie

U chorych immunokompetentnych rokowanie co do wyleczenia jest dobre, ale często przez wiele miesięcy utrzymuje się ból poherpetyczny. U osób z upośledzoną odpornością i w przypadku powikłań ryzyko trwałych następstw i zgonu zależy od przebiegu (p. Powikłania).

Zapobieganie

1. Szczepienie ochronne

1. przeciwko ospie wietrznej – p. Immunoprofilaktyka chorób infekcyjnych u dorosłych; podstawowa metoda profilaktyki
2. przeciwko półpaścowi – szczepionka przeznaczona dla osób >60. rż.

2. Metody nieswoiste

1. izolacja (zwłaszcza od osób z grupy ryzyka): chorych z upośledzoną odpornością oraz chorych immunokompetentnych z postacią rozsianą półpaśca – przez cały czas trwania choroby; chorych immunokompetentnych z postacią zlokalizowaną półpaśca – do przyschnięcia wszystkich wykwitów
2. zakrycie zmian skórnych (np. ubraniem) – zmniejsza ryzyko zakażenia VZV osób kontaktujących się z chorym.