Jakie czynniki wpływają na kliniczną skuteczność szczepionek przeciwko krztuścowi? Czy skuteczność szczepionek cało- i bezkomórkowych się różni?

Szczepionki przeciwko krztuścowi skutecznie wzbudzają syntezę swoistych przeciwciał. Odsetek serokonwersji zwykle wynosi ponad 95%. Skuteczność kliniczna, tzn. zdolność zapobiegania zachorowaniom na krztusiec u osób kontaktujących się z chorym, jest zwykle mniejsza i wynosi około 85–88%. Skuteczność szczepionek w największym stopniu zależy od przemijającej odporności. Zjawisko to jest również obserwowane po naturalnym przebyciu krztuśca. Aktualnie wydaje się, że odporność na zachorowanie na krztusiec – zarówno nabyta w wyniku naturalnego zakażenia, jak i szczepienia – utrzymuje się nie dłużej niż 5 lat (p. Zanikanie odporności poszczepiennej u dzieci i młodzieży po podaniu bezkomórkowych szczepionek przeciwko krztuścowi – jakie wnioski płyną z najnowszych badań? – przyp. red.). Na podstawie tych obserwacji oraz danych epidemiologicznych (zachorowania wśród dzieci starszych, młodzieży i dorosłych) zaleca się podawanie dawki przypominającej DTPa przed pójściem do szkoły, co uwzględnia także polski PSO. W części II PSO na rok 2013 wymieniono także inne kategorie osób, którym zaleca się szczepienie przypominające przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi. Należą do nich: dzieci w 14. roku życia, dorośli >19. roku życia (jeśli przeszli szczepienie podstawowe, dawki przypominające powinni otrzymywać co 10 lat), osoby w podeszłym wieku, które ze względu na wykonywane zajęcia są narażone na zakażenie, oraz pracownicy oddziałów neonatologicznych i pediatrycznych. U osób z wymienionych grup można stosować tylko szczepionki zawierające zmniejszone dawki toksoidu błoniczego i bezkomórkowych antygenów pałeczki krztuśca (dTpa). Umieszczenie zapisu w części II PSO oznacza, że szczepionki dla tych osób nie są finansowane ze środków znajdujących się w budżecie ministra właściwego do spraw zdrowia.

W pierwszych 2 latach po szczepieniu skuteczność szczepionek bezkomórkowych jest podobna do skuteczności szczepionek całokomórkowych. Jednak w 2 badaniach obserwacyjnych przeprowadzonych w Australii i Stanach Zjednoczonych stwierdzono mniejszą zapadalność na krztusiec u dzieci w wieku szkolnym, które zaszczepiono w okresie niemowlęcym wyłącznie preparatem całokomórkowym. W piśmiennictwie pojawiły się również doniesienia wskazujące na większą skuteczność szczepionek bezkomórkowych zawierających co najmniej 3 antygeny krztuśca – te opinie nie są jednak powszechnie akceptowane. FDA podkreśliła, że brakuje badań bezpośrednio porównujących skuteczność różnych szczepionek DTPa. Doświadczenia zebrane w Danii wskazują na przykład na dużą skuteczność programu powszechnych szczepień najmłodszych dzieci szczepionką DTPa zawierającą tylko jeden antygen pałeczki krztuśca (toksoid krztuścowy). Wyniki badań potwierdzają natomiast, że w przypadku zachorowania osoby zaszczepionej krztusiec ma znacznie łagodniejszy przebieg.