Jaka jest skuteczność szczepionki przeciwko gorączce chikungunya?

Skróty: CHIKV (chikungunya virus) – wirus chikungunya, PRNT50 (plaque reduction neutralisation test) – test neutralizacji redukcji łysinek o ≥50%, RCT (randomized clinical trial) – badanie z randomizacją

Co wiadomo o skuteczności szczepionki VLA1553 (Ixchiq) przeciwko CHIKV?

Nie przeprowadzono przedrejestracyjnych badań z randomizacją (RCT) bezpośrednio oceniających skuteczność kliniczną szczepionki Ixchiq w zapobieganiu chorobie wywoływanej przez CHIKV. O skuteczności szczepionki wnioskowano pośrednio na postawie jej immunogenności (zastępczy punkt końcowy w postaci serologicznego korelatu ochrony). Do oceny immunogenności wykorzystano test neutralizacji redukcji łysinek o ≥50% (PRNT50). Serologiczny korelat ochrony (miano przeciwciał neutralizujących korelujące z ochroną przed CHIKV) ustalono w badaniach na modelach zwierzęcych (naczelnych innych niż ludzie), których w warunkach laboratoryjnych eksponowano na zakażenie dzikim CHIKV po przetoczeniu im surowicy zawierającej przeciwciała od ochotników zaszczepionych Ixchiq – wykazano, że miano przeciwciał ≥150 w teście PRNT50 chroniło przed zakażeniem. Tę wartość progową potwierdzono także w badaniu seroepidemiologicznym z prospektywnym zbieraniem danych z udziałem ludzi.

Głównym badaniem, w którym oceniono bezpieczeństwo i immunogenność szczepionki przeciwko CHIKV, było RCT fazy III przeprowadzone metodą podwójnie ślepej próby z placebo w grupie kontrolnej, w 43 ośrodkach w USA. W okresie od września 2017 roku do kwietnia 2021 roku do badania zakwalifikowano 4128 dorosłych w wieku ≥18 lat, których przydzielono losowo do jednej z 2 grup, w których otrzymali 1 dawkę Ixchiq lub placebo. Immunogenność szczepionki oceniono w 12 ośrodkach w podgrupie 362 badanych wyjściowo seroujemnych. 28 dni po podaniu pojedynczej dawki Ixchiq u 98,9% uczestników (niezależnie od wieku) stwierdzono ochronne miano swoistych przeciwciał neutralizujących CHIKV (≥150 w teście PRNT50). Odsetek ten (96,3%) utrzymywał się również 6 miesięcy po szczepieniu. Immunogenność szczepionki potwierdzono także w podgrupie 351 nastolatków w wieku 12–17 lat, którzy uczestniczyli w wieloośrodkowym RCT przeprowadzonym w Brazylii. 28 dni po podaniu pojedynczej dawki Ixchiq u 98,8% nastolatków wyjściowo seroujemnych stwierdzono ochronne miano swoistych przeciwciał neutralizujących CHIKV (≥150 w teście PRNT50). Odsetek ten (99,1%) utrzymywał się również 6 miesięcy po szczepieniu (dane z analizy po 12 mies. nie są jeszcze dostępne). Immunogenność potwierdzono również w podgrupie osób wyjściowo serododatnich.

Z kolei w RCT fazy IIIb (będącym kontynuacją opisanego wyżej badania fazy III z udziałem dorosłych) oceniono trwałość odpowiedzi immunologicznej 12 i 24 miesięcy po podaniu pojedynczej dawki Ixchiq. Ochronne miano swoistych przeciwciał neutralizujących CHIKV (≥150 w teście PRNT50) 12 i 24 miesięcy po szczepieniu stwierdzono odpowiednio u 99,5% i 97,1% uczestników (dane po 35, 48 i 60 mies. nie są jeszcze dostępne).

Podsumowując, o skuteczności szczepionki Ixchiq wnioskowano pośrednio na podstawie jej immunogenności (wykorzystano zastępczy punkt końcowy w postaci serologicznego korelatu ochrony). 28 dni po podaniu pojedynczej dawki szczepionki ochronne miano swoistych przeciwciał neutralizujących CHIKV stwierdzono niemal u wszystkich uczestników. Odpowiedź immunologiczna utrzymywała się 6, 12 i 24 miesiące po szczepieniu.

Na przyszłość zaplanowano również porejestracyjne badania oceniające skuteczność rzeczywistą szczepionki (poza kontrolowanymi warunkami badania klinicznego) w zapobieganiu objawowemu zakażeniu CHIKV.