W amerykańskim badaniu kohortowym z retrospektywnym zbieraniem danych oceniono skuteczność rzeczywistą rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi (RZV) w zapobieganiu zachorowaniom na półpasiec i neuralgię popółpaścową u dorosłych w wieku ≥50 lat chorych na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS). W dodatkowej analizie oceniono, czy szczepienie zwiększało ryzyko zaostrzenia choroby podstawowej.
Wyjściową populację badania stanowiły osoby korzystające ze świadczeń zdrowotnych w placówkach zarządzanych przez Kaiser Permanente Souther California (KPSC) na terenie Południowej Kalifornii w USA. W celu oceny skuteczności rzeczywistej szczepionki przciwko półpaścowi w zapobieganiu półpaścowi i neuralgii popółpaścowej zastosowano metodę badania kohortowego z retrospektywnym zbieraniem danych – częstość wybranych punktów końcowych porównano u chorych na RZS szczepionych przeciwko półpaścowi i nieszczepionych (grupa kontrolna), natomiast w celu oceny ryzyka zaostrzenia RZS w okresie po podaniu RZV zastosowano analizę typu self-controlled case-series – uwzględniono tylko osoby chore na RZS zaszczepione przeciwko półpaścowi ≥1 dawką szczepionki przeciwko półpaścowi, a częstość zaostrzenia choroby podstawowej porównano w okresie narażenia (1–30 dni po szczepieniu) i w okresie kontrolnym (1–60 dni przed szczepieniem oraz 31–60 dni po szczepieniu). Dane do badania uzyskano z elektronicznej dokumentacji medycznej. RZS zdefiniowano jako rozpoznanie w klasyfikacji ICD-10 zgodne z kodami M05 (serododatnie RZS) i M06 (inne RZS) w ciągu roku poprzedzającego podanie drugiej dawki szczepionki przeciwko półpaścowi lub włączenie do badania. Epizod półpaśca zdefiniowano jako rozpoznanie w klasyfikacji ICD-10 zgodne z kodem B02 na dowolnym poziomie opieki zdrowotnej (szpitalnej, w tym na oddziale ratunkowym, ambulatoryjnej, konsultacji online) oraz wystawienie recepty na lek przeciwwirusowy do podania drogą inną niż doustna (acyklowir, walacyklowir, famcyklowir) w okresie 7 dni przed rozpoznaniem półpaśca lub po. Status szczepienia określono na podstawie numeru identyfikacyjnego podanej szczepionki. Kryteria wykluczające obejmowały: podanie drugiej dawki szczepionki przeciwko półpaścowi <4 tygodnie po pierwszej dawce, rozpoznanie półpaśca 6 miesięcy przed szczepieniem lub włączeniem do badania do 30 dni po szczepieniu lub włączeniu do badania (czas potrzebny na uzyskanie optymalnej ochrony poszczepiennej oraz zmniejszający ryzyko uwzględnienia w analizie wcześniejszego epizodu półpaśca). Klinicznie istotne zaostrzenie RZS zdefiniowano jako nowy epizod zaostrzenia lub nowe pogorszenie przebiegu RZS wymagające konsultacji medycznej, nowe objawy lub nasilenie istniejących objawów sugerujące zaostrzenie choroby, oraz konieczność zmiany leczenia w związku z zaostrzeniem.
W analizie skuteczności rzeczywistej rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi uwzględniono 1926 dorosłych w wieku ≥50 lat chorych na RZS, którzy w okresie od kwietnia 2018 roku do grudnia 2021 roku otrzymali 2 dawki szczepionki w odstępie ≥4 tygodni, oraz 5746 dorosłych nieszczepionych, odpowiednio dobranych pod względem m.in. wieku, płci, rasy/pochodzenia etnicznego (grupa kontrolna). W całej analizowanej populacji mediana wieku wyniosła 69,4 lat, a większość (79%) stanowiły kobiety. U znacznego odsetka uczestników stwierdzono dodatkowe przewlekłe choroby towarzyszące, w tym cukrzycę (25%), chorobę płuc (24%), nerek (18%), serca (12%), wątroby (6%) lub inną chorobę autoimmunizacyjną (6%). Niedobór odporności stwierdzono u 62% osób. Średni czas obserwacji wynosił 2,2 roku w grupie szczepionej i 1,8 roku w grupie kontrolnej.
Ogółem skumulowane ryzyko półpaśca było mniejsze w grupie szczepionej niż nieszczepionej. W grupie zaszczepionej 2 dawkami szczepionki przeciwko półpaścowi rozpoznano 34 przypadki półpaśca (zapadalność: 8/1000 osobolat [95% CI: 5,7–11,2]), a w grupie nieszczepionej rozpoznano 196 zachorowań na półpasiec (zapadalność: 19,1/1000 osobolat [95% CI: 16,6–21,9]). W analizie skorygowanej o znane czynniki zakłócające wykazano, że u dorosłych w wieku ≥50 lat chorych na RZS 2 dawki rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi, w porównaniu z brakiem szczepienia, zmniejszyły ryzyko zachorowania na półpasiec o 60,7% (95% CI: 41,0–73,8). Podobną skuteczność szczepionki wykazano niezależnie od wieku – wyniosła 68,6% (95% CI: 39,8–83,6) u osób w wieku 50–69 lat i 51,9% (95% CI: 18,3–71,7) u osób w wieku ≥70 lat; czasu między pierwszą a drugą dawką szczepionki – wyniosła 57,9% (95% CI: 34,4–73,0) dla odstępu od 4 tygodni do 6 miesięcy i 73,5% (95% CI: 21,2–91,1) dla odstępu ≥6 miesięcy; kategorii leków przyjmowanych z powodu RZS – wyniosła 57,9% (95% CI: 31,8–74,0) dla leczenia z kategorii 1–2 (brak leków, niesteroidowe leki przeciwzapalne, glikokortykosteroidy [GKS] w małej dawce lub standardowe leki modyfikujące przebieg choroby) i 67% (95% CI: 26,7–85,1) dla leczenia z kategorii 3–5 (leki biologiczne, GKS w dużej dawce, inhibitory JAK). Skumulowane ryzyko neuralgii popółpaścowej również było mniejsze w grupie szczepionej niż nieszczepionej i wyniosło odpowiednio 0,2/1000 osobolat (95% CI: 0,0–1,7) i 1,9/1000 osobolat (95% CI: 1,2–3,0). W analizie skorygowanej o znane czynniki zakłócające wykazano, że u dorosłych w wieku ≥50 lat chorych na RZS 2 dawki rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi, w porównaniu z brakiem szczepienia, zmniejszyły ryzyko neuralgii popółpaścowej o 88,7% (95% CI: 12,1–98,5).
W analizie typu self-controlled case-series, w której oceniono ryzyko zaostrzenia RZS w okresie po szczepieniu przeciwko półpaścowi, uwzględniono 2606 dorosłych w wieku ≥50 lat chorych na RZS zaszczepionych ≥1 dawką szczepionki przeciwko półpaścowi. Mediana wieku wyniosła 68,7 lat, a większość uczestników stanowiły kobiety (78,9%). Prawie wszystkie osoby otrzymały 2 dawki szczepionki (75,4%), w tym 32,9% osób na tej samej wizycie szczepiennej otrzymało inną szczepionkę. Ogółem w okresie kontrolnym rozpoznano 104 epizody zaostrzenia RZS (zapadalność: 200,2/1000 osobolat [95% CI: 165,2–242,7]), natomiast w okresie narażenia 43 epizody po pierwszej dawce szczepionki (zapadalność: 201/1000 osobolat [95% CI: 149,1–271,1) i 33 epizody po drugiej dawce (zapadalność: 204,9 [95% CI: 145,6–288,1]). W analizie skorygowanej o znane czynniki zakłócające wykazano, że u dorosłych w wieku ≥50 lat chorych na RZS szczepienie przeciwko półpaścowi ≥1 dawką nie zwiększało ryzyka zaostrzenia choroby podstawowej (aRR: 1,02 [95% CI: 0,75–1,37]). Nie wykazano zwiększonego ryzyka zaostrzenia RZS ani po pierwszej (aRR: 1,0 [95% CI: 0,70–1,43), ani po drugiej dawce szczepionki (aRR: 1,04 [95% CI: 0,70–1,56]). Szczepienie nie zwiększało ryzyka zaostrzenia RZS niezależnie od przyjmowanych leków – aRR wyniosło 1,15 (95% CI: 0,80–1,63) dla leków z kategorii 1–2 oraz 0,76 (95% CI: 0,43–1,34) dla leków z kategorii 3–5.
Autorzy badania wyciągnęli wniosek, że 2 dawki rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi znacznie zmniejszają ryzyko półpaśca i neuralgii popółpaścowej u dorosłych w wieku ≥50 lat chorych na RZS, którzy należą do grupy ryzyka półpaśca. Nie stwierdzono również zwiększonego ryzyka zaostrzenia RZS w okresie 30 dni po szczepieniu.
