Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zapobieganie zachorowaniom na grypę za pomocą szczepień w sezonie epidemicznym 2019/2020

20.01.2020
Opracowano na podstawie: Prevention and control of seasonal influenza with vaccines: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices – United States, 2019–20 influenza season
Grohskopf L.A., Alyanak E., Broder K.R. i wsp.
MMWR Recommendations Reports, 2019; 68: 1–21

Opracowały: Małgorzata Ściubisz, mgr zdrowia publicznego, redaktor „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”, lek. Iwona Rywczak, Oddział Immunologii Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie, redaktor „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”

Skróty: ACIP – Advisory Committee on Immunization Practices, BJK – białka jaja kurzego, IIV – inaktywowana szczepionka przeciwko grypie, LAIV-4 – donosowa, 4-walentna, atenuowana szczepionka przeciwko grypie, ZGB – zespół Guillaina i Barrégo

Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) po raz kolejny opublikował zalecenia dotyczące zapobiegania zachorowaniom na grypę w nadchodzącym sezonie epidemicznym za pomocą szczepień. Zalecenia ACIP dotyczące stosowania szczepionek przeciwko grypie u dzieci i młodzieży w znacznym stopniu ujednolicono z zaleceniami American Academy of Pediatrics (AAP), American Academy of Family Physicians (AAFP) oraz American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), a w przypadku dorosłych z zaleceniami AAFP, ACOG oraz American College of Physicians (ACP). Poniżej przedstawiono najważniejsze zalecenia dotyczące skutecznej profilaktyki grypy, które mogą być przydatne w polskich warunkach, z uwzględnieniem informacji dotyczących 4-walentnej, atenuowanej („żywej”) szczepionki przeciwko grypie do podawania donosowo (LAIV-4), dostępnej w Polsce od sezonu epidemicznego 2019/2020.

Skład szczepionek w aktualnym sezonie epidemicznym

Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 4-walentne szczepionki przeciwko grypie przygotowane na sezon epidemiczny 2019/2020 powinny zawierać antygeny szczepów spokrewnionych ze szczepami:

  • A/Brisbane/02/2018 (H1N1)pdm09
  • A/Kansas/14/2017 (H3N2)
  • B/Colorado/06/2017
  • B/Phuket/3073/2013

Szczepionka 3-walentna, zawierająca jedną linię wirusa grypy typu B, powinna posiadać w swoim składzie antygeny szczepu spokrewnionego ze szczepem B/Colorado/06/2017.
Jeśli dostępna jest więcej niż jedna szczepionka przeciwko grypie sezonowej dla danej grupy osób, ACIP nie wskazuje przewagi konkretnego preparatu.

Kogo i kiedy szczepić przeciwko grypie?

Tak jak we wcześniejszych sezonach epidemicznych, coroczne szczepienie zaleca się wszystkim osobom w wieku ≥6 miesięcy, u których nie stwierdza się przeciwwskazań do szczepienia (p. tab. 1.). Szczepienie należy proponować w czasie rutynowych wizyt lekarskich lub hospitalizacji. Nadal uważa się, że stanowi ono najskuteczniejszą metodę zapobiegania zachorowaniom na grypę.
Grupy osób, u których szczepienie przeciwko grypie jest szczególnie zalecane, wymieniono w tabeli 2.
Szczepienie najlepiej wykonać przed rozpoczęciem okresu zwiększonej zachorowalności na grypę w danej populacji, gdy tylko dostępna będzie szczepionka obowiązująca w danym sezonie (optymalnie do końca października). Jest to szczególnie ważne w przypadku małych dzieci szczepionych pierwszy raz, które dla uzyskania maksymalnej skuteczności wymagają podania 2 dawek szczepionki (optymalnie drugą dawkę zaleca się do końca października). Nie zaleca się natomiast dawek przypominających szczepionki w późniejszym okresie sezonu epidemicznego osobom w pełni zaszczepionym w danym sezonie (tzn. 1 lub 2 dawki zależenie od wieku i wcześniejszych szczepień). Jeśli jednak pacjent z różnych powodów nie mógł być zaszczepiony odpowiednio wcześnie, szczepienie można wykonać w dowolnym momencie przez cały okres epidemiczny.
ACIP zaleca, aby po szczepieniu rozważyć obserwację każdego pacjenta (w pozycji siedzącej lub leżącej) przez 15 minut, co pozwoli zmniejszyć ryzyko urazu w razie omdlenia po szczepieniu.

Tabela 1. Przeciwwskazania do szczepienia przeciwko grypie i sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożnościa,b
Rodzaj szczepionki Przeciwwskazania i sytuacje, w których szczepionka nie jest zalecana Sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
IIV ciężka reakcja alergiczna na jakikolwiek składnik szczepionkic lub po jej wcześniejszym podaniu ostra choroba o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z towarzyszącą gorączką lub bez gorączki

wystąpienie w przeszłości ZGB w ciągu 6 tyg. po podaniu jakiejkolwiek szczepionki przeciwko grypie
LAIV-4 ciężka reakcja alergiczna na jakikolwiek składnik szczepionkic lub po jej wcześniejszym podaniu

dzieci i młodzież przewlekle leczeni kwasem acetylosalicylowym lub salicylanami

dzieci w wieku 2–4 lat z chore na astmę oraz dzieci, których rodzice/opiekunowie w ciągu ostatnich 12 mies. otrzymali informację od personelu medycznego, że u ich dziecka wystąpiły świsty wydechowe lub objawy astmy, lub u których w dokumentacji medycznej odnotowano epizod świstów wydechowych w ciągu ostatnich 12 mies.

dzieci i dorośli z niedoborami odporności (w tym spowodowanymi przyjmowaniem leków immunosupresyjnych lub zakażeniem HIV)

osoby mające bliski kontakt z pacjentami w stanie ciężkiej immunosupresji wymagającymi szczególnie chronionego środowiska lub opiekujące się nimi

ciąża

przyjmowanie leków przeciwwirusowych aktywnych wobec wirusów grypy w ciągu ostatnich 48 h
ostra choroba o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z towarzyszącą gorączką lub bez gorączki

wystąpienie w przeszłości ZGB w ciągu 6 tyg. po podaniu jakiejkolwiek szczepionki przeciwko grypie

astma u dorosłych i dzieci w wieku ≥5 lat

inne choroby współistniejące, które mogą zwiększać ryzyko powikłań zakażenia „dzikim” wirusem grypy (np. przewlekłe choroby płuc, układu sercowo-naczyniowego [z wyjątkiem izolowanego nadciśnienia tętniczego], nerek, wątroby, układu nerwowego, krwiotwórczego, choroby metaboliczne [w tym cukrzyca])
a Zmodyfikowano na podstawie oryginału, dostosowując informacje do szczepionek dostępnych w Polsce.
b Należy się zapoznać z aktualnymi informacjami producenta na temat wskazań, przeciwwskazań, ostrzeżeń i środków ostrożności.
c Zgodnie z zaleceniami ACIP, osobom z alergią na BJK w wywiadzie, niezależnie od stopnia jej nasilenia, można podać dowolny preparat zalecany dla danej grupy osób (p. ryc. 2.).

ACIP – Advisory Committee on Immunization Practices, HIV – ludzki wirus niedoboru odporności, IIV – inaktywowana szczepionka przeciwko grypie, LAIV-4 – donosowa 4-walentna, „żywa”, atenuowana szczepionka przeciwko grypie, ZGB – zespół Guillaina i Barrégo


Tabela 2. Grupy pacjentów, dla których ACIP szczególnie zaleca coroczne szczepienie przeciwko grypie
grupy zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań grypy
dzieci w wieku od 6 mies. do 5. rż.

osoby w wieku ≥50 lat

chorzy (niezależnie od wieku) na przewlekłe choroby: układu oddechowego (w tym na astmę), sercowo-naczyniowego (z wyjątkiem nadciśnienia tętniczego), nerek, wątroby, układu nerwowego, układu krwiotwórczego, metaboliczne (w tym na cukrzycę)

osoby z upośledzeniem odporności, w tym spowodowanym leczeniem immunosupresyjnym (m.in. przeciwnowotworowym) lub zakażone HIV

kobiety, które w czasie sezonu epidemicznego grypy są lub będą w ciąży

dzieci i młodzież w wieku od 6 mies. do 18 lat leczone przewlekle kwasem acetylosalicylowym, co może zwiększyć u nich ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a w przypadku zachorowania na grypę

osoby z otyłością olbrzymią (BMI ≥40)

pensjonariusze placówek przewlekłej opieki pielęgnacyjnej i medycznej
osoby mające bliski kontakt z grupami zwiększonego ryzyka (p. wyżej), mogące stanowić dla nich źródło zakażenia – priorytet szczepień
personel placówek ochrony zdrowiaa

osoby mieszkające wspólnie z dziećmi do 5. rż. lub osobami w wieku ≥50 lat, lub opiekujące się nimi, ze szczególnym uwzględnieniem osób pozostających w bliskim kontakcie z dziećmi w wieku <6 mies.

osoby mieszkające wspólnie z chorymi na choroby zwiększające ryzyko ciężkich powikłań grypy (p. wyżej) lub opiekujące się nimi
grupy, w których szczepienie zaleca się głównie ze wskazań epidemiologicznychb
wszystkie dzieci (≥6 mies.) i dorośli
a Zalecenie dotyczy osób pracujących w placówkach ochrony zdrowia, które mogą mieć kontakt z pacjentami i/lub materiałem zakaźnym, np. lekarze, pielęgniarki, technicy, personel dentystyczny, farmaceuci, pracownicy laboratoriów, personel wykonujący badania autopsyjne, studenci, stażyści, pracownicy kontraktowi oraz inne osoby niezaangażowane bezpośrednio w opiekę nad pacjentem, ale które mogą być narażone na kontakt z wirusem grypy (np. dietetycy, osoby sprzątające, pracownicy pralni, ochrony, administracji, konserwatorzy, pracownicy księgowości, duchowni oraz wolontariusze).

b Oprócz korzyści indywidualnych – przyp. red.

W jakim schemacie szczepić dzieci?

Dzieci w wieku od 6 miesięcy do 8 lat włącznie (tzn. do 9. urodzin), które wcześniej nie były szczepione przeciwko grypie sezonowej, powinny otrzymać 2 dawki szczepionki w odstępie co najmniej 4 tygodni. Taki schemat szczepienia dotyczy również dzieci, które między podaniem pierwszej i drugiej dawki ukończyły 9 lat (p. ryc. 1.).


Ryc. 1. Algorytm dawkowania szczepionki przeciwko grypie u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 8 lat.

Przeciwwskazania do szczepienia i sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności

Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciwko grypie jest ciężka reakcja alergiczna (anafilaksja) na jakikolwiek składnik szczepionki (inny niż białko jaja kurzego [BJK], p. ryc. 2.) lub po jej wcześniejszym podaniu (niezależnie od tego, który składnik szczepionki mógł wywołać reakcję). Ostra choroba o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z towarzyszącą gorączką lub bez gorączki jest wskazaniem do opóźnienia szczepienia do czasu ustąpienia objawów.


Ryc. 2. Algorytm szczepienia przeciwko grypie osób z alergią na BJK w wywiadzie zgodny z zaleceniami ACIP (sezon 2019/2020).

Wystąpienie w przeszłości zespołu Guillaina i Barrégo (ZGB) w ciągu 6 tygodni po podaniu jakiejkolwiek szczepionki przeciwko grypie jest wskazaniem do zachowania szczególnej ostrożności. Osoby z ZGB w wywiadzie, które nie należą do grupy ryzyka ciężkiego przebiegu grypy (p. tab. 2.), raczej nie powinny być szczepione przeciwko grypie (p. tab. 1.), a w celu zapobiegania zachorowaniom można rozważyć u nich (podobnie jak u innych osób z przeciwwskazaniami do szczepienia przeciwko grypie) zastosowanie chemioprofilaktyki. U osób z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu grypy korzyści ze szczepienia mogą przewyższać ryzyko nawrotu ZGB po szczepieniu.
U osób z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań grypy (p. tab. 2.) szczepienie przeciwko grypie można realizować preparatem inaktywowanym (IIV [szczepionka „nieżywa”]) przeznaczonym dla danej grupy osób. LAIV-4 jest przeciwwskazana dla osób z niektórych grup ryzyka (p. tab. 1.). Personel medyczny oraz osoby mające bliski kontakt z osobami z grup ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań grypy (z wyjątkiem osób mających bliski kontakt z osobami w ciężkiej immunosupresji) mogą otrzymać każdą szczepionkę przeciwko grypie przeznaczoną dla danej grupy. Osoby sprawujące opiekę nad osobami z ciężkimi niedoborami odporności wymagającymi szczególnie chronionego środowiska należy s a Dwie wcześniejsze dawki szczepionki (3- lub 4-walentnej) mogą być podane w trakcie jednego zczepić tylko IIV.

Szczepienie przeciwko grypie osób z alergią na białko jaja kurzego

W procesie produkcji szczepionek przeciwko grypie używa się wirusów namnażanych na zarodkach jaj kurzych. Wyjątkiem są szczepionki zawierające wirusy replikowane w hodowli komórkowej i rekombinowane szczepionki przeciwko grypie (niedostępne w Polsce – przyp. red.). Wyniki opublikowanych badań wskazują, że osoby z alergią na BJK (w tym anafilaksją) na ogół dobrze tolerują współczesne szczepionki przeciwko grypie (zawierają bardzo małą ilość owoalbuminy). Osoby takie, niezależnie od stopnia nasilenia alergii, mogą otrzymać każdą szczepionkę przeciwko grypie zalecaną dla danej grupy. Nie trzeba stosować dodatkowych środków ostrożności (np. dłuższego czasu obserwacji po szczepieniu, szczepienie w placówkach specjalistycznych), ale tak jak w przypadku innych szczepień, personel powinien wiedzieć, jak skutecznie leczyć ciężką anafilaksję (p. ryc. 2.).

Szczepienie kobiet w ciąży

Kobiety w ciąży należą do grupy zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu grypy (oraz powikłań ciąży w razie zachorowania na grypę – przyp. red.), zwłaszcza w II i III trymestrze ciąży, dlatego wymagają szczególnej ochrony (p. tab. 2.). ACIP zaleca szczepienie przeciwko grypie każdej kobiecie bez przeciwwskazań do szczepienia, która w czasie sezonu epidemicznego jest lub może być w ciąży albo w połogu. Szczepienie można wykonać szczepionką „nieżywą” (IIV) w każdym trymestrze ciąży, przed rozpoczęciem sezonu epidemicznego grypy lub w jego trakcie. U ciężarnych nie należy natomiast stosować LAIV-4 (p. tab. 1.).

Stosowanie leków przeciwwirusowych

Pacjentów przyjmujących leki przeciwwirusowe aktywne wobec wirusów grypy (w ramach leczenia lub chemioprofilaktyki grypy) można szczepić szczepionką „nieżywą” (IIV). Leki przeciwwirusowe przyjmowane w okresie od 48 h przed podaniem LAIV-4 do 14 dni po jej podaniu mogą zmniejszyć jej skuteczność. U pacjentów zaszczepionych LAIV-4, którym we wskazanym przedziale czasu podano leki przeciwwirusowe, można powtórzyć szczepienie innym preparatem (np. IIV).

Podawanie szczepionek przeciwko grypie z innymi szczepionkami

IIV można podawać jednocześnie z innymi szczepionkami („nieżywymi” lub „żywymi”) lub w dowolnym odstępie. LAIV-4 można natomiast podać podczas tej samej wizyty razem z innymi szczepionkami („nieżywymi” lub „żywymi”), ale przed kolejnym szczepieniem szczepionką „żywą” należy zachować co najmniej 4-tygodniowy odstęp.

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Konferencje i szkolenia

Kraków – 7 marca 2020 r.: VI Małopolskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Przegląd badań