Czy ujemny wynik oznaczenia przeciwciał przeciwko odrze jest wskazaniem do dodatkowego szczepienia?

U 38-letniej kobiety oznaczono stężenie przeciwciał przeciwko odrze i uzyskano wynik ujemny: 6,1 AU/ml (normy laboratorium: <13,5 AU/ml – wynik ujemny; >16,5 AU/ml – wynik dodatni; 13,5–16,5 AU/ml – wynik nierozstrzygający). Pacjentka była 2-krotnie szczepiona przeciwko odrze – w 1. roku życia oraz w 12. roku życia preparatem Trimovax, podanym zamiast monowalentnej szczepionki przeciwko różyczce. Czy podać 1–2 dawki przypominające MMR? Pacjentka w pracy nie ma kontaktu z dziećmi ani z chorobami zakaźnymi. Obecnie nie jest bezpośrednio narażona na zakażenie.

Osoba bez niedoboru odporności, która ma dokumenty potwierdzające przyjęcie 2 dawek MMR w zalecanym odstępie, przy tym pierwszą dawkę otrzymała w zalecanym minimalnym wieku, jest uznawana za chronioną zgodnie z obowiązującymi wytycznymi i praktyką kliniczną. Nie zaleca się rutynowo wykonywać badań serologicznych w kierunku swoistych przeciwciał IgG przeciwko odrze u zdrowych dorosłych w celu oceny ochrony poszczepiennej, ponieważ schemat 2-dawkowy uznaje się za wystarczający do zapewnienia długotrwałej odporności, niezależnie od stężenia przeciwciał. Wynika to z faktu, że choć stężenie IgG może się zmniejszać wraz z upływem czasu, pamięć immunologiczna komórkowa zazwyczaj się utrzymuje i stanowi kluczową barierę przed zachorowaniem.

Komercyjne testy serologiczne nie są wystarczająco wiarygodne w ocenie odporności funkcjonalnej, a ujemny wynik IgG nie musi oznaczać braku ochrony. Testy te mają zastosowanie, jeśli nie wiadomo, czy pacjent przebył odrę lub przyjął szczepionki, a w ocenie odpowiedzi na szczepienie największą wartość ma odpowiedź poszczepienna oceniona 1–2 miesiące po szczepieniu. Badanie w losowym momencie, zwłaszcza wiele lat po zaszczepieniu, nie pozwala wyciągnąć wniosków o odporności na podstawie wyniku. Badania potwierdzają, że u osób zaszczepionych 2 dawkami MMR odporność komórkowa i zdolność neutralizacji krążących genotypów wirusa utrzymują się długotrwale. Dzięki temu zdecydowana większość szczepionych zachowuje silną ochronę przed odrą przez 10-lecia, z jedynie niewielkim zmniejszeniem skuteczności szczepienia wraz z upływem czasu.

Eksperci w Polsce, podobnie jak ACIP, jednoznacznie wskazują, że udokumentowane szczepienie, które przeprowadzono w odpowiednim wieku, ma pierwszeństwo przed wynikami badań serologicznych – osoby bez niedoboru odporności po prawidłowym podaniu 2 dawek MMR należy uznawać za chronione, niezależnie od statusu IgG.

Dawki przypominające można rozważyć jedynie w przypadku szczególnego ryzyka zachorowania, na przykład praca w ochronie zdrowia, reagowanie na ognisko choroby lub podróże zagraniczne. U niewielkiego odsetka osób seronegatywnych dawka dodatkowa wywołuje jedynie przejściową lub słabą odpowiedź humoralną i nie ma istotnego wpływu na długoterminową odporność komórkową, dlatego rutynowe doszczepianie nie jest zalecane.

Podsumowując, osoby bez niedoboru odporności z 2 udokumentowanymi dawkami MMR są uznawane za chronione, nawet jeśli wynik przeciwciał IgG przeciwko odrze jest ujemny, ponieważ kluczową rolę w utrzymaniu ochrony odgrywa pamięć immunologiczna komórkowa oraz duża, długoterminowa skuteczność szczepienia.