Dziecko 3-letnie, szczepione z opóźnieniem (rodzice wcześniej byli przeciwni). Dokładnie 30 dni po podaniu pierwszej dawki szczepionki MMR u dziecka wystąpiło jednostronne zapalenie ślinianki przyusznej. Czy MMR mogła być przyczyną takiego odczynu i czy w tej sytuacji należy zgłosić niepożądany odczyn poszczepienny (NOP)? Rodzice się tego domagają.
Zgodnie z definicją NOP to każde zdarzenie medyczne, które wystąpi w określonym czasie po szczepieniu (w Polsce w okresie 4 tyg., z wyjątkiem szczepionki przeciwko gruźlicy). Warto kolejny raz podkreślić, że jesteśmy zobowiązani zgłaszać NOP w ciągu 24 h od podjęcia podejrzenia, niezależnie od wyniku oceny potencjalnego związku przyczynowo-skutkowego. W formularzu zgłoszenia NOP znajduje się odpowiednia rubryka, w której lekarz wpisuje swoją opinię na temat tego, czy w jego ocenie odczyn poszczepienny jest związany ze szczepieniem czy nie. Szczegółowe zasady rozpoznawania i zgłaszania NOP określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 roku w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych (Dz.U. 2024, poz. 138).
Szczepionka MMR zawiera „żywe” wirusy odry, świnki i różyczki, tak więc istnieje teoretyczne ryzyko rozwoju zapalenia ślinianek w wyniku podania szczepionki. Co więcej, producenci obu dostępnych w Polsce preparatów MMR (Priorix, M-M-RvaxPro) informują w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL), że w okresie po ich podaniu zgłaszano przypadki zapalenia lub obrzęku ślinianki przyusznej. Wskazują na to również dane z piśmiennictwa (choć obserwowana częstość waha się od 1/90 000 podanych dawek do 2/100 podanych dawek, w zależności od szczepu wirusa użytego w szczepionce). Zapalenie ślinianek wymieniono wśród możliwych rodzajów NOP także w przywołanym powyżej rozporządzeniu.
Rozumiem, że wątpliwości dotyczą także czasu, po upływie którego wystąpiło zapalenie ślinianek (30 dni). Choć od podania szczepionki upłynęło nieco więcej niż 4 tygodnie wskazane w rozporządzeniu, to nie wyklucza to możliwości zgłoszenia (w formularzu jest miejsce na dodatkowe uwagi, gdzie można określić dokładny czas wystąpienia NOP). Ponadto każdy zgłoszony NOP jest następnie weryfikowany i analizowany w Zakładzie Epidemiologii Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego–Państwowego Zakładu Higieny. Nie bez znacznie jest również postawa rodziców, którzy bardzo łatwo mogą się zniechęcić do kontynuacji szczepień.
Podsumowując, w sytuacji opisanej w pytaniu należy zgłosić NOP i uznać go za prawdopodobnie związany przyczynowo z podaną szczepionką. Należy jednak poinformować rodziców, że nie jest on przeciwwskazaniem do podjęcia kwalifikacji do podania drugiej dawki szczepionki MMR.
Piśmiennictwo:
1. Acute parotiditis after MMR vaccination. www.pediatricsconsultantlive.com (dostęp: 15.05.2024)2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Priorix, M-M-RvaxPro
3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania. Dz.U. 2024 poz. 138
4. Marlow M., Haber P., Hickman C. i wsp.: Mumps. (W:) Hamborsky J., Kroger A., Wolfe S. (red.) Centers for Disease Control and Prevention: Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases. Wyd. 14. Washington D. C. Public Health Foundation, 2021
5. Maldonado Y.A., Shetty A. K.: Mumps virus. (W:) Long S.S., Prober G.C., Fischer M. (red.): Principles and practice of pediatric infectious diseases. Wyd. 5. Elsevier, 2018
6. Rubin S. A.: Mumps vaccines. (W:) Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A. (red.): Vaccines. Wyd. 68., Elsevier, 2024
