Kwalifikacja do szczepień 75-letniej kobiety z podejrzeniem zmian swoistych dla gruźlicy lub sarkoidozy

Pacjentka w wieku 75 lat z wielochorobowością, aktualnie podejrzenie zmian swoistych dla gruźlicy lub sarkoidozy. Czy pacjentkę można zaszczepić przeciwko półpaścowi i syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV), czy też szczepienia należy odroczyć do czasu zakończenia diagnostyki?

W przypadku 75-letniej pacjentki z wielochorobowością i podejrzeniem zmian swoistych dla gruźlicy lub sarkoidozy należy zachować ostrożność, ocenić bilans korzyści i ryzyka oraz podjąć działania wyprzedzające immunosupresję (tzn. ewentualne leczenie glikokortykosteroidami w razie potwierdzenia sarkoidozy).

Zgodnie z ogólnymi zaleceniami pacjentom z nieustalonym rozpoznaniem, które może mieć związek z upośledzeniem odporności, oraz podejrzeniem ciężkiej choroby zakaźnej, takiej jak gruźlica, zaleca się odroczenie szczepień do czasu zakończenia diagnostyki i ustabilizowania się stanu klinicznego, ale dotyczy to przede wszystkim szczepionek „żywych” (szczepienie preparatami „nieżywymi” jest bezpieczne, choć ich skuteczność może być zmniejszona).

W związku z powyższym szczepionki „nieżywe” można podać od razu. Jeśli spodziewamy się zwiększonego narażenia, na przykład w związku z nadchodzącym sezonem infekcyjnym, zalecane jest szczepienie przeciwko grypie, COVID-19 i RSV, a biorąc pod uwagę spodziewane częste wizyt w placówkach opieki zdrowotnej – przeciwko WZW typu B.

Skupiając się na zadanym pytaniu, szczepienie przeciwko półpaścowi dostępną w Polsce szczepionką rekombinowaną można bezpiecznie wykonać po ustabilizowaniu się stanu klinicznego pacjentki (a nawet rozpoczęciu odpowiedniej terapii), optymalnie ≥14 dni przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego (takie postępowanie pozwoli osiągnąć maksymalną skuteczność). Szczepionki przeciwko RSV są względnie nowymi preparatami stosowanymi w profilaktyce tych zakażeń u dorosłych. Choć brakuje swoistych danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w populacji pacjentów chorych na gruźlicę lub sarkoidozę, bilans korzyści i ryzyka jest zdecydowanie dodatni. Dodatkowo, mając na uwadze możliwe leczenie immunosupresyjne, optymalne będzie wykonanie szczepienia przed jego rozpoczęciem.

Podsumowując, przy podejmowaniu decyzji o szczepieniu pacjentów z zaburzeniami odporności, chorobami przewlekłymi lub w trakcie diagnostyki zawsze należy ocenić indywidualny bilans korzyści i ryzyka. W przypadkach budzących wątpliwości szczepienia należy odroczyć do czasu ustabilizowania się stanu klinicznego pacjenta, zakończenia diagnostyki lub ustalenia stanu odporności. Szczepionki „nieżywe” są generalnie bezpieczne, nawet w przypadku ciężkiego niedoboru odporności, choć wówczas odpowiedź immunologiczna może być słabsza, a tym samym skuteczność szczepienia mniejsza. Nie należy niepotrzebnie odraczać szczepień, jeżeli spodziewamy się zwiększonego narażenia (np. sezon infekcyjny, procedury inwazyjne) lub zaplanowano leczenie immunosupresyjne, które może zmniejszyć skuteczność szczepień (szczepionki „nieżywe”) lub uniemożliwi ich podanie (szczepionki „żywe”, zawierające atenuowane patogeny). W przypadku niektórych chorób można dodatkowo zadbać o tzw. ochronę kokonową, która polega na zaszczepieniu nieuodpornionych domowników przeciwko ospie wietrznej, odrze, krztuścowi, grypie i COVID-19.