Czy szczepić przeciwko HPV 65-letnią kobietę z brodawczakiem wewnątrzprzewodowym piersi?

Do gabinetu POZ zgłosiła się 65-letnia pacjentka z nowotworem niezłośliwym piersi, w badaniu histopatologicznym stwierdzono między innymi brodawczaki wewnątrzprzewodowe. Pacjentka otrzymała informację od onkologa o możliwości zaszczepienia się przeciwko HPV. Czy w tej grupie wiekowej szczepienie byłoby zasadne? Jeśli tak, którym preparatem?

Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) jest najbardziej skuteczne, jeśli zostanie przeprowadzone przed ekspozycją na wirusa, czyli w wieku młodzieńczym, optymalnie w wieku 9–15 lat. Zgodnie z wytycznymi Centers for Disease Control and Prevention (CDC) dorosłym w wieku 27–45 lat szczepienie nie jest rutynowo zalecane, ale można je rozważyć w indywidualnych przypadkach, np. wśród osób z czynnikami ryzyka nowego zakażenia HPV (np. nowi partnerzy seksualni).

Skuteczność profilaktyczna szczepień maleje z wiekiem i wcześniejszą ekspozycja na HPV, dlatego generalnie nie zaleca się szczepienia przeciwko HPV w grupie wiekowej 65 lat. Wynika to z faktu, że korzyści zdrowotne i efektywność kosztowa szczepienia w tej populacji są minimalne.

W Polsce dostępne są szczepionki 2-walentne (Cervarix) oraz 9-walentne (Gardasil 9). Cervarix chroni przed HPV typu 16 i 18, które odpowiadają za ok. 70% nowotworów szyjki macicy, a Gardasil 9 zapewnia najszerszą ochronę, obejmując typy 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58, które odpowiadają za ok. 90% nowotworów związanych z HPV oraz >35% zmian przednowotworowych. Dorosłym w wieku 27–45 lat, którzy nie byli wcześniej szczepieni i są w grupie ryzyka, zalecanym preparatem jest z tego powodu szczepionka 9-walentna (Gardasil 9). Schemat dawkowania dla osób ≥15. roku życia obejmuje 3 dawki (schemat 0, 2, 6 mies.).

Szczepionki HPV mają wyłącznie działanie profilaktyczne – zapobiegają nowym zakażeniom, ale nie wykazują działania terapeutycznego wobec aktywnej, utrzymującej się infekcji HPV ani nie przyspieszają jej eliminacji. Badania kliniczne i metaanalizy wykazały, że szczepienie nie przyspiesza ustępowania istniejącej infekcji HPV, nie zmniejsza ryzyka progresji już obecnych zmian ani nie wpływa na ich regresję. Dotyczy to zarówno zmian na narządach płciowych, jak i innych lokalizacji, w tym piersi. Szczepienie zmniejsza natomiast ryzyko nowych zakażeń innymi typami HPV oraz reinfekcji po leczeniu zmian związanych z HPV, choć nie leczy już istniejących zakażeń.

Należy również zaznaczyć, że w przypadku brodawczaków wewnątrzprzewodowych piersi nie ma potwierdzonego związku patogenetycznego z zakażeniem HPV, a szczepienie nie wpływa na przebieg tych zmian. Szczepienie HPV nie jest zatem uzasadnione jako interwencja terapeutyczna w przypadku już istniejącej infekcji HPV lub łagodnych nowotworów piersi.

Podsumowując, dla 65-letniej kobiety, która chciałaby się zaszczepić przeciwko HPV, brakuje rekomendacji klinicznych, a potencjalna korzyść szczepienia jest bardzo niepewna. Jeśli szczepienie byłoby rozważane, najszerszą ochronę, która z największym prawdopodobieństwem przyniosłaby jakakolwiek korzyść pacjentce, zapewnia szczepionka 9-walentna (Gardasil 9). Skuteczność szczepionki w tej grupie wiekowej pozostaje jednak nieudokumentowana. Gdyby mimo tych danych pacjentka chciałaby się jednak zaszczepić, to uważam, że można jest dać taką możliwość.