Jakie niepożądane odczyny mogą wystąpić po podaniu całokomórkowej i bezkomórkowej szczepionki przeciwko krztuścowi? Które szczepionki są bezpieczniejsze i lepiej tolerowane?

20.01.2016
prof. dr hab. med. Jacek Wysocki
Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w Poznaniu

Po podaniu szczepionki przeciwko krztuścowi (zarówno DTPw, jak i DTPa) najczęściej występują miejscowe NOP: zaczerwienienie, obrzęk, stwardnienie i bolesność w miejscu wstrzyknięcia. Objawom miejscowym mogą towarzyszyć łagodne objawy ogólne, takie jak dreszcze, rozdrażnienie, brak łaknienia, wymioty, niepokój i niewysoka gorączka. Objawy miejscowe mogą być bardziej nasilone po podaniu czwartej, a zwłaszcza piątej dawki DTPa, kiedy to obrzęk może objąć nawet całe ramię. Takie nasilenie objawów miejscowych obserwowano u 1–4% dzieci po podaniu piątej dawki DTPa.

Do ciężkich NOP po zastosowaniu szczepionek przeciwko krztuścowi zalicza się ciężkie reakcje alergiczne, przede wszystkim wstrząs anafilaktyczny, który jednak występuje bardzo rzadko (8,6/1 000 000 dawek). Przemijająca osutka 1–2 dni po szczepieniu rzadko jest związana z reakcją anafilaktyczną na szczepionkę (czyli zależną od IgE). Ciężkim NOP są drgawki pojawiające się w ciągu 48 godzin po szczepieniu (wg niektórych autorów w ciągu 72 h), wyłącznie o charakterze drgawek gorączkowych. Opublikowane w 2010 roku duże badanie obserwacyjne przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych w ramach nadzoru nad NOP podczas realizacji rutynowych szczepień wykazało jednak, że u dzieci w pierwszych 2 latach życia DTPa stosowana w ramach cyklu podstawowego (4 dawki) nie wiąże się z występowaniem drgawek (gorączkowych lub bez gorączki). We wcześniejszej tego typu analizie wskazano natomiast, że DTPw nieco zwiększa ryzyko wystąpienia drgawek gorączkowych w ciągu pierwszych 24 godzin po szczepieniu u niemowląt w 1. roku życia, ale ryzyko bezwzględne jest bardzo małe (1 napad drgawek gorączkowych na 11 110–16 660 szczepionych dzieci). Szczepienie DTPw nie wiązało się natomiast z drgawkami bez gorączki ani z ryzykiem wystąpienia w przyszłości padaczki lub zaburzeń rozwoju neurologicznego. Podobne wnioski dotyczące szczepionki 5-składnikowej zawierającej DTPa (typu „5 w 1”) wyciągnęli badacze duńscy, z tym że bezwzględne ryzyko wystąpienia drgawek gorączkowych w dniu podania niemowlętom pierwszej lub drugiej dawki tego preparatu było mniejsze niż 1 na 25 000 zaszczepionych niemowląt.

Ponadto po DTP obserwuje się takie objawy, jak: epizod hipotoniczno-hiporeaktywny (HHE) (dziecko blade, wiotkie, „nieobecne”), który według różnych autorów występuje w bardzo szerokim zakresie, bo 3,5–291 przypadków na 100 000 podanych dawek; gorączkę >40,5°C oraz nieukojony płacz, a raczej krzyk dziecka. Wszystkie te objawy pojawiają się w ciągu 48 godzin po szczepieniu.

Szczepionki bezkomórkowe są znacznie lepiej tolerowane niż całokomórkowe – metaanaliza badań z randomizacją wykazała, że ryzyko wystąpienia gorączki po pierwszej dawce jest mniejsze o ponad 80% (RR: 0,17 [95% CI: 0,13–0,20]), dlatego o 53% zmniejsza się także ryzyko drgawek (RR: 0,47 [95% CI: 0,31–0,73]). Rzadziej stwierdza się również HHE (RR: 0,26 [95% CI: 0,08–0,81]), a ryzyko nieukojonego płaczu po pierwszej dawce jest mniejsze o 85% (RR: 0,15 [95% CI: 0,11–0,19]). Wystąpienie tych objawów w czasie i nasileniu spełniającym kryterium NOP po DTPw (w tym gorączki >40,5°C) uważa się za wskazanie do kontynuacji cyklu uodpornienia szczepionką bezkomórkową. Zalecenie to uwzględniono także w polskim PSO.

Piśmiennictwo:

1. Pickering L.K., Baker C.J., Kimberlin D.W., Long S.S. (red.): Red Book: 2012 Report of the Committee on Infectious Diseases. Elk Grove Village, IL, American Academy of Pediatrics, 2012
2. Zhang L., Prietsch S.O.M., Axelsson I., Halperin S.A.: Acellular vaccines for preventing whooping cough in children (review). Cochrane Database Syst Rev., 2014 Sep 17; 9: CD001 478. doi: 10.1002/14 651 858.CD001 478.pub6. (data ostatniej aktualizacji: 20.01.2014)
3. Huang W.-T., Gargiullo P.M., Broder K.R. i wsp.: Lack of association between acellular pertussis vaccine and seizures in early childhood. Pediatrics, 2010; 126: 236–269 (p. Med. Prakt. Supl. Szczepienia 1/2011, s. 32–34 – przyp. red.)
4. Barlows W.E., Davis R.L., Glasser J.W. i wsp.: The risk of seizures after receipt of whole-cell pertussis or measles, mumps, and rubella vaccine. NE JM, 2001; 345: 656–661
5. Sun Y., Christensen J., Hviid A. i wsp.: Risk of febrile seizures and epilepsy after vaccination with diphteria, tetanus, acellular pertussis, inactivated poliovirus, and Haemophilus influenzae type b. JAMA, 2012; 307: 823–831
Wybrane treści dla pacjenta
  • Szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi
  • Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce
  • Szczepienie przeciwko pałeczce hemofilnej typu b (Hib)
  • Szczepienia przed wyjazdem do Afryki Południowej
  • Szczepienia przed wyjazdem do Afryki Północnej
  • Szczepienie przeciwko meningokokom
  • Szczepienia obowiązkowe dla podróżnych
  • Szczepienie przeciwko gruźlicy
  • Szczepienia przed wyjazdem na Karaiby (Wyspy Karaibskie)

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Przegląd badań