Czy dziecko z gorączką i wywiadem ukłucia przez kleszcza w ciągu ostatnich 30 dni należy skierować na oddział chorób zakaźnych z podejrzeniem odkleszczowego zapalenia mózgu (KZM)? U dziecka nie stwierdza się innych objawów infekcji, nie ma zaburzeń świadomości. Czy przebycie szczepień przeciwko KZM zmienia postępowanie?
Nie ma potrzeby, nawet w sezonie chorób odkleszczowych oraz na terenach endemicznych, kierować dzieci z takim wywiadem do szpitala, bo na tym etapie rozwoju zakażenia objawy są całkowicie niespecyficzne i najczęściej na tym zakażenie się kończy. Badania serologiczne na tym etapie choroby są niewiarygodne. Tylko u 20% osób rozwiną się typowe objawy neuroinfekcji, która jako taka zawsze wymaga diagnostyki. Odstęp pomiędzy dwoma fazami KZM wynosi od kilku dni do 2 tygodni.
Badania PCR w kierunku wirusa KZM, w fazie niespecyficznych objawów jest teoretycznie możliwe, ale praktycznie niedostępne z tego względu, że badanie to nie odgrywa żadnej roli w diagnostyce przypadków neuroinfekcji u pacjentów z prawidłową odpornością. Standardowy panel PCR meningitis/ncephalitis także nie obejmuje KZM.
Dodatkowymi argumentami przeciwko kierowaniu pacjentów z gorączką i niespecyficznymi objawami klinicznymi są: brak swoistego leczenia przeciwwirusowego, nieskuteczność glikokortykosteroidów oraz brak dowodów naukowych uzasadniających stosowanie immunoglobulin w leczeniu fazy neurologicznej KZM.
Czujność i gotowość do rozpoznania KZM pozostaje bardzo ważna. Jest to najczęstsze zapalenie mózgu w Polsce, któremu możemy zapobiegać metodą szczepień. Liczba przypadków KZM w Europie stale zwiększa się i w 2020 r. była dwukrotnie większa niż w 2015 r. Po ustaniu pandemii COVID-19 obserwujemy gwałtowny wzrost liczby zachorowań na KZM również w Polsce, a lata 2023 i 2024 (odpowiednio 661 i 793 przypadki) były rekordowe w tym stuleciu pod względem liczby zarejestrowanych zgłoszeń. Liczba potwierdzonych przypadków zachorowań na KZM dwukrotnie przewyższa rozpoznania neuroboreliozy.
Piśmiennictwo:
1. Kuchar E., Zajkowska J., Flisiak R. i wsp.: Epidemiologia, diagnostyka i profilaktyka odkleszczowego zapalenia mózgu w Polsce i wybranych krajach europejskich – stanowisko polskiej grupy ekspertów. Medycyna Pracy, 2021; 72 (2): 193–2102. Kuchar E., Augustynowicz E., Flisiak R. i wsp.: Zmieniająca się epidemiologia kleszczowego zapalenia mózgu: wyzwania związane z nadzorem epidemiologicznym i zapobieganiem chorobie. Medycyna Pracy, 2024; 75 (6): 569–582
