Program Szczepień Ochronnych na 2025 rok dla dzieci i dorosłych

Opracowali: lek. Iwona Rywczak, mgr zdrowia publicznego Małgorzata Ściubisz, dr n. med. Jacek Mrukowicz

Skróty: ChPL – Charakterystyka Produktu Leczniczego, DTP – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, DTaP – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (bezkomórkowa), DT – stosowana u dzieci szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana, DTaP-IPV-Hib – wysoce skojarzona szczepionka 5-składnikowa, DTPa-IPV-Hib-HBV – wysoce skojarzona szczepionka 6-składnikowa, DTwP – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (całokomórkowa), Hib – skoniugowana szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae typu b, HSCT – przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, HPV – szczepionka przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka, IPV – inaktywowana szczepionka przeciwko poliomyelitis, IKSz – indywidualny kalendarz szczepień, MCV-4 – skoniugowana 4-walentna szczepionka przeciwko meningokokom (Neisseria meningitidis), Men-B – szczepionka przeciwko meningokokom grupy B, MMR – szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, PCV – skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom (Streptococcus pneumoniae), PCV-13 – 13-walentnaPCV, PCV-20 – 20-walentna PCV, PPSV-23 – polisacharydowa 23-walentna szczepionka przeciwko pneumokokom, PSO – program szczepień ochronnych, RSV – syncytialny wirus oddechowy, RZV – rekombinowana szczepionka przeciwko półpaścowi, Td – szczepionka tężcowo-błonicza adsorbowana stosowana u młodzieży i dorosłych, Tdap – szczepionka zawierająca toksoid tężcowy, zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego i bezkomórkowe komponenty krztuśca

Program Szczepień Ochronnych (ryc. 1 i 2) – komentarze

(kliknij, by powiększyć)
Ryc. 1. Program Szczepień Ochronnych w Polsce na 2025 rok dla dzieci i młodzieży. © Medycyna Praktyczna

(kliknij, by powiększyć)
Ryc. 2. Program Szczepień Ochronnych w Polsce na 2025 rok dla dorosłych. © Medycyna Praktyczna

Gruźlica (BCG)

³ Śródskórnie szczepionką przeciwko gruźlicy (BCG). Szczepienie noworodków należy przeprowadzić na oddziale noworodkowym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach należy rozważyć możliwość obserwacji dziecka. Szczepienie przeciw gruźlicy nie musi być wykonywane jednocześnie ze szczepieniem przeciwko WZW typu B. Przeprowadzenie szczepienia zaleca się po dokładnej ocenie stanu dziecka, celem wykluczenia chorób, w których szczepienie przeciw gruźlicy jest przeciwwskazane. Noworodki urodzone przedwcześnie należy szczepić po osiągnięciu masy ciała >2000 g. Noworodki urodzone przez matki HIV-dodatnie muszą być kwalifikowane do szczepienia przez specjalistę chorób zakaźnych lub lekarza poradni specjalistycznej wykonującej szczepienia ochronne (istotne jest wykluczenie zakażenia HIV u dziecka przed szczepieniem BCG – przyp. red.). U dzieci matek otrzymujących leczenie immunosupresyjne, w tym leczenie biologiczne w ciągu 3 miesięcy przed porodem, szczepienie przeciwko gruźlicy jest przeciwwskazane. U dzieci, u których w rodzinie rozpoznano złożony zespół zaburzeń odporności, szczepienie należy odłożyć do czasu wykluczenia tego zespołu. U dzieci z rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA) należy zachować minimum 2-tygodniowy odstęp między szczepieniem BCG a terapią genową skojarzoną z terapią glikokortykosteroidami (p. także: Szczepienie BCG w związku z wprowadzeniem terapii genowej rdzeniowego zaniku mięśni – przyp. red.).

U każdego dziecka należy na podstawie dokumentacji medycznej sprawdzić przeprowadzenie szczepienia BCG, a jeżeli nie było ono wykonane, zaległe szczepienie przeciwko gruźlicy należy zrealizować 1 dawką szczepionki BCG, jako szczepienie obowiązkowe w możliwie najkrótszym terminie (nie później, niż do ukończenia 15. roku życia; p. także: Realizacja szczepienia przeciwko gruźlicy poza oddziałem noworodkowym – przyp. red.). W razie wątpliwości szczepienie można wykonać po konsultacji w poradni specjalistycznej udzielającej świadczenia w zakresie szczepień ochronnych (p. Poradnie udzielające konsultacji specjalistycznych z zakresu szczepień ochronnych – przyp. red.).

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B)

⁴ Niedopuszczalne jest odmawianie wykonania zabiegu medycznego związanego z naruszeniem ciągłości tkanek w przypadku braku szczepienia przeciwko WZW typu B.

⁵ Obowiązkowemu szczepieniu (i.m. lub s.c., zgodnie ze wskazaniami producenta szczepionki) podlegają wszystkie noworodki i niemowlęta, nieuodpornione wcześniej dzieci starsze i młodzież (szczepienia wychwytujące w możliwie najwcześniejszym terminie, nie później niż do ukończenia 19. rż., dawką dla dzieci lub dorosłych w zależności od wieku pacjenta). Nie przewiduje się podawania dawek przypominających zdrowym osobom (nawet jeśli stężenie przeciwciał anty-HBs zmniejszy się poniżej poziomu ochronnego, tj. 10 j.m./l – przyp. red.).

U noworodków z urodzeniową masą ciała ≥2000 g oraz pozostałych dzieci szczepienie podstawowe składa się z 3 dawek szczepionki podanych według schematu 0, 1, 6 miesięcy. U noworodków z urodzeniową masą ciała <2000 g szczepienie przeciwko WZW typu B składa się z 4 dawek szczepionki w cyklu: 0, 1, 2, 12 miesięcy (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych [Dz.U. 2023 poz. 2077] dotyczy również dzieci urodzonych przed ukończeniem 37. tc., ale tego kryterium nie uwzględniono w treści PSO; zgodnie z ogólnymi zaleceniami dotyczącymi szczepień, kryterium zastosowania schematu 4-dawkowego jest mała urodzeniowa masa ciała, a nie sam fakt wcześniactwa – przyp. red.). Noworodkom pierwszą dawkę należy podać w ciągu 24 godzin po urodzeniu (optymalnie w ciągu 12 h), a drugą po upływie 4–6 tygodni (jeśli to możliwe jednocześnie ze szczepieniem przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi [DTP]). Trzecią dawkę zaleca się podać 6 miesięcy po pierwszej (zgodnie z zaleceniami producenta). U dzieci, u których planuje się szczepienie szczepionką wysoce skojarzoną „6 w 1” należy podać 1 dawkę szczepionki przeciwko WZW typu B w 1. dobie życia. Noworodkom z grup ryzyka zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV), zwłaszcza urodzonym przez kobiety z aktywnym zakażeniem HBV, zaleca się podać 1 dawkę swoistej immunoglobuliny przeciwko WZW typu B (HBIG) i 1 dawkę szczepionki w ciągu pierwszych 12 godzin życia. Szczepienie wykonuje się w schemacie 4-dawkowym (zgodnie z zaleceniami producenta szczepionki).

⁶ Szczepienie obowiązkowe (i.m. lub s.c., zgodnie ze wskazaniami producenta szczepionki) nieuodpornionych osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie HBV w związku z przesłankami klinicznymi lub epidemiologicznymi – szczepienie podstawowe według:
1) schematu wskazanego przez producenta szczepionki (nie należy szczepić osób uprzednio zaszczepionych podstawowo przeciwko WZW typu B, u osób zdrowych nie przewiduje się rutynowych dawek przypominających); szczepieniu podlegają:

osoby narażone na zakażenie z racji wykonywanego zawodu medycznego
uczniowie i studenci szkół lub uczelni medycznych lub innych, w których prowadzone jest kształcenie na kierunkach medycznych lub nauk o zdrowiu
osoby zakażone wirusem zapalenia wątroby typu C
osoby szczególnie narażone na zakażenie w wyniku styczności z osobą zakażoną HBV (domownicy oraz osoby przebywające w zakładach opiekuńczych, wychowawczych i zakładach zamkniętych)
osoby w fazie zaawansowanej choroby nerek z filtracją kłębuszkową <30 ml/min oraz osoby dializowane
kobiety planujące ciążę.

2) schematu ustalonego indywidualnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zaleceniami towarzystw naukowych, przez lekarza (przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia – przyp. red.); szczepieniu podlegają:

osoby przed lub po przeszczepieniu macierzystych komórek krwiotwórczych
osoby przed lub po przeszczepieniu narządów miąższowych
osoby z anatomiczną lub czynnościową asplenią.

Rewakcynacja po szczepieniu podstawowym jest wskazana u:
1) chorych z niedoborem odporności lub chorych na cukrzycę, gdy po szczepieniach podstawowych stężenie przeciwciał anty-HBs jest <10 j.m./l, zaleca się podanie kolejnych 1–3 dawek szczepionki; gdy stężenie przeciwciał jest nadal <10 j.m./l, nie wykonuje się dalszych szczepień
2) chorych na nowotwory w trakcie leczenia immunosupresyjnego oraz pacjentów po przeszczepieniu narządów, zaleca się utrzymanie stężenia przeciwciał ≥100 j.m./l; kontrola przeciwciał odbywa się co 6 miesięcy, gdy stężenie zmniejsza się <100 j.m./l, należy podać podwójną dawkę szczepionki.
3) osób w fazie zaawansowanej choroby nerek z filtracją kłębuszkową <30 ml/min oraz u osób dializowanych – dawki przypominające należy podawać według wskazań producenta szczepionki oraz zaleceń lekarza, jeśli stężenie przeciwciał anty-HBs jest poniżej poziomu ochronnego (10 j.m./l); zaleca się badanie stężenia przeciwciał co 6–12 miesięcy.

Osobom z grup ryzyka zakażenia HBV, w celu określenia odpowiedzi poszczepiennej, zaleca się ocenę stężenia swoistych przeciwciał anty-HBs w surowicy, ale nie wcześniej niż 4 tygodnie po ostatniej dawce szczepienia podstawowego (najlepiej między 4. a 6. tyg.). Oznaczanie stężenia przeciwciał anty-HBs u osób przewlekle chorych w ramach lekarskiego badania kwalifikacyjnego do szczepienia jest nieodpłatne dla tych osób.

⁷ Szczepienie (i.m. lub s.c., zgodnie ze wskazaniami producenta szczepionki) zalecane nieuodpornionym:
1) osobom, które ze względu na tryb życia lub wykonywane zajęcia są narażone na zakażenia związane z uszkodzeniem ciągłości tkanek lub poprzez kontakt seksualny
2) przewlekle chorym o dużym ryzyku zakażenia HBV, nieszczepionym w ramach szczepień obowiązkowych
3) przewlekle chorym o dużym ryzyku zakażenia: z chorobami przebiegającymi z niedoborem odporności, w tym leczonych immunosupresyjnie, chorym z cukrzycą i niewydolnością nerek (którzy nie spełniają kryterium szczepień obowiązkowych [p. wyżej] – przyp. red.)
4) chorym przygotowywanym do zabiegów operacyjnych (niedopuszczalne jest jednak odmawianie wykonania zabiegu medycznego związanego z naruszeniem ciągłości tkanek w przypadku nieprzeprowadzenia szczepienia przeciwko WZW typu B)
5) wszystkim innym osobom dorosłym, zwłaszcza w wieku starszym
6) osobom dotychczas nieszczepionym chorującym na nowotwory i inne choroby przewlekłe, u których planowane jest leczenie immunosupresyjne.

Błonica, tężec, krztusiec (DTP, DTaP-IPV-Hib, DTaP-IPV-Hib-HBV, Tdap, Td)

⁸ Szczepienie obowiązkowe dzieci wykonuje się szczepionką DTP (s.c. lub i.m. wg wskazań producenta): 3 dawki w odstępie 6–8 tygodni (wg wskazań producenta) w 1. roku życia (szczepienie pierwotne) oraz 1 dawka w 2. roku życia (szczepienie uzupełniające [4 dawka szczepienia podstawowego]).

U dzieci, u których istnieją trwałe przeciwwskazania do szczepienia szczepionką całokomórkową przeciwko krztuścowi (DTwP) oraz u dzieci urodzonych przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży lub z urodzeniową masą ciała <2500 g, należy zastosować szczepionkę bezkomórkową (DTaP) według wskazań producenta szczepionki (jeśli nie ma przeciwwskazań do jej użycia – przyp. red.).

W razie trwałych przeciwwskazań do szczepienia przeciwko krztuścowi (także szczepionką bezkomórkową), należy zastosować szczepionkę DT (s.c.) zamiast DTP: 2 dawki w 1. roku życia oraz 1 dawka w 2. roku życia (UWAGA: ponieważ w 1. rż. trudno ustalić trwałe przeciwwskazania do szczepienia przeciwko krztuścowi, a zastosowanie DT bardzo utrudnia później realizację uodpornienia przeciwko krztuścowi, raczej nie należy postępować w ten sposób u niemowląt, zwłaszcza że ryzyko tężca i błonicy jest aktualnie w Polsce w tym wieku minimalne – przyp. red.). W takim przypadku w 2. miesiącu życia wykonuje się inne przewidziane na ten wiek szczepienia, a po 6–8 tygodniach podaje się pierwszą dawkę DT (oprócz innych przewidzianych w tym okresie szczepień), a po kolejnych 6–8 tygodniach drugą.

Alternatywnie w przypadku dostępności szczepionki skojarzonej (bezpłatnej, udostępnianej do realizacji obowiązkowego PSO – przyp. red.) w ramach szczepienia podstawowego można stosować szczepionki wysoce skojarzone DTaP-IPV-Hib.

W 6. roku życia należy podać pierwszą dawkę przypominającą szczepienia z użyciem szczepionki bezkomórkowej DTaP i.m. lub s.c., zgodnie ze wskazaniami producenta szczepionki (u dzieci z przeciwwskazaniami do szczepienia przeciwko krztuścowi szczepienie należy wykonać szczepionką przeciwko błonicy i tężcowi [DT], według wskazań producenta szczepionki).

⁹ Druga dawka przypominająca (szczepionka Tdap ze zmniejszoną dawką toksoidu błoniczego i bezkomórkowych komponentów krztuśca; i.m. lub s.c. wg wskazań producenta). Dawki przypominające szczepionki należy podać w odstępie zalecanym przez producenta szczepionki. U dzieci z przeciwwskazaniami do szczepienia przeciwko krztuścowi szczepienie należy wykonać szczepionką przeciwko błonicy i tężcowi (Td), według wskazań producenta szczepionki. U osób, które ukończyły 14. rok życia, a nie otrzymały dawki przypominającej Tdap, należy podać brakującą dawką szczepienia przypominającego, nie później niż do ukończenia 19. roku życia.

¹⁰ Trzecia dawka przypominająca (szczepionka Td ze zmniejszoną dawką toksoidu błoniczego, i.m. lub s.c. wg wskazań producenta). Dawki przypominające należy podać w odstępie zalecanym przez producenta szczepionki (lub innej przeciwko tężcowi – przyp. red.).

¹¹ Szczepieniu obowiązkowemu przeciwko błonicy (bezpłatnemu, szczepionką monowalentną [d] lub skojarzoną z toksoidem tężcowym [Td]) podlegają osoby dorosłe narażone na zakażenie w wyniku kontaktu z chorym na błonicę, a przeciwko tężcowi – osoby zranione narażone na zachorowanie na tężec (p. tab. 1).

Tabela 1. Zasady swoistego zapobiegania zachorowaniu na tężec po zranieniu
Historia szczepień	Ryzyko zachorowania na tężec
Historia szczepień	małe^a	duże^b
osoba nieszczepiona, niekompletnie zaszczepiona lub brak dokumentacji	szczepionka Td lub T^c,d i kontynuacja szczepienia podstawowego^e	szczepionka Td lub T^c,d + swoista antytoksyna^f, a następnie kontynuacja szczepienia podstawowego^e
szczepienie podstawowe lub przypominające, a ostatnia dawka podana >10 lat temu	1 dawka przypominająca szczepionki T lub Td lub Tdap^g	1 dawka przypominająca szczepionki T lub Td lub Tdap^c,g + antytoksyna^f
szczepienie podstawowe lub przypominające, a ostatnia dawka podana 5–10 lat temu	1 dawka przypominająca szczepionki Td lub T^c,d	1 dawka przypominająca szczepionki Td lub T^c,d
szczepienie podstawowe lub przypominające, a ostatnia dawka podana <5 lat temu	immunoprofilaktyka niepotrzebna	immunoprofilaktyka niepotrzebna lub w razie szczególnie dużego ryzyka zakażenia można rozważyć podanie 1 dawki przypominającej szczepionki Td lub T^c,d
^a świeże, mało zanieczyszczone rany, niezawierające martwych tkanek ^b rany mocno zanieczyszczone lub zawierające zmiażdżone, martwe tkanki, opracowywane po upływie >24 h od zranienia; rany kłute, miażdżone i postrzałowe c u dorosłych kwalifikujących się do szczepienia przypominającego przeciwko krztuścowi rozważ zastosowanie jednej dawki szczepionki Tdap (preparat odpłatny) d W przypadku dzieci wymagających uzupełnienia szczepienia przeciwko krztuścowi (jeżeli nie ma przeciwwskazań) należy wybrać szczepionkę DTP, która umożliwi dokończenie cyklu uodpornienia przeciwko krztuścowi – przyp. red. e szczepienie podstawowe przeciwko tężcowi = 3 dawki wg schematu: 0, 1, 6 miesięcy f swoista immunoglobulina w dawce 250 lub 500 j.m. g dotyczy osób objętych zgodnie z cz. I PSO obowiązkiem szczepienia przeciwko krztuścowi (preparat bezpłatny). DTP – skojarzona szczepionka przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi dla niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym, PSO – program szczepień ochronnych, T – nieskojarzona szczepionka przeciwko tężcowi, Td – skojarzona szczepionka przeciwko tężcowi i błonicy dla młodzieży i dorosłych zawierająca zmniejszoną dawkę toksoidu błonicy, Tdap – skojarzona szczepionka przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi dla młodzieży i dorosłych zawierająca zmniejszoną dawkę toksoidu błonicy i antygenów krztuśca

Szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi jest obowiązkowe również dla osób przed lub po HSCT, przed lub po przeszczepieniu narządów miąższowych oraz z anatomiczną lub czynnościową asplenią. Wykonywane jest zgodnie ze schematem ustalonym indywidualnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zaleceniami towarzystw naukowych, przez lekarza (przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia – przyp. red.).

¹² Szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi ze zmniejszoną zawartością komponentów błoniczego i krztuścowego (Tdap lub Tdap-IPV) zaleca się:
1) młodzieży w 19. roku życia – w miejsce dawki przypominającej szczepienia preparatem Td
2) dorosłym >19. roku życia – pojedyncze dawki przypominające co 10 lat zamiast dawki przypominającej Td (osobom nieszczepionym w przeszłości lub z niepełnym szczepieniem przeciwko błonicy i tężcowi wskazane jest podanie dodatkowych dawek Td w celu zakończenia schematu podstawowego przeciwko błonicy i tężcowi – przyp. red.).

Ze wskazań epidemiologicznych szczepienie Tdap zaleca się:
1) personelowi medycznemu, w szczególności mającemu kontakt z noworodkami i niemowlętami
2) osobom w podeszłym wieku, które ze względu na wykonywane zajęcia są narażone na zakażenie
3) kobietom w ciąży po ukończeniu 27. do 36. tygodnia ciąży (w uzasadnionych przypadkach zagrożenia porodem przedwczesnym po ukończenia 20. tc.) – preparat Tdap do realizacji szczepienia objęto finansowaniem przez Ministra Zdrowia (oznacza to, że szczepionka jest bezpłatna dla ciężarnej; szczepienie wykonują poradnie POZ – przyp. red.)
4) osobom z otoczenia noworodków i niemowląt do 12. miesiąca życia.

Haemophilus influenzae typu b (Hib)

¹³ Szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Hib wykonuje się obowiązkowo u wszystkich niemowląt i dzieci do ukończenia 5. roku życia według zaleceń producenta (s.c. lub i.m.), zależnie od wieku szczepionych. Pełen schemat szczepienia niemowląt, z jednoczesnym podaniem DTP, obejmuje 3 dawki szczepienia pierwotnego, które podaje się w 1. roku życia co 6–8 tygodni, oraz 1 dawkę uzupełniającą w 2. roku życia (o ile producent nie zaleca innego schematu uodpornienia). Alternatywnie w przypadku dostępności szczepionki skojarzonej (bezpłatnej, udostępnianej do realizacji obowiązkowego PSO – przyp. red.) do szczepienia podstawowego można stosować szczepionki wysoce skojarzone (DTaP-IPV-Hib).

Dzieciom szczepionym przeciwko Hib w wieku 6–12 miesięcy pierwsze 2 dawki szczepienia podstawowego należy podać w odstępie 4 tygodni, a trzecią dawkę szczepienia podstawowego rok po podaniu drugiej dawki. Dzieciom szczepionym po ukończeniu 1. roku życia należy podać 1 dawkę.

¹⁴ Szczepienie przeciwko Hib jest obowiązkowe dla osób przed lub po HSCT, przed lub po przeszczepieniu narządów miąższowych oraz z anatomiczną lub czynnościową asplenią. Wykonywane jest zgodnie ze schematem ustalonym indywidualnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zaleceniami towarzystw naukowych, przez lekarza (przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia – przyp. red.).

¹⁵ Jako szczepienie zalecane (niefinansowane z budżetu Ministra Zdrowia) według indywidualnych wskazań dla pacjentów z zaburzeniami odporności (innych niż wymienione wyżej – przyp. red.), zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego (ten zapis budzi kontrowersje, gdyż nie ma wiarygodnych danych naukowych uzasadniających to wskazanie u wszystkich pacjentów z niedoborem odporności i tym samym zastosowanie szczepionki off-label [nie ma żadnych szczepionek przeciwko Hib zarejestrowanych dla osób w wieku >5 lat]; ponadto aktualnie w Polsce nie są dostępne komercyjnie nieskojarzone szczepionki przeciwko Hib [preparat taki kupowany jest wyłącznie przez Ministerstwo Zdrowia do realizacji obowiązkowego PSO] – przyp. red.).

Ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis)

¹⁶ Szczepienie obowiązkowe dzieci (schemat podstawowy) szczepionką inaktywowaną IPV (i.m. lub s.c., wg wskazań producenta) obejmuje podanie 2 dawek w 1. roku życia (pierwsza dawka w 4. mż., druga po 6–8 tyg., wg wskazań producenta) oraz 1 (uzupełniającej) w 2. roku życia (w 16.–18. mż.). Alternatywnie w przypadku dostępności szczepionki wysoce skojarzonej (bezpłatnej, udostępnianej do realizacji obowiązkowego PSO – przyp. red.) do szczepienia podstawowego można stosować szczepionki wysoce skojarzone (DTaP-IPV-Hib). W przypadku zastosowania wysoce skojarzonej schemat jest 4-dawkowy.

W 6. roku życia należy wykonać szczepienie przypominające (jednocześnie z pierwszą dawką przypominającą DTaP).

¹⁷ Szczepienie przeciwko polio jest obowiązkowe dla osób przed lub po HSCT, przeszczepieniu narządów miąższowych lub z anatomiczną bądź czynnościową asplenią. Wykonywane jest zgodnie ze schematem ustalonym indywidualnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zaleceniami towarzystw naukowych, przez lekarza (przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia – przyp. red.).

¹⁸ Szczepienie IPV – zalecane osobom wyjeżdżającym do rejonów endemicznego występowania poliomyelitis oraz osobom >19. roku życia nieszczepionym w ramach szczepień obowiązkowych (liczba dawek i schemat szczepienia – według wskazań producenta szczepionki).

Pneumokoki (PCV, PPSV)

¹⁹ W populacji ogólnej szczepienie obowiązkowe dzieci do ukończenia 5. roku życia. Schemat podstawowy obejmuje łącznie 3 dawki (2 dawki w odstępie 8. tyg. w 1. rż. oraz trzecia dawka w 2. roku życia, ≥6 mies. po dawce drugiej) o ile w ChPL nie wskazano innego schematu uodpornienia. U wcześniaków oraz dzieci z grup ryzyka zaleca się 4-dawkowy podstawowy schemat szczepienia, który obejmuje 3 dawki podane w 1. roku życia oraz czwartą dawkę podaną w 2. roku życia (≥6 miesięcy po podaniu dawki trzeciej).

U dzieci należących do grup ryzyka szczepienie jest obowiązkowe do ukończenia 19. roku życia. Do grup ryzyka należą dzieci:
1) po urazie lub z wadą ośrodkowego układu nerwowego, przebiegającą z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego;
2) zakażone HIV;
3) po przeszczepieniu szpiku, przed przeszczepieniem lub po przeszczepieniu narządów lub przed wszczepieniem lub po wszczepieniu implantu ślimakowego;
4) chorujące na:

przewlekłe choroby serca,
choroby immunologiczno-hematologiczne, w tym małopłytkowość idiopatyczną, ostrą białaczkę, chłoniaki, sferocytozę wrodzoną,
asplenię wrodzoną, dysfunkcję śledziony, po splenektomii lub po leczeniu immunosupresyjnym,
przewlekłą niewydolność nerek i nawracający zespół nerczycowy,
pierwotne zaburzenia odporności,
choroby metaboliczne, w tym cukrzycę,
przewlekłe choroby płuc, w tym astmę.

²⁰ Szczepienie przeciwko pneumokokom jest obowiązkowe dla osób przed lub po HSCT, przed lub po przeszczepieniu narządów miąższowych oraz z anatomiczną lub czynnościową asplenią. Wykonywane jest zgodnie ze schematem ustalonym indywidualnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zaleceniami towarzystw naukowych, przez lekarza (przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia; aktualnie do realizacji szczepienia przeciwko pneumokokom u pacjentów z tych grup ryzyka Ministerstwo Zdrowia kupiło skoniugowaną szczepionkę 13-walentną [PCV-13] – przyp. red.).

²¹ Szczepienie przeciwko pneumokokom zaleca się dorosłym:
1) >50. roku życia (szczególnie >65. rż.);
2) z przewlekłą chorobą serca, przewlekłą chorobą płuc, przewlekłą chorobą wątroby, w tym z marskością wątroby, przewlekłą chorobą nerek i zespołem nerczycowym, z cukrzycą;
3) z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, implantem ślimakowym;
4) z anatomiczną lub czynnościową asplenią: sferocytozą i innymi hemoglobinopatiami, z wrodzoną i nabytą asplenią;
5) z zaburzeniami odporności: wrodzonymi i nabytymi niedoborami odporności, zakażeniem HIV, białaczką, chorobą Hodgkina, uogólnioną chorobą nowotworową związaną z leczeniem immunosupresyjnym, w tym przewlekłą glikokortykosteroidoterapią lub radioterapią, szpiczakiem mnogim;
6) uzależnionym od alkoholu, palącym papierosy.

Liczba dawek i schemat szczepienia według wskazań producenta. Szczepienie rozpoczęte jednym preparatem należy kontynuować do zakończenia schematu szczepienia.

Szczepienia przeciw pneumokokom u dorosłych:
1) w grupach ryzyka realizowane są w schemacie 1 dawka PCV-13 oraz 1 dawka szczepionki polisacharydowej 23-walentnej (PPSV-23), w odstępie ≥8 tygodni (niektórzy pacjenci z niedoborem odporności z tej grupy wymagają podania dodatkowej dawki PPSV-23 po 5 latach Jak szczepić dorosłych przeciwko pneumokokom? – przyp. red.). Alternatywnie można podać 1 dawkę skoniugowanej szczepionki 20-walentnej (PCV-20 [po PCV-20 już nie trzeba podawać PPSV-23 – przyp. red.]).
2) w wieku ≥65 lat realizowane są w schemacie 1 dawka PCV-13 oraz 1 dawka PPSV-23, w odstępie ≥1 roku. Alternatywnie można podać tylko 1 dawkę PCV-20 (aktualnie PCV-13 dostępna jest bezpłatnie na podstawie recepty z wpisanym kodem uprawnienia dodatkowego „S” dla dorosłych w wieku ≥65 lat ze zwiększonym [umiarkowanym lub dużym] ryzykiem choroby pneumokokowej, tj. z przewlekłymi chorobami serca, wątroby, płuc, cukrzycą, wszczepionym implantem ślimakowym, wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, wrodzoną lub nabytą asplenią, niedokrwistością sierpowatokrwinkową lub innymi hemoglobinopatiami, przewlekłą niewydolnością nerek, wrodzonym lub nabytym niedoborem odporności, uogólnioną chorobą nowotworową, zakażeniem HIV, chorobą Hodgkina, jatrogenną immunosupresją, białaczką, szpiczakiem mnogim, po przeszczepieniu narządu miąższowego – przyp. red.).

Szczepienia dzieci z grup ryzyka (po ukończeniu 2. rż. – przyp. red.) realizowane są w schemacie 1 dawka PCV-13 oraz 1 dawka PPSV-23, w odstępie ≥8 tygodni. U dzieci z niektórymi niedoborami odporności zaleca się dawkę przypominającą PPSV-23 po 5 latach. Alternatywnie można podać 1 dawkę PCV-20 (po PCV-20 już nie trzeba podawać PPSV-23 – przyp. red.).

Odra, świnka, różyczka (MMR)

²² Szczepienie podstawowe szczepionką skojarzoną przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) s.c. lub i.m. według wskazań producenta. Podawane w wywiadzie przebycie zachorowania na odrę, świnkę lub różyczkę nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia – szczepionkę można podać po ustąpieniu ostrych objawów i poprawie stanu ogólnego pacjenta.

²³ Obowiązkowe szczepienie podstawowe MMR należy wykonać w 13.–15. miesiącu życia i w 6. roku życia (drugą dawkę można także podać wcześniej, zgodnie z zarejestrowanym schematem producenta, ale w takim przypadku zakup szczepionki finansuje rodzic w ramach szczepień zalecanych – przyp. red.). Dzieci, które nie otrzymały szczepienia podstawowego MMR w należnym terminie, należy podać brakujące dawki jak najszybciej, nie później niż do ukończenia 19. roku życia.

Wcześniejsze szczepienie nieskojarzoną szczepionką przeciwko odrze nie jest przeciwwskazaniem do zaszczepienia MMR. Natomiast dzieci, które wcześniej otrzymały już 2 dawki MMR, nie wymagają podawania trzeciej dawki tej szczepionki.

²⁴ Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce jest obowiązkowe dla osób przed lub po HSCT, przeszczepieniu narządów miąższowych oraz z anatomiczną lub czynnościową asplenią. Wykonywane jest zgodnie ze schematem ustalonym indywidualnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zaleceniami towarzystw naukowych, przez lekarza (przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia – przyp. red.).

Zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia szczepieniami obowiązkowymi przeciwko odrze są objęte osoby nieszczepione lub niemające udokumentowanego szczepienia, bez względu na ich wiek, które przebywają w środowisku o małym odsetku osób zaszczepionych oraz były lub mogą być narażone na styczność z osobą chorą lub podejrzaną o zachorowanie na odrę. Grupy osób poddawanych szczepieniom ogłasza właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny – przyp. red.

²⁵ Szczepienie zalecane (MMR) osobom nieuodpornionym, które nie chorowały na odrę, świnkę lub różyczkę, lub dotychczas nieszczepionym w ramach szczepień obowiązkowych, w szczególności:
1) młodym kobietom, zwłaszcza pracującym w środowiskach dziecięcych (przedszkola, szkoły, szpitale, przychodnie) i młodym mężczyznom dla zapobiegania różyczce wrodzonej, szczególnie nieszczepionym w ramach szczepień obowiązkowych;
2) uczniom i studentom szkół i uczelni medycznych lub innych szkół i uczelni prowadzących kształcenie na kierunkach medycznych;
3) pracownikom ochrony zdrowia.

Należy im podać 2 dawki MMR w odstępie ≥4 tygodni; u osób wcześniej szczepionych przeciwko odrze lub różyczce szczepionkami nieskojarzonymi należy je traktować jako szczepienie przypominające. MMR nie można podawać w ciągu 4 tygodni przed planowaną ciążą i w okresie ciąży.

Ospa wietrzna (VZV)

²⁶ Szczepienie obowiązkowe (bezpłatne; i.m. lub s.c.) dla dzieci do ukończenia 19. roku życia, które nie chorowały na ospę wietrzną:
1) z niedoborem odporności wrodzonym lub nabytym o dużym ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, przed planowanym leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią;
2) z otoczenia osób z upośledzeniem odporności wymienionych powyżej (w pkt. 1.);
3) innych niż wymienione w pkt 1. i 2., przebywających lub zakwalifikowanych do pobytu w:

zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych,
zakładach opiekuńczo-leczniczych,
rodzinnych domach dziecka,
domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży,
domach pomocy społecznej,
placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
regionalnych placówkach opiekuńczo-terapeutycznych,
interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych,
żłobkach lub klubach dziecięcych (wg interpretacji Głównego Inspektora Sanitarnego pojęcie to dotyczy instytucji podobnych do żłobków, które funkcjonują na podstawie ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 [np. kluby i klubiki małego dziecka, akademie juniora, itp.], nie obejmuje natomiast dzieci w przedszkolach – przyp. red.).

Szczepienia przeciwko ospie wietrznej w ramach szczepień obowiązkowych należy przeprowadzić według 2-dawkowego schematu szczepienia, niezależnie od wieku dziecka. Osobom, które już wcześniej otrzymały 1 dawkę szczepionki zawierającej VZV, można podać 1 dawkę innej szczepionki zawierającej VZV.

W przypadku dzieci z niedoborami odporności szczepienie zaleca się przeprowadzić po konsultacji specjalistycznej, gdy pozwala na to stan kliniczny i immunologiczny pacjenta – przyp. red.

²⁷ Szczepienie zalecane (i.m. lub s.c., schemat szczepienia według wskazań producenta):
1) osobom, które nie chorowały na ospę wietrzną i nie zostały wcześniej zaszczepione;
2) uczniom i studentom szkół lub uczelni medycznych, lub innych szkół i uczelni prowadzących kształcenie na kierunkach medycznych oraz pracownikom ochrony zdrowia;
3) kobietom planującym zajście w ciążę, które nie chorowały na ospę wietrzną i nie były wcześniej szczepione (szczepionki przeciwko ospie wietrznej nie można podawać w ciągu miesiąca przed planowaną ciążą i w okresie ciąży – przyp. red.).

Rotawirusy (RV)

²⁸ Szczepienie obowiązkowe niemowląt, doustnie według schematu zalecanego przez producenta, 2 lub 3 dawki zależnie od preparatu w odstępie ≥4 tygodni, począwszy od ukończenia 6. tygodnia życia. Szczepionki można stosować równocześnie z innymi szczepieniami. Preferuje się wczesne rozpoczęcie i wczesne zakończenie schematu szczepienia, zgodnie z zaleceniami producenta i towarzystw naukowych, podanie pierwszej dawki szczepionki doustnie po ukończeniu 6. tygodnia życia, jednak nie później niż przed ukończeniem 12. tygodnia życia (p. także: Czy pierwszą dawkę refundowanej szczepionki RotaTeq można podać po 12. tygodniu życia? – przyp. red.). W przypadku realizowania szczepienia w schemacie 2-dawkowym zaleca się zakończenie pełnego schematu przed ukończeniem 16. tygodnia życia. W przypadku braku możliwości zakończenia schematu w tym terminie, drugą dawkę szczepionki można podać przed upływem końcowego terminu wskazanego w ChPL szczepionki. W przypadku realizowania szczepienia w schemacie 3-dawkowym zaleca się zakończenie pełnego schematu przed ukończeniem 20.–22. tygodnia życia. W przypadku braku możliwości zakończenia schematu w tym terminie, trzecią dawkę szczepionki można podać przed upływem końcowego terminu wskazanego w ChPL szczepionki.

Należy rozważyć zasadność szczepienia przeciw RV dzieci leczonych immunosupresyjnie z uwagi na zwiększone ryzyko powikłań tego zakażenia (p. Jakie są aktualne przeciwwskazania do szczepienia przeciwko rotawirusom? – przyp. red.).

Grypa

²⁹ Szczepienie drogą domięśniową (lub podskórnie, wg wskazań producenta szczepionki) z użyciem inaktywowanej szczepionki przeciwko grypie (u dorosłych w wieku ≥60 lat można zastosować szczepionkę z dużą dawką antygenów [zgodnie z aktualnymi zaleceniami jest to preparat preferowany w tej grupie pacjentów – przyp. red.]) zaleca się szczególnie w związku z przesłankami klinicznymi i indywidualnymi:
1) osobom po przeszczepieniu narządów;
2) przewlekle chorym dzieciom (od ukończenia 6. mż.) i osobom dorosłym, szczególnie z niewydolnością układu oddechowego, serca lub nerek, lub chorującym na astmę oskrzelową, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, chorobę wieńcową (zwłaszcza po przebytym zawale serca), nawracający zespół nerczycowy, choroby wątroby, choroby metaboliczne, w tym cukrzycę, choroby układu nerwowego lub neurorozwojowe;
3) osobom w stanach obniżonej odporności (w tym pacjentom po przeszczepieniu tkanek) i chorym na nowotwory układu krwiotwórczego;
4) dzieciom z grup ryzyka od ukończenia 6. miesiąca życia do ukończenia 18. roku życia, szczególnie zakażonym wirusem HIV, z chorobami immunologiczno-hematologicznymi, w tym małopłytkowością idiopatyczną, ostrą białaczką, chłoniakiem, sferocytozą wrodzoną, asplenią wrodzoną, dysfunkcją śledziony, po splenektomii, z pierwotnymi niedoborami odporności, po leczeniu immunosupresyjnym, po przeszczepieniu szpiku, przed przeszczepieniem lub po przeszczepieniu narządów wewnętrznych, leczonych przewlekle salicylanami;
5) dzieciom z wadami wrodzonymi serca zwłaszcza sinicznymi, z niewydolnością serca, z nadciśnieniem płucnym;
6) kobietom w ciąży lub planującym ciążę.

Szczepienie drogą domięśniową (lub podskórnie, wg wskazań producenta szczepionki) z użyciem szczepionki inaktywowanej (u dorosłych w wieku ≥60 lat można zastosować szczepionkę z dużą dawką antygenów [zgodnie z aktualnymi zaleceniami jest to preparat preferowany w tej grupie pacjentów – przyp. red.]) zaleca się szczególnie w związku z przesłankami epidemiologicznymi wszystkim osobom od ukończenia 6. miesiąca życia do stosowania zgodnie z ChPL, w szczególności:
1) zdrowym dzieciom w wieku od ukończenia 6. miesiąca życia do ukończenia 18. roku życia (ze szczególnym uwzględnieniem dzieci od ukończenia 6. do ukończenia 60. mż.);
2) osobom w wieku >55 lat (ze szczególnym uwzględnieniem osób od ukończenia 65. rż.);
3) osobom mającym bliski kontakt zawodowy lub rodzinny z dziećmi w wieku do ukończenia 6. miesiąca życia lub z osobami w wieku podeszłym, lub przewlekle chorymi (w ramach realizacji strategii kokonowej szczepień);
4) uczniom i studentom szkół lub uczelni medycznych, lub innych szkół i uczelni prowadzących kształcenie na kierunkach medycznych, pracownikom ochrony zdrowia (personel medyczny, niezależnie od posiadanej specjalizacji oraz personel administracyjny), szkół, handlu, transportu, funkcjonariuszom publicznym w szczególności: policja, wojsko, straż graniczna, straż pożarna;
5) pensjonariuszom domów spokojnej starości, domów pomocy społecznej oraz innych placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, w szczególności przebywającym w zakładach opiekuńczo-leczniczych, placówkach pielęgnacyjno-opiekuńczych, podmiotach świadczących usługi z zakresu opieki paliatywnej, hospicyjnej, długoterminowej, rehabilitacji leczniczej, leczenia uzależnień, psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz lecznictwa uzdrowiskowego;
6) pracownikom ferm drobiu oraz zwierząt futerkowych.

³⁰ Szczepienie drogą donosową szczepionką „żywą” (LAIV) zaleca się w związku z przesłankami epidemiologicznymi dzieciom i młodzieży w wieku od 24. miesiąca życia do 18. roku życia bez przeciwwskazań wymienionych w ChPL (aktualnie szczepionka donosowa nie jest dostępna w Polsce – przyp. red.).

(Inaktywowane szczepionki przeciwko grypie ze standardową dawką antygenów są dostępne bezpłatnie na podstawie recepty z wpisanym kodem uprawnienia dodatkowego: „DZ” dla dzieci od ukończenia 6. miesiąca życia do ukończenia 18. roku życia, ”C” dla kobiet w ciąży lub „S” dla osób w wieku ≥65 lat; dla dorosłych w wieku 18–64 lat inaktywowana szczepionka przeciwko grypie ze standardową dawką antygenów dostępna jest z 50% refundacją, dla dorosłych w wieku ≥60 lat inaktywowana szczepionka przeciwko grypie z dużą dawką antygenów dostępna jest z 50% refundacją – przyp. red.).

Meningokoki (Men-B, MCV-4)

³¹ Szczepionki przeciwko meningokokom (liczba dawek i schemat szczepienia – według wskazań producenta szczepionki):
1) monowalentna, białkowa przeciwko meningokokom grupy B (Men-B),
2) skoniugowana 4-walentna przeciwko meningokokom grup A, C, W i Y (MCV-4).

Szczepienie zalecane:
1) niemowlętom od ukończenia 6. tygodnia życia lub 8. tygodnia życia w zależności od rodzaju szczepionki;
2) dzieciom i osobom dorosłym narażonym na ryzyko inwazyjnej choroby meningokokowej: mającym bliski kontakt z chorym lub materiałem zakaźnym (personel medyczny, pracownicy laboratoriów), przebywającym w zbiorowiskach ludzkich (przedszkola, żłobki, domy dziecka, domy studenckie, internaty, koszary), osobom podejmującym zachowania sprzyjające zakażeniu (intymne kontakty z nosicielem lub osobą chorą, np. głęboki pocałunek), osobom podróżującym w rejony endemiczne;
3) dzieciom i osobom dorosłym z wrodzonymi niedoborami odporności, z anatomicznym i czynnościowym brakiem śledziony, zakażonym HIV, z nowotworem złośliwym, zapalną chorobą reumatyczną, przewlekłą chorobą nerek lub wątroby, leczonym ekulizumabem (napadowa nocna hemoglobinuria, nietypowy zespół hemolityczno-mocznicowy), osobom leczonym immunosupresyjnie;
4) dzieciom od ukończenia 2. miesiąca życia z grup ryzyka (niedobory odporności) oraz szczególnie narażonym na zachorowanie nastolatkom i dorosłym, szczególnie >65. roku życia.

Ludzki wirus brodawczaka (HPV)

Dawkowanie i sposób podawania (i.m. lub s.c.) według zaleceń producenta.

³² Szczepienie zalecane od ukończenia 9. roku życia w celu uodpornienia przeciw chorobom wywołanym przez określone typy wirusa HPV (odpłatne; aktualnie szczepionka 2-walentna dostępna jest z 50% refundacją dla osób w wieku ≥18 lat oraz bezpłatnie na podstawie recepty z wpisanym kodem uprawnienia dodatkowego „DZ” dla dzieci od ukończenia 9. rż. do ukończenia 18. rż.; szczególnie zalecane dzieciom i nastolatkom przed inicjacja seksualną, a także młodzieży i młodym dorosłym w wieku do 26 lat; większość aktywnych seksualnie osób w wieku 27–49 lat jest już zarażona ≥1 genotypem HPV, więc korzyści ze szczepienia mogą być znacznie mniejsze niż u osób niezakażonych [jeżeli mimo otrzymanych informacji pacjentka lub pacjent chce się zaszczepić, zaleca się szczepienie; p. także: Do jakiego wieku zalecać pacjentkom szczepienie przeciwko HPV?] – przyp. red.).

Szczepienie bezpłatne w ramach programu powszechnego, realizowane w schemacie 2-dawkowym szczepionkami zakupionymi przez ministra właściwego do spraw zdrowia, zalecane dziewczętom i chłopcom po ukończeniu 9. roku życia i do ukończenia 14. roku życia (p. także: Jak realizować szczepienie przeciwko HPV w ramach programu powszechnego? Aktualne (wrzesień 2024) zalecenia Ministra Zdrowia – przyp. red.).

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A)

³³ Szczepienie zalecane (i.m. lub s.c.; dawkowanie, schemat i sposób podawania wg zaleceń producenta):
1) osobom wyjeżdżającym do krajów o dużej i pośredniej endemiczności zachorowań na WZW typu A;
2) osobom zatrudnionym przy produkcji i dystrybucji żywności, usuwaniu odpadów komunalnych lub płynnych nieczystości oraz przy konserwacji urządzeń służących temu celowi;
3) młodzieży i dzieciom w wieku przedszkolnym oraz szkolnym, które nie chorowały na WZW typu A;
4) w zależności od sytuacji epidemiologicznej, osobom z grup ryzyka, w których obserwuje się zwiększoną liczbę zachorowań;
5) pracownikom medycznym, w szczególności oddziałów zakaźnych, gastroenterologicznych, pediatrycznych (p. także: Zapobieganie zakażeniom wirusem zapalenia wątroby typu A – przyp. red.).

Zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze (KZM)

Dawkowanie, sposób podawania (i.m. lub s.c.) i schemat według wskazań producenta.

³⁴ Szczepienie zalecane osobom przebywającym na terenach o nasilonym występowaniu tej choroby, w szczególności:
1) osobom zatrudnionym przy eksploatacji lasu, stacjonującemu wojsku, funkcjonariuszom straży pożarnej i granicznej, rolnikom, młodzieży odbywającej staże i praktyki zawodowe;
2) osobom szczególnie często podejmującym aktywność fizyczną poza pomieszczeniami (np. biegacze, spacerowicze, grzybiarze, właściciele psów, myśliwi, rodziny z małymi dziećmi) i innym osobom podejmującym aktywność na świeżym powietrzu, w szczególności turystom i uczestnikom obozów i kolonii (p. także: Jak rozpoznawać odkleszczowe zapaleniu mózgu i jak zapobiegać tej chorobie? – przyp. red.).

COVID-19

³⁵ Wszystkim osobom od ukończenia 6. miesiąca życia, zgodnie z ChPL i aktualnymi komunikatami ministra zdrowia.

Półpasiec (RZV)

³⁶ Szczepienie zalecane dorosłym, którzy przeszli pierwotne zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca (tzn. ospę wietrzną), w szczególności:
1) z wrodzonym lub nabytym niedoborem odporności: immunosupresja jatrogenna, zakażenie HIV, choroba nowotworowa (białaczka, chłoniak, szpiczak mnogi), stan po przeszczepieniu narządu miąższowego lub HSCT;
2) chorym na przewlekłe choroby serca, płuc, wątroby, nerek, choroby o podłożu autoimmunizacyjnym, cukrzycę, depresję;
3) w wieku ≥50 lat (bez względu na dodatkowe czynniki ryzyka wymienione wyżej – przyp. red.).

Dawkowanie, sposób podawania (i.m.) i schemat według wskazań producenta (p. także: Zalecenia dotyczące szczepienia przeciwko półpaścowi; aktualnie RZV jest dostępna z 50% refundacją dla pacjentów w wieku ≥65 lat z grup ryzyka: z przewlekłą chorobą serca, płuc, z przewlekłą niewydolnością nerek, z wrodzonym lub nabytym niedoborem odporności (w tym z immunosupresją jatrogenną, po przeszczepieniu narządu miąższowego), z uogólnioną chorobą nowotworową, zakażonych HIV, chorych na: cukrzycę, chłoniaka Hodgkina, białaczkę, szpiczaka mnogiego, reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycę, łuszczycowe zapalenie stawów, nieswoiste zapalne choroby jelit, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty układowy – przyp. red.).

Zakażenie syncytialnym wirusem oddechowym (RSV)

³⁷ Szczepienie zalecane: 1) wszystkim dorosłym w wieku ≥60 lat;
2) dorosłym w wieku 50–59 lat z grup ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia RSV.

³⁸ Szczepienie zalecane w profilaktyce biernej w celu ochrony niemowląt przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywołanych przez RSV w pierwszych 6. miesiącach życia:
3) kobietom w 32.–36. tygodniu ciąży.

Dawkowanie, sposób podawania (i.m.) i schemat według wskazań producenta.

Do uodpornienia biernego przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywołanych przez RSV dostępne są również przeciwciała monoklonalne, przeznaczone do podawania noworodkom i niemowlętom w pierwszym dla nich sezonie zakażeń.

Szczepienie dzieci urodzonych przedwcześnie

1. Zaleca się szczepienie dzieci urodzonych przedwcześnie zgodnie z wiekiem chronologicznym (tj. liczonym od momentu narodzin).

2. U dzieci urodzonych przed 32. tygodniem ciąży, o ile pozwala na to ich stan kliniczny, zaleca się podanie pierwszych szczepień (BCG, WZW typu B, DTaP, IPV, Hib, PCV, RV) w trakcie hospitalizacji.

Szczepienia poekspozycyjne

Obowiązkowe szczepienia poekspozycyjne dotyczą osób narażonych na:
1) zakażenie wskutek styczności z chorymi na błonicę (szczepionką nieskojarzoną przeciw błonicy [d lub D] lub szczepionką skojarzoną przeciw błonicy i tężcowi [Td], liczba dawek, schemat szczepienia, droga podania według wskazań producenta);
2) zachorowanie na tężec (szczepionką nieskojarzoną przeciwko tężcowi (T) lub Td [preparaty finansowane ze środków publicznych] albo Tdap [koszt zakupu preparatu zawierającego komponentę przeciwkrztuścową ponosi pacjent, z wyjątkiem osób objętych obowiązkiem szczepienia przeciwko krztuścowi]; p. tab. 1);
3) zakażenie w wyniku styczności ze zwierzęciem chorym na wściekliznę lub podejrzanym o zakażenie wirusem wścieklizny – kwalifikację i profilaktykę poekspozycyjną wścieklizny prowadzą lekarze specjalistycznych poradni chorób zakaźnych, a szczepienie jest bezpłatne (p. tab. 2); w przypadku szczepień przedekspozycyjnych – realizacja na zasadach ogólnych dotyczących szczepień zalecanych.

Tabela 2. Swoiste zapobieganie wściekliźnie u osób mających kontakt z chorym lub podejrzanym o wściekliznę zwierzęciem^a
Rodzaj kontaktu ze zwierzęciem	Stan zdrowia zwierzęcia		Zapobieganie^b
Rodzaj kontaktu ze zwierzęciem	w chwili narażenia	podczas obserwacji weterynaryjnej^b	Zapobieganie^b
brak ran lub kontakt pośredni	–	–	niepotrzebne
oślinienie zdrowej skóry	–	–	niepotrzebne
oślinienie uszkodzonej skóry, lekkie pogryzienia i zadrapania	zwierzę zdrowe	objawy wścieklizny	rozpoczęcie szczepienia^c z chwilą zaobserwowania objawów wścieklizny u zwierzęcia
	zwierzę podejrzane o wściekliznę	zwierzę zdrowe (niepotwierdzone objawy)	natychmiastowe rozpoczęcie szczepienia^c ⇒ przerwij, gdy zwierzę zdrowe podczas obserwacji
	zwierzę wściekłe, dzikie, nieznane, niebadane	–	natychmiastowe rozpoczęcie szczepienia^c
głębokie pogryzienia, zadrapania, oślinienie błon śluzowych	zwierzę zdrowe	objawy wścieklizny	natychmiastowe rozpoczęcie szczepienia^c + podanie swoistej immunoglobuliny (lub surowicy)^d
	zwierzę podejrzane o wściekliznę	zwierzę zdrowe (niepotwierdzone objawy)	natychmiastowe rozpoczęcie szczepienia^c + podanie swoistej immunoglobuliny (lub surowicy)^d ⇒ przerwij, gdy zwierzę zdrowe podczas obserwacji
	zwierzę wściekłe, dzikie, nieznane, niebadane	–	natychmiastowe rozpoczęcie szczepienia^c + podanie swoistej immunoglobuliny (lub surowicy)^d
^a Kwalifikację do szczepienia i profilaktyki czynno-biernej przeprowadza się w specjalistycznej poradni chorób zakaźnych. ^b Można się wstrzymać z rozpoczęciem szczepień przeciwko wściekliźnie do chwili potwierdzenia wścieklizny u zwierzęcia, o ile jest możliwe: – przeprowadzenie badania zwierzęcia wykazującego objawy wścieklizny lub poddanie badaniu pośmiertnemu zwierzęcia podejrzanego o wściekliznę lub – poddanie obserwacji weterynaryjnej trwającej do 15 dni zwierzęcia podejrzanego o zakażenie, z którym osoba narażona miała styczność. 15-dniową obserwację weterynaryjną można zastosować wyłącznie w odniesieniu do psa lub. ^c Swoiste zapobieganie czynne: szczepienie wg skróconego, poekspozycyjnego schematu (liczba dawek i schemat szczepienia zgodnie z zaleceniami producenta szczepionki); jeżeli osoba narażona była wcześniej szczepiona przeciwko wściekliźnie, podaje się tylko dawki przypominające szczepionki, według wskazań producenta (nie należy wówczas podawać swoistej immunoglobuliny). ^d Swoiste zapobieganie czynno-bierne: szczepienie jw. + jednocześnie z pierwszą dawką szczepionki (maks. do 7. dnia po niej) podaje się swoistą immunoglobulinę w dawce 20 j.m.//kg mc.

Szczepienia obowiązkowe biorców przeszczepu lub osób bez śledziony

Osoby, które są przed lub po HSCT, przeszczepieniu narządów, po usunięciu śledziony, z anatomiczną lub czynnościową asplenią podlegają obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw:
1) błonicy, tężcowi i krztuścowi
2) Hib
3) pneumokokom
4) odrze, śwince i różyczce (MMR)
5) poliomyelitis
6) WZW typu B.

Szczepienia są wykonywane zgodnie ze schematem ustalonym indywidualnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zaleceniami towarzystw naukowych, przez lekarza (przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwskazań do szczepienia – przyp. red.).

Inne szczepienia zalecane

1. Szczepienie przeciwko żółtej gorączce zaleca się osobom wyjeżdżającym w rejony uznane przez WHO za zagrożone zakażeniem wirusem żółtej gorączki (w szczególności do krajów Afryki oraz Ameryki Południowej, według wymogów przepisów obowiązujących w kraju docelowym, a także tranzytowym – przyp. red.), zgodnie z zaleceniami przyp. red.]). Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych. Dawkowanie według zaleceń producenta.

2. Szczepienie przeciwko cholerze zaleca się osobom wyjeżdżającym na obszary zagrożone wystąpieniem epidemii cholery – dawkowanie według zaleceń producenta.

3. Szczepienie przeciwko durowi brzusznemu zaleca się osobom wyjeżdżającym w rejony endemicznego występowania zachorowań oraz w zależności od sytuacji epidemicznej w regionie/kraju – dawkowanie według zaleceń producenta.

4. Szczepienie przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu zaleca się osobom wyjeżdżającym na obszary występowania tej choroby – dawkowanie według zaleceń producenta.

5. Szczepienie przeciwko dendze zaleca się osobom wyjeżdzającym do regionów zagrożonych zakażeniem wirusem dengi (dodatkowe informacje – p. Stanowisko brytyjskiego JCVI dotyczące stosowania szczepionki przeciwko dendze (Qdenga) – przyp. red.).

6. Szczepienie przeciwko mpox zaleca się osobom z grup ryzyka zgodnie z aktualnymi wytycznymi (p. Szczepienie przeciwko mpox. Aktualne (2024) zalecenia MZ i KK w dziedzinie chorób zakaźnych – przyp. red.).