Czy szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest bezpieczne i dobrze tolerowane?

Dane z badań klinicznych i wieloletnie doświadczenie w stosowaniu szczepionek przeciwko ospie wietrznej wskazują, że przy prawidłowej kwalifikacji szczepienie to jest dobrze tolerowane i bezpieczne.

Po podaniu szczepionki przeciwko ospie wietrznej zawierającej szczep Oka wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV) najczęstszymi zdarzeniami niepożądanymi są reakcje miejscowe, najczęściej ból w miejscu wkłucia, a także obrzęk i zaczerwienienie. W zależności od badania takie odczyny miejscowe obserwowano u 19–28% szczepionych, nieco częściej po podaniu drugiej dawki niż po pierwszej. U 10–15% osób około 7–21 dni po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej może także wystąpić gorączka (rzadziej po drugiej dawce). Swoistym dla szczepienia przeciwko ospie wietrznej odczynem jest osutka ospopodobna (zlokalizowana z bardzo małą liczbą wykwitów lub uogólniona) związana z namnażaniem się wirusa szczepionkowego. Dotyczy małego odsetka szczepionych (3–6%; rzadziej po podaniu drugiej dawki) i zwykle przyjmuje postać plamisto-grudkowych wykwitów (a nie typowych pęcherzyków), które najczęściej pojawiają się 5–26 dni po szczepieniu. Osoba z poszczepienną osutką pęcherzykową jest zakaźna dla otoczenia do czasu zaschnięcia wszystkich zmian, jednak ryzyko transmisji wirusa jest bardzo małe (nieco większe, jeżeli osutka poszczepienna wystąpi u osoby z niedoborem odporności). W 1 badaniu opisano przypadki przeniesienia wirusa szczepionkowego z dzieci chorujących na białaczkę, u których po szczepieniu wystąpiła osutka, na nieodporne rodzeństwo. Spośród 88 dzieci z kontaktu na ospę zachorowało 15 (17%). Sugeruje się jednak, że wirus szczepionkowy ma ograniczoną zdolność transmisji – opisano tylko 1 przypadek dalszego przenoszenia się wirusa z osoby, która zaraziła się od zaszczepionego pacjenta. Zaleca się, aby osoby, u których po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej wystąpi osutka, do czasu zaschnięcia wszystkich zmian unikały kontaktu z osobami podatnymi na zakażenie z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu ospy wietrznej. Warto jednak przypomnieć, że kontakt (np. domowy) z nieodpornymi na ospę osobami z niedoborem odporności, kobietami w ciąży oraz noworodkami nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciwko ospie wietrznej.

W dostępnym piśmiennictwie można znaleźć opisy przypadków rozsianego zakażenia szczepionkowym szczepem VZV przebiegającego z zapaleniem płuc lub wątroby, zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu u osób z pierwotnymi i wtórnymi ciężkimi niedoborami odporności (zwłaszcza odporności komórkowej). Opisano też 5 przypadków śmiertelnych zakażeń szczepionkowym VZV u zaszczepionych osób z niedoborem odporności. Aby zminimalizować ryzyko ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP), szczepionek przeciwko ospie wietrznej (oraz innych „żywych”) nie należy podawać osobom z istotnym klinicznie niedoborem odporności.

U osób zaszczepionych przeciwko ospie może dojść do reaktywacji wirusa szczepionkowego i rozwoju półpaśca. Ryzyko zachorowania na półpasiec w wyniku reaktywacji szczepionkowego VZV jest jednak znacznie mniejsze (wg różnych danych kilka-, a nawet kilkunastokrotnie) niż po zakażeniu dzikim wirusem. Na ogół ma łagodny przebieg i nie daje trwałych powikłań, opisano jednak ciężkie przypadki u osób z niedoborem odporności.

Tak jak po podaniu innych szczepionek lub leków bardzo rzadko mogą wystąpić ciężkie reakcje nadwrażliwości (anafilaksja). Szacuje się, że ryzyko to wynosi około 1/mln podanych dawek. Aby zminimalizować ryzyko tego typu NOP, szczepionek nie należy podawać osobom, u których wystąpiła ciężka reakcja nadwrażliwości po podaniu poprzedniej dawki lub po ekspozycji na jakikolwiek składnik szczepionki, lub substancję pomocniczą (p. także Jakie szczepionki przeciwko ospie wietrznej są zarejestrowane w Polsce? – przyp. red.).