Czy szczepienie dorosłego przeciwko ospie, który przechorował ją w dzieciństwie, jest uzasadnione?

Czy szczepienie przeciwko ospie wietrznej osoby dorosłej, która przechorowała ją w dzieciństwie, jest uzasadnione? Czy zmniejszy ryzyko zachorowania na półpasiec albo jego ciężkiego przebiegu?

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego szczepionka przeciwko ospie wietrznej zapobiega zachorowaniom na ospę wietrzną i jest przeznaczona do stosowania u osób, które dotąd nie chorowały na ospę wietrzną. Dostępne w Polsce szczepionki przeciwko ospie wietrznej (Varilrix i Varivax) zawierają „żywe” wirusy VZV (szczep Oka) o zmniejszonej patogenności (p. także Jakie szczepionki przeciwko ospie wietrznej są zarejestrowane w Polsce? – przyp. red.). Po podaniu podskórnym lub domięśniowym wirus szczepionkowy przechodzi ograniczoną replikację, wzbudzając odpowiedź immunologiczną przypominającą łagodną chorobę. Szczepionka indukuje zarówno produkcję swoistych przeciwciał IgG anty-VZV (odpowiedź humoralna), jak i komórek T swoistych dla VZV (odpowiedź komórkowa). Po podaniu 1 dawki większość osób (97%) wytwarza przeciwciała w wykrywalnym stężeniu, które utrzymują się przez wiele lat i wystarczają do ochrony przed ospą wietrzną. Pojedyncza dawka szczepionki przeciwko ospie wietrznej chroni przed objawową ospą wietrzną (w zależności od badania) około 80% szczepionych, a 2 dawki – około 95% (p. także Czy szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest bezpieczne i dobrze tolerowane? – przyp. red.). Szczepionka przeciwko ospie wietrznej nie zwiększa wystarczająco odporności komórkowej koniecznej do wieloletniej kontroli latentnego zakażenia VZV w zwojach czuciowych, którego reaktywacja prowadzi do rozwoju półpaśca. W celu ochrony przed półpaścem osób, które przechorowały ospę wietrzną, w 1995 roku opracowano szczepionkę „żywą” zawierającą kilkunastokrotnie większą dawkę atenuowanego VZV (preparat Zostavax, zarejestrowany w 2006 r., już niedostępny). Jej skuteczność w zapobieganiu półpaścowi wynosiła 50–60%. W 2017 roku dopuszczono do obrotu nowy preparat – szczepionkę „nieżywą” rekombinowaną, która zawiera glikoproteinę E (gE) VZV, czyli główny antygen powierzchniowy VZV oraz system adiuwantowy AS01B. Mechanizm działania rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi opiera się na wzbudzaniu obu typów odporności, ze znacznym wzmocnieniem odpowiedzi komórkowej, która jest kluczowa w zapobieganiu reaktywacji latentnego zakażenia VZV (p. także Szczepionki przeciwko półpaścowi – przyp. red.). Rekombinowana szczepionka przeciwko półpaścowi charakteryzuje się dużą skutecznością w profilaktyce półpaśca (>90%), a ochrona utrzymuje się znacznie dłużej niż po szczepieniu preparatem „żywym” (p. także Jak długo utrzymuje się ochrona po szczepieniu przeciwko półpaścowi? – przyp. red.).

Podsumowując, szczepionki przeciwko ospie wietrznej i półpaścowi to różne preparaty. Szczepionka „żywa” przeciwko ospie wietrznej ma za zadanie naśladować pierwotne zakażenie VZV w bezpieczny sposób, przede wszystkim wzbudzając odporność humoralną chroniącą przed wiremią i zakażeniem. Nie jest jednak zaprojektowana, by długotrwale kontrolować zakażenie latentne VZV, którego reaktywacja prowadzi do rozwoju półpaśca. W tym celu należy zastosować szczepionkę rekombinowaną przeciwko półpaścowi, która wzbudza silną odpowiedź typu Th1, kluczową dla utrzymania kontroli nad latentnym zakażeniem VZV, tym samym zapobiegając jego reaktywacji i rozwojowi półpaśca.