Programy szczepień przeciwko półpaścowi

Opracowała: mgr Małgorzata Ściubisz

Skróty: CI (confidence interval) – przedział ufności, COVID-19 (coronavirus disease) – choroba spowodowana przez SARS-CoV-2, gE – glikoproteina E, NOP – niepożądany odczyn poszczepienny, RCT (randomized controlled trial) – badanie z randomizacją, RSV (respiratory syncytial virus) – syncytialny wirus oddechowy, VZV (varicella zoster virus) – wirus ospy wietrznej i półpaśca, ZGB – zespół Guillaina i Barrégo

Zalecenia

1. Szczepienie przeciwko półpaścowi należy rozpatrywać w kontekście realizacji tzw. strategii szczepień przez całe życie. Należy rozważyć rozpoczęcie programu szczepień dla osób starszych jako elementu zdrowego starzenia się. Taki program można wykorzystać również do realizacji innych szczepień zalecanych w tej grupie wiekowej, tzn. przeciwko grypie, syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV) i pneumokokom. W tym celu można wykorzystać infrastrukturę przygotowaną do szczepień przeciwko COVID-19.

2. Rozpoczęcie programu szczepień przeciwko półpaścowi w populacji osób starszych należy rozważyć w krajach, w których choroba ta stanowi istotny problem zdrowia publicznego. Szczepionkę można oferować niezależnie od statusu uodporniania przeciwko ospie wietrznej. Przy podejmowaniu decyzji o rozpoczęciu programu, sposobie jego wprowadzenia oraz wyborze docelowej grupy wiekowej (osoby >50. rż.) należy uwzględnić krajowe i regionalne obciążenie chorobą, cenę szczepionki, efektywność kosztową oraz prognozowane efekty szczepienia.

3. Zaleca się podanie 2 dawek rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi w odstępie 2–6 miesięcy. Druga dawka jest niezbędna dla optymalnej ochrony i należy ją podać zawsze, nawet jeśli pierwszą dawkę podano >12 miesięcy wcześniej. Aktualnie nie zaleca się podawania dawek przypominających (p. Med. Prakt. Szczepienia 4/2025, s. 98 – przyp. red.). Można rozważyć ponowne szczepienie przeciwko półpaścowi preparatem rekombinowanym u osób, które w przeszłości były szczepione preparatem „żywym”.

4. Rekombinowaną szczepionkę przeciwko półpaścowi można podawać na jednej wizycie z innymi szczepionkami, na przykład przeciwko grypie, COVID-19, RSV i pneumokokom. Każde wstrzyknięcie należy wykonać w inną okolicę anatomiczną (p. Jak podawać dorosłym kilka szczepionek na jednej wizycie? – przyp. red.).

5. Przeciwwskazaniem do podania rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi jest reakcja nadwrażliwości (zgodnie z ogólnymi wytycznymi chodzi o ciężką reakcję nadwrażliwości – przyp. red.) na poprzednią dawkę lub jakikolwiek jej składnik.

6. Można rozważyć objęcie szczepieniem przeciwko półpaścowi osoby >18. roku życia z niedoborem odporności, które należą do grupy zwiększonego ryzyka powikłań półpaśca. Szczepienie można także rozważyć u osób zakażonych HIV oraz chorych na AIDS, najlepiej – w celu zapewnienia optymalnej skuteczności – po 3-miesięcznej terapii antyretrowirusowej. Osobom, które wymagają wcześniejszego uodporniania przeciwko półpaścowi (np. z powodu planowanego leczenia immunosupresyjnego lub zabiegu przeszczepienia), drugą dawkę szczepionki można podać miesiąc po pierwszej dawce.

7. Personel medyczny nie należy do grupy zwiększonego ryzyka półpaśca i powinien przestrzegać zaleceń dotyczących szczepienia dla populacji ogólnej. Pracownikom podatnym na pierwotne zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca (VZV [brak udokumentowanego przechorowania ospy wietrznej lub szczepienia przeciwko ospie wietrznej]) zaleca się 2 dawki szczepionki przeciwko ospie wietrznej, jeżeli ich pacjenci są obarczeni dużym ryzykiem pierwotnego zakażenia VZV (zgodnie z zaleceniami amerykańskiego Advisory Committee on Immunization Practices szczepienie przeciwko ospie wietrznej zaleca się rutynowo całemu nieuodpornionemu personelowi placówki opieki zdrowotnej z powodu względnie dużego ryzyka zakażenia w miejscu pracy lub poważnych następstw choroby [w tym ryzyko dla pacjentów, jeśli zarażą się od personelu – przyp. red.]).

8. Osoby podróżujące do innych krajów nie należą do grupy zwiększonego ryzyka półpaśca i powinni przestrzegać zaleceń dotyczących szczepienia dla populacji ogólnej.

9. Kobiety w ciąży zwykle nie należą do grupy zwiększonego ryzyka półpaśca. Ze względu na ograniczone dane nie można ocenić, czy podanie szczepionki rekombinowanej przeciwko półpaścowi kobiecie w ciąży stwarza jakieś ryzyko dla przebiegu ciąży. Rekombinowaną szczepionkę przeciwko półpaścowi można podać ciężarnej, jeśli korzyści ze szczepienia przewyższają potencjalne ryzyko z nim związane (np. jeśli kobieta ma istotny klinicznie niedobór odporności). Szczepionkę można również podać kobietom karmiącym piersią z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu półpaśca.

10. Szczepienie przeciwko półpaścowi można rozważyć u osób, które przechorowały półpasiec. Szczepienie można przeprowadzić po ustąpieniu objawów choroby.

11. Objęcie półpaśca nadzorem epidemiologicznym lub wzmocnienie istniejącego systemu nadzoru, a także poprawa zgłaszalności przypadków będą pomocne we wprowadzeniu programu szczepień i bieżącym monitorowaniu jego efektów (w Polsce aktualnie nie ma obowiązku zgłaszania zachorowań lub podejrzeń zachorowań na półpasiec do właściwej powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej – przyp. red.). Należy także prowadzić nadzór nad niepożądanymi odczynami poszczepiennymi (NOP).

Uzasadnienie zaleceń

Epidemiologia półpaśca

U osób, które przebyły pierwotne zakażenie VZV (ospę wietrzną), wirus pozostaje uśpiony w zwojach rdzeniowych i zwojach czuciowych nerwów czaszkowych, a w sprzyjających warunkach (zmniejszenie odporności) ulega reaktywacji w postaci półpaśca. Szacuje się, że >95% osób >50. roku życia jest serododatnich w kierunku VZV i w związku z tym narażonych na zachorowanie na półpasiec. Choroba ta może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej dotyczy osób starszych, a ryzyko istotnie zwiększa się po 50. roku życia. Szacuje się, że na półpasiec w ciągu całego życia zachoruje co trzecia osoba i aż 50% osób do 85. roku życia. Zachorowalność na półpasiec w Europie w populacji ogólnej wynosi 3–5/1000, natomiast w populacji osób >60. roku życia 7,2–11,8/1000.

Najczęstszym powikłaniem półpaśca jest neuralgia popółpaścowa, a ryzyko jej rozwoju zwiększa się wraz z wiekiem. Szacuje się, że występuje u około 20% chorych, przy czym większość przypadków dotyczy osób >80. roku życia. Główne czynniki ryzyka rozwoju półpaśca, poza starszym wiekiem, to: niedobór odporności wynikający z choroby podstawowej lub stosowanego leczenia, dodatni wywiad rodzinny w kierunku półpaśca, uraz fizyczny, stres psychiczny, niektóre choroby przewlekłe.

W kilku badaniach wykazano zwiększenie zachorowalności na półpasiec w ostatnich latach, ale dostępne są też badania wskazujące, że w niektórych populacjach (np. dzieci i osoby starsze) zachorowalność się zmniejsza. Przyczyny tych zmian nie są w pełni znane, ale mogą być związane na przykład ze zmianami demograficznymi i większą liczbą osób w populacji z czynnikami ryzyka półpaśca (p. Czy powszechne szczepienie przeciwko ospie wietrznej wpływa na odporność populacyjną na półpasiec? – przyp. red.).

Obraz kliniczny półpaśca

W ciągu miesięcy lub lat po pierwotnym zakażeniu VZV dochodzi do zmniejszenia swoistej dla VZV odporności komórkowej, które zwykle (90% przypadków) jest spowodowane starzeniem się układu odpornościowego (tzw. immunosenescencja), rzadziej wynika natomiast z przebiegu niektórych chorób lub leczenia immunosupresyjnego (więcej informacji na temat swoistej dla VZV odporności komórkowej – p. Szczepionki przeciwko półpaścowi – przyp. red.). W czasie reaktywacji VZV szerzy się wzdłuż włókien czuciowych i wywołuje objawy w obszarze skóry unerwianym przez dany nerw rdzeniowy (dermatomie).

Półpasiec najczęściej przebiega w miejscowej postaci skórnej, charakteryzującej się pęcherzykową osutką zlokalizowaną wzdłuż dermatomów unerwionych przez zajęte nerwy (zwykle w odcinku piersiowym, obszarze unerwianym przez nerw trójdzielny, odcinku lędźwiowym lub szyjnym). Pojawienie się osutki zwykle poprzedza, najczęściej o 2–4 dni, mrowienie, świąd lub ból w miejscu wystąpienia objawów (80% przypadków).

Powikłania w ostrej fazie choroby mogą obejmować wtórne zakażenia bakteryjne i objawy neurologiczne, w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Półpasiec oczny, czyli reaktywacja VZV poprzez pierwszą gałąź nerwu trójdzielnego, może wywołać zapalenie rogówki lub błony naczyniowej oka, co z kolei może doprowadzić do trwałej utraty wzroku. Najczęstszym powikłaniem półpaśca jest neuralgia popółpaścowa (utrzymywanie się uciążliwego, silnego bólu przez ≥90 dni po wystąpieniu osutki w okolicy zajętego dermatomu). Często utrzymuje się przez kilka miesięcy i znacznie pogarsza jakość życia chorego. Nasilenie i ryzyko neuralgii popółpaścowej zwiększa się wraz z wiekiem. Szczególnie narażone są osoby >50. roku życia, a zwłaszcza >70. roku życia. U osób z niedoborem odporności półpasiec często ma ciężki przebieg – dochodzi do nasilonej wiremii, rozwoju rozsianych zmian skórnych (mogą przypominać pierwotne zakażenie VZV), a w niektórych przypadkach również do zajęcia narządów wewnętrznych. Wyniki niektórych badań wskazują, że półpasiec wiąże się także ze zwiększeniem ryzyka udaru mózgu (p. Przechorowanie półpaśca a ryzyko niedokrwiennego udaru mózgu, Przechorowanie półpaśca zwiększyło ryzyko wystąpienia udaru mózgu, Czy półpasiec może zwiększyć ryzyko udaru mózgu i zawału serca? – przyp. red.).

Rozpoznawanie i leczenie półpaśca

Półpasiec zwykle rozpoznaje się na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego. W celu potwierdzenia laboratoryjnego można wykonać badanie metodą reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) w kierunku DNA VZV w płynie pobranym z pęcherzyka (lub innym materiale w przypadku półpaśca rozsianego). W celu szybkiego potwierdzenia można wykonać badanie metodą immunofluorescencji bezpośredniej, ale jej czułość jest mniejsza niż czułość PCR. Oznaczenie swoistych przeciwciał IgM i IgG przeciwko VZV ma ograniczoną przydatność w rozpoznawaniu półpaśca. Izolacja wirusa w hodowli komórkowej ma małą czułość, jest kosztowna, trudno dostępna i czasochłonna.

U większości pacjentów z niedoborem odporności oraz tych bez dodatkowych obciążeń zaleca się jak najszybciej (optymalnie w ciągu 72 h od wystąpienia zmian skórnych) rozpocząć doustne leczenie przeciwwirusowe. Po tym czasie terapia doustna może być uzasadniona, jeśli nadal pojawiają się nowe zmiany skórne, u pacjentów z niedoborem odporności oraz w podeszłym wieku. Półpasiec oczny wymaga natychmiastowej oceny i leczenia, ponieważ istnieje ryzyko uszkodzenia wzroku. Pacjenci z niedoborem odporności lub innymi czynnikami ryzyka początkowo zazwyczaj są leczeni dożylnymi lekami przeciwwirusowymi. Ważne jest także leczenie bólu towarzyszącego półpaścowi. Dostępne opcje leczenia obejmują niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki miejscowe, glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe, leki przeciwdepresyjne i leki opioidowe. Wybór zależy m.in. od stanu odporności chorego, nasilenia bólu oraz tego, jakie inne leki przyjmuje dany pacjent. Niestety leczenie ostrego bólu w przebiegu półpaśca i związanego z neuralgią popółpaścową często jest trudne i wymaga stosowania silnych leków przeciwbólowych.

Szczepionka przeciwko półpaścowi

Aktualnie na świecie najczęściej stosuje się szczepionkę rekombinowaną przeciwko półpaścowi (zarejestrowana i dostępna również w Polsce – przyp. red.). Inne szczepionki przeciwko półpaścowi zarejestrowane są tylko w niektórych krajach (w Korei Południowej, Chinach i Japonii).

Rekombinowana szczepionka przeciwko półpaścowi zawiera glikoproteinę E (gE) VZV oraz system adiuwantowy AS01B oparty na liposomach i zawierający monofosforylolipid A (agonista receptorów TLR4) oraz QS-21 (naturalna saponina). Zarejestrowana jest do stosowania u dorosłych w wieku ≥50 lat oraz w wieku ≥18 lat z grupy zwiększonego ryzyka zachorowania na półpasiec. Schemat szczepienia obejmuje podanie 2 dawek w odstępie 2–6 miesięcy. Osobom, które wymagają szybszego uodpornienia (np. z powodu planowanego leczenia immunosupresyjnego), drugą dawkę można podać 1–2 miesiące po pierwszej. Przed podaniem szczepionka wymaga rekonstytucji (zawartość fiolki z zawiesiną [adiuwantem] należy połączyć z proszkiem [antygenem] znajdującym się w drugiej fiolce zgodnie z zapisem w charakterystyce produktu leczniczego – przyp. red.).

Skuteczność szczepionki

Rekombinowana szczepionka przeciwko półpaścowi wywołuje swoistą dla VZV odpowiedź humoralną (swoiste przeciwciała anty-VZV i przeciwko gE) oraz komórkową (limfocyty T CD4+ swoiste dla VZV oraz gE VZV, w tym komórki pamięci immunologicznej).

Skuteczność szczepionki w zapobieganiu półpaścowi i neuralgii popółpaścowej potwierdzono w 2 przedrejestracyjnych badaniach z randomizacją (RCT) o akronimie ZOE-50 i ZOE-70 przeprowadzonych w 18 krajach na świecie. W badaniu ZOE-50 uczestniczyło 15 411 dorosłych w wieku ≥50 lat (śr. 62,3 lat), których przydzielono losowo do grupy szczepionej (2 dawki w odstępie 2–6 mies.) lub placebo. W okresie obserwacji trwającym średnio 3,2 roku wykazano, że 2 dawki szczepionki, w porównaniu z placebo, zmniejszyły ryzyko półpaśca o 97,2% (95% CI: 93,7–99), a ryzyko neuralgii popółpaścowej o 91,2% (95% CI: 75,9–97,7). Z kolei w badaniu ZOE-70 uczestniczyło 13 900 osób w wieku ≥70 lat (śr. 75,6 lat), których przydzielono losowo do grupy szczepionej (2 dawki w odstępie 2–6 mies.) lub placebo. W okresie obserwacji wynoszącym średnio 3,7 roku wykazano, że 2 dawki szczepionki, w porównaniu z placebo, zmniejszyły ryzyko półpaśca o 89,8% (95% CI: 84,2–93,7), a ryzyko neuralgii popółpaścowej o 88,8% (95% CI: 68,7–97,1). W łącznej analizie danych z badań ZOE-50 i ZOE-70 wykazano ponadto, że szczepionka zmniejszyła również ryzyko innych niż neuralgia powikłań półpaśca: o 93,7% (95% CI: 59,5–99,9) u dorosłych w wieku ≥50 lat i 91,6% (95% CI: 43,3–99,8%) u dorosłych w wieku ≥70 lat. Zachorowania mimo szczepienia są rzadkie, a wyniki badań sugerują, że półpasiec ma wówczas łagodniejszy przebieg. W wielu badaniach obserwacyjnych z grupą kontrolną potwierdzono również skuteczność rzeczywistą (w warunkach codziennej praktyki klinicznej) szczepionki (p. Jaka była skuteczność szczepionki przeciwko półpaścowi w zapobieganiu półpaścowi i neuralgii popółpaścowej u osób po 50. roku życia?, Czy rekombinowana szczepionka przeciwko półpaścowi skraca czas utrzymywania się bólu związanego z półpaścem?, Jaka była skuteczność szczepienia przeciwko półpaścowi w zapobieganiu półpaścowi ocznemu? – przyp. red.).

Czas utrzymywania się ochrony poszczepiennej oceniono w badaniu o akronimie ZOE-LTFU, w którym długoterminowej obserwacji poddano uczestników badania ZOE-50 i ZOE-70. Częstość półpaśca porównano w grupie szczepionej i placebo (historyczna grupa kontrolna). We wstępnej analizie wykazano, że w okresie średnio 5,6–9,6 roku obserwacji 2 dawki szczepionki, w porównaniu z placebo, zmniejszyły ryzyko półpaśca o 81,6% (95% CI: 75,2–86,6). Ochrona poszczepienna zmniejszyła się nieco wraz z upływem czasu: z 88,5% (95% CI: 74,9–95,6) po 6 latach do 73,2% (95% CI: 46,9–87,6) po 10 latach. W końcowej analizie danych badania ZOE-LTFU wykazano, że po 11 latach skuteczność szczepionki w zapobieganiu półpaścowi wyniosła 82% (95% CI: 63,03–92,22) u dorosłych w wieku ≥50 lat i 72% (95% CI: 33,41–89,77) u dorosłych w wieku ≥70 lat (p. Med. Prakt. Szczepienia 4/2025, s. 98 – przyp. red.).

Bezpieczeństwo szczepionki

W 2 głównych przedrejestracyjnych RCT (ZOE-50 i ZOE-70) odnotowano, że typowe miejscowe i ogólnoustrojowe NOP występowały częściej w grupie szczepionej niż placebo oraz z podobną częstością po podaniu pierwszej i drugiej dawki. Zwykle miały łagodne lub umiarkowane nasilenie i ustępowały w ciągu 2–3 dni (reakcje miejscowe) lub 1–2 dni (reakcje ogólnoustrojowe). W ciągu 7 dni po podaniu szczepionki lub placebo najczęściej zgłaszano ból w miejscu wstrzyknięcia (81,5 vs 11,9% w badaniu ZOE-50, 74,1 vs 9,9% w badaniu ZOE-70). Ogólnoustrojowe NOP dotyczyły 66,1 vs 29,5% uczestników badania ZOE-50 oraz 53 vs 21,5% uczestników badania ZOE-70. Ogólnoustrojowe NOP o nasileniu utrudniającym codzienną aktywność zgłaszano rzadko, ale również częściej w grupie szczepionej niż placebo: 11,4 vs 2,4% w badaniu ZOE-50, 6 vs 2% w badaniu ZOE-70. Podobne obserwacje dotyczą NOP miejscowych: 9,5 vs 0,4% w badaniu ZOE-50, 8,5 vs 0,2% w badaniu ZOE-70.

Analizy danych porejestracyjnych sugerują, że szczepienie przeciwko półpaścowi może się wiązać z przejściowym zwiększeniem ryzyka zespołu Guillaina i Barrégo (ZGB), choć dane nie są spójne. W badaniu obserwacyjnym z grupą kontrolną wykazano, że w ciągu 42 dni po podaniu szczepionki ryzyko względne było prawie 3-krotnie większe (RR: 2,84 [95% CI: 1,53–5,27]), co w praktyce oznacza 3 dodatkowe przypadki ZGB na milion podanych dawek (p. Czy szczepienie przeciwko półpaścowi wpływa na ryzyko wystąpienia zespołu Guillaina i Barrégo? – przyp. red.). W innym badaniu nie wykazano takiego związku. Ryzyko ZGB po przechorowaniu półpaśca jest znacznie większe niż to związane ze szczepieniem. Nie wykazano związku między szczepieniem przeciwko półpaścowi a występowaniem zawału serca, udaru mózgu, częstoskurczu nadkomorowego, polimialgii reumatycznej, drgawek, niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego, olbrzymiokomórkowego zapalenie tętnic i anafilaksji.

Koadministracja z innymi szczepionkami

Podanie na jednej wizycie rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi z innymi rutynowo stosowanymi szczepionkami (13-walentną skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom, 23-walentną polisacharydową szczepionką przeciwko pneumokokom, inaktywowaną szczepionką przeciwko grypie sezonowej, mRNA przeciwko COVID-19, przeciwko RSV) nie wpływało negatywnie na immunogenność którejkolwiek z nich. W odniesieniu do szczepionki zawierającej toksoid tężcowy, zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego i bezkomórkowe komponenty krztuśca (Tdap) zaobserwowano, że koadministracja nie wpływała na odpowiedź immunologiczną wobec toksyny krztuścowej i hemaglutyniny włókienkowej, ale odpowiedź na pertaktynę nie spełniła kryterium równoważności. Znaczenie kliniczne tej obserwacji jest jednak nieznane (oznacza to, że nie wiadomo, czy mniejsza odpowiedź immunologiczna na 1 z 3 antygenów krztuśca rzeczywiście przekłada się na mniejszą skuteczność w zapobieganiu zachorowaniom na półpasiec – przyp. red.). W badaniu obserwacyjnym z grupą kontrolną wykazano, że skuteczność rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi podanej na jednej wizycie z innymi szczepionkami (12,3% osób otrzymało Tdap) i podanej na osobnej wizycie była podobna. Nie ma również danych potwierdzających hipotezę, że podawanie na jednej wizycie różnych szczepionek zawierających system adiuwantowy AS01 powoduje interferencję immunologiczną.

Szczepienie osób z niedoborem odporności

Skuteczność rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi w populacji osób z niedoborem odporności oceniono 2 RCT. W badaniu ZOE-HSCT wykazano, że u osób w wieku ≥18 lat po przeszczepieniu macierzystych komórek krwiotwórczych 2 dawki szczepionki, w porównaniu z placebo, zmniejszyły ryzyko półpaśca o 68,2% (95% CI: 55,6–77,5). W analizie post-hoc skuteczność szczepionki wyniosła 72,35% (95% CI: 54,76–83,71) u chorych na szpiczaka mnogiego i 60,46% (95% CI: 31,02–78,16) u osób z chłoniakiem nieziarniczym z komórek B. W badaniu ZOE-39 wykazano, że szczepionka o 87,2% (95% CI: 44,3–98,6) zmniejszyła ryzyko półpaśca również u osób chorych na nowotwory układu krwiotwórczego. W badaniach obserwacyjnych z grupą kontrolną skuteczność szczepionki u osób w wieku ≥50 lat z niedoborem odporności była nieco mniejsza niż w populacji ogólnej (64,1% [95% CI: 57,2–69,8] vs 70,5% [95% CI: 69–72]). Potwierdzono również dobrą skuteczność szczepionki u chorych na nieswoiste choroby zapalne jelit oraz reumatoidalne zapalenie stawów (p. Czy szczepienie przeciwko półpaścowi było skuteczne u chorych na RZS? – przyp. red.).

Szczepienie kobiet w ciąży lub karmiących piersią

Aktualnie nie ma danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa rekombinowanej szczepionki przeciwko półpaścowi u ciężarnych i kobiet karmiących piersią. W badaniach na modelach zwierzęcych nie wykazano negatywnego wpływu systemu adiuwantowego AS01 lub gE na płodność samic, rozwój zarodkowy i płodowy oraz potomstwa po urodzeniu.

Szczepienie osób z półpaścem w wywiadzie

Szacuje się, że u osób bez niedoboru odporności, które zachorowały na półpasiec po ukończeniu 50. roku życia, ryzyko nawrotu epizodu półpaśca w ciągu kolejnych 10 lat wynosi 10%. Epizod półpaśca stymuluje swoistą dla VZV odporność komórkową i humoralną, dlatego ryzyko nawrotu choroby w ciągu kolejnych 1–3 lat (a zwłaszcza w pierwszy roku) jest małe. Immunogenność szczepionki u dorosłych w wieku ≥50 lat z półpaścem w wywiadzie nie różni się od obserwowanej u osób, które dotychczas nie chorowały na półpasiec (p. Med. Prakt. Szczepienia 4/2025, s. 84 – przyp. red.).

(W oryginale 114 pozycji piśmiennictwa.)